ธรรมิกสูตร: วัตรของบรรพชิตและคฤหัสถ์
ใช้ในชีวิตประจำวัน

ธรรมิกสูตร: วัตรของบรรพชิตและคฤหัสถ์

ธมฺมิกสุตฺตํ

ธรรมิกอุบาสกทูลถามว่าสาวกทั้งผู้ออกบวชและผู้ครองเรือนควรทำอย่างไร พระพุทธเจ้าทรงตอบเป็นสองส่วน โดยส่วนของคฤหัสถ์ครอบคลุมทั้งศีล อุโบสถ การเลี้ยงดูพ่อแม่ และการค้าที่ชอบธรรม

๗ ข้อ

ในธรรมิกสูตร สุตตนิบาต ขุททกนิกาย ธรรมิกอุบาสกพร้อมอุบาสกห้าร้อยคนเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าที่พระวิหารเชตวัน แล้วทูลถามเป็นคาถาว่า สาวกทั้งสองพวก คือผู้ที่ออกบวชและผู้ที่ยังอยู่ครองเรือน ทำอย่างไรจึงจะยังประโยชน์ให้สำเร็จ

พระพุทธเจ้าทรงแสดงปฏิปทาของบรรพชิตก่อน เช่น เที่ยวบิณฑบาตตามกาล กลับมานั่งในที่สงัด ไม่พูดส่อเสียดหรือติเตียนผู้อื่น และใช้ปัจจัยสี่อย่างไม่ติดข้อง เหมือนหยาดน้ำไม่ติดใบบัว

จากนั้นทรงแสดงวัตรของคฤหัสถ์ ได้แก่ ศีลห้าที่ไม่ทำเอง ไม่ใช้ผู้อื่นทำ และไม่อนุญาตให้ผู้อื่นทำ การรักษาอุโบสถที่ประกอบด้วยองค์แปดในวันพระ การแบ่งข้าวน้ำถวายสงฆ์ การเลี้ยงดูมารดาบิดาด้วยทรัพย์ที่ได้มาโดยชอบ และการค้าขายที่ชอบธรรม

  1. ๑

    คำถามของธรรมิกอุบาสก กถํกโร สาวโก สาธุ โหติ

    ธรรมิกอุบาสกทูลถามว่า สาวกผู้ออกบวชก็ดี ผู้ยังครองเรือนก็ดี ทำอย่างไรจึงจะยังประโยชน์ให้สำเร็จ คำถามนี้ยอมรับว่าชีวิตทั้งสองแบบมีทางปฏิบัติของตน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถามตัวเองว่า ในบทบาทที่เป็นอยู่ตอนนี้ ทั้งในงาน ในครอบครัว และในสังคม การใช้ชีวิตให้ดีควรมีหน้าตาอย่างไร

  2. ๒

    ปฏิปทาของบรรพชิต ไม่ติดเหมือนน้ำบนใบบัว ยถา โปกฺขเร วาริพินฺทุ

    ภิกษุไม่เที่ยวไปในเวลาวิกาล บิณฑบาตตามกาล แล้วกลับไปนั่งในที่สงัดผู้เดียว ถ้าจะพูดกับใครก็พูดธรรมอันประณีต ไม่ส่อเสียด ไม่ติเตียนผู้อื่น พิจารณาแล้วจึงใช้อาหาร ที่อยู่ น้ำ และผ้า ไม่ติดในสิ่งเหล่านั้นเหมือนหยาดน้ำไม่ติดใบบัว ข้อนี้เป็นวัตรของภิกษุโดยตรง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สำหรับคนทั่วไป ใช้ข้อไม่ติดข้องได้กับของใช้ประจำวัน คือใช้ให้เป็นประโยชน์ แต่ไม่ต้องหงุดหงิดเมื่อมันไม่ได้ดั่งใจ

  3. ๓

    ศีลสามชั้น: ไม่ทำ ไม่ใช้ ไม่อนุญาต ปาณํ น หเน น จ ฆาตเยยฺย

    ทรงสอนคฤหัสถ์ว่าไม่พึงฆ่าสัตว์เอง ไม่พึงใช้ผู้อื่นให้ฆ่า และไม่พึงอนุญาตให้ผู้อื่นฆ่า และทรงใช้รูปแบบเดียวกันกับการลัก และการพูดเท็จ ไม่ว่าจะอยู่ในที่ประชุมหรือต่อหน้าผู้ใด

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ศีลไม่ได้จบที่มือของเรา การสั่งให้ลูกน้องปิดบังข้อมูล หรือการเงียบเห็นด้วยกับการโกง ก็เป็นส่วนหนึ่งของเรื่องเดียวกัน

  4. ๔

    เว้นอพรหมจรรย์ อย่างน้อยไม่ล่วงคู่ครองผู้อื่น องฺคารกาสุํ ชลิตํว วิญฺญู

    ผู้รู้แจ้งพึงเว้นอพรหมจรรย์เหมือนเว้นหลุมถ่านเพลิงที่ลุกโชน แต่ถ้าไม่สามารถประพฤติพรหมจรรย์ได้ ก็ไม่พึงล่วงเกินภรรยาของผู้อื่น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าเริ่มรู้สึกว่าความสัมพันธ์นอกคู่กำลังข้ามเส้น ให้ถอยออกตั้งแต่ตอนที่ยังเป็นแค่ความใกล้ชิด ก่อนจะถึงหลุมไฟ

  5. ๕

    ไม่ดื่มน้ำเมา เพราะมีความเป็นบ้าเป็นที่สุด อุมฺมาทนนฺตํ อิติ นํ วิทิตฺวา

    สาวกผู้ครองเรือนไม่พึงดื่มน้ำเมา ไม่ใช้ผู้อื่นให้ดื่ม ไม่อนุญาตให้ผู้อื่นดื่ม เพราะรู้ว่าการดื่มนั้นมีความเป็นบ้าเป็นที่สุด คนพาลทำบาปเองและชักชวนผู้อื่นให้ทำบาปก็เพราะความเมา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าเลิกดื่มได้เลยก็ดีที่สุด และอย่างน้อยไม่เป็นคนคะยั้นคะยอให้คนอื่นดื่มในงานเลี้ยง ถ้าติดสุราจนเลิกเองไม่ได้ ควรปรึกษาแพทย์หรือหน่วยบำบัด

  6. ๖

    อุโบสถที่ประกอบด้วยองค์ ๘ อฏฺฐงฺคุเปตํ อุโปสถํ

    นอกจากศีลห้า ยังเว้นเมถุน ไม่บริโภคอาหารในเวลาวิกาล ไม่ทัดดอกไม้และลูบไล้ของหอม นอนบนเตียงหรือพื้นที่ลาดไว้ ผู้มีใจเลื่อมใสพึงรักษาอุโบสถนี้ในวัน ๑๔ ค่ำ ๑๕ ค่ำ และ ๘ ค่ำ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ลองเลือกหนึ่งวันต่อเดือนเป็นวันใช้ชีวิตเรียบง่าย เช่น งดมื้อเย็น งดแต่งตัวและความบันเทิง เพื่อพักใจจากความอยาก

  7. ๗

    แบ่งปัน เลี้ยงพ่อแม่ และค้าขายโดยชอบ ปโยชเย ธมฺมิกํ โส วณิชฺชํ

    เช้าหลังวันอุโบสถ สาวกผู้รู้แจ้งพึงแบ่งข้าวน้ำถวายภิกษุสงฆ์ตามควร เลี้ยงดูมารดาบิดาด้วยทรัพย์ที่ได้มาโดยชอบธรรม และประกอบการค้าที่ชอบธรรม ผู้ไม่ประมาทประพฤติวัตรนี้ย่อมเข้าถึงเทวดาชื่อสยัมปภา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ตรวจดูว่าเงินที่ใช้ดูแลพ่อแม่และทำบุญมาจากงานที่สุจริตหรือไม่ ความชอบธรรมของรายได้เป็นส่วนหนึ่งของการปฏิบัติธรรม

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

จุดเด่นของพระสูตรนี้คือทรงยอมรับตรง ๆ ว่าผู้ครองเรือนที่ยังมีครอบครัวและทรัพย์สิน ไม่อาจปฏิบัติธรรมแบบภิกษุได้ทั้งหมด จึงทรงวางทางที่ทำได้จริงสำหรับชีวิตคฤหัสถ์ไว้ต่างหาก ไม่ต้องรู้สึกผิดที่ไม่ได้บวช

ทางของคฤหัสถ์ในพระสูตรไม่ได้มีแค่ศีล แต่ร้อยเรียงเป็นชีวิตทั้งชีวิต ตั้งแต่ความประพฤติส่วนตัว การฝึกใจเป็นช่วง ๆ ในวันอุโบสถ การดูแลครอบครัว ไปจนถึงวิธีหาเลี้ยงชีพ ส่วนปฏิปทาของบรรพชิตเป็นวินัยสำหรับพระภิกษุ คนทั่วไปอ่านเพื่อเข้าใจและนำบางส่วนมาปรับใช้ได้

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

อาฏานาฏิยสูตร: บทรักษาจากท้าวมหาราชทั้งสี่

อาฏานาฏิยา รกฺขา

ท้าวเวสวัณทูลว่ายักษ์จำนวนมากไม่ชอบคำสอนเรื่องศีล จึงถวายบทรักษาชื่ออาฏานาฏิยะ เริ่มด้วยการนอบน้อมพระพุทธเจ้าเ…

อามกธัญญเปยยาล: ฝุ่นปลายเล็บกับคนส่วนน้อยที่เลือกทางดี

อปฺปกา เต สตฺตา

พระพุทธเจ้าทรงช้อนฝุ่นไว้บนปลายเล็บ แล้วเทียบกับแผ่นดินใหญ่ ว่าสัตว์ที่ได้เกิดเป็นมนุษย์ ที่เกื้อกูลแม่พ่อ นอบ…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้