รุกขธรรมชาดก: ต้นไม้โดดเดี่ยวย่อมแพ้ลม
ใช้ในชีวิตประจำวัน

รุกขธรรมชาดก: ต้นไม้โดดเดี่ยวย่อมแพ้ลม

สาธุ สมฺพหุลา ญาตี

ญาติที่มีมากและอยู่อย่างเกื้อกูลกันเป็นสิ่งดี ต้นไม้ในป่าที่ขึ้นรวมกันต้านลมได้ แต่ต้นไม้ที่ยืนโดดเดี่ยว แม้ใหญ่โตเพียงใด ลมก็พัดโค่นได้

๖ ข้อ

ในรุกขธรรมชาดก เอกกนิบาต ชาดก ขุททกนิกาย มีคาถาบทเดียวว่า มีญาติมากเป็นความดี ต้นไม้ในป่าที่ขึ้นหลายต้นก็เป็นการดี ต้นไม้ที่ขึ้นอยู่โดดเดี่ยว แม้งอกงามใหญ่โตเท่าใด ลมก็พัดให้ล้มได้

อรรถกถาเล่าว่า พระพุทธเจ้าตรัสเรื่องนี้เมื่อพระญาติฝ่ายศากยะและโกลิยะกำลังจะวิวาทกันเรื่องน้ำในแม่น้ำโรหิณี พระองค์ตรัสเตือนว่าญาติควรสามัคคีกัน เพราะเมื่อญาติสามัคคี ศัตรูย่อมไม่ได้โอกาส

เรื่องในอดีตตามอรรถกถา พระโพธิสัตว์เป็นรุกขเทวดาในป่าไม้รัง แนะนำญาติเทวดาให้เลือกอยู่ในต้นไม้ที่ล้อมรอบกันในป่า ไม่ให้เลือกต้นไม้ที่ยืนอยู่บนเนินลำพัง เทวดาที่เชื่อก็อยู่ในป่า ส่วนพวกที่อยากได้ลาภและเครื่องสักการะจากมนุษย์ ก็ไปเลือกต้นไม้ใหญ่ที่ขึ้นเดี่ยว ๆ ใกล้หมู่บ้าน วันหนึ่งเกิดพายุใหญ่ ต้นไม้เดี่ยวหักโค่นถอนราก แต่ป่ารังที่ขึ้นชิดกันไม่ล้มเลยสักต้น

  1. ๑

    ญาติมากและเกื้อกูลกันเป็นความดี สาธุ สมฺพหุลา ญาตี

    คาถากล่าวว่ามีญาติมากเป็นความดี อรรถกถาขยายว่า เมื่อญาติจำนวนมากต่างถ้อยทีถ้อยอาศัยกันอยู่ ย่อมงดงาม และศัตรูกำจัดไม่ได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ติดต่อญาติพี่น้องบ้างแม้ในยามที่ไม่มีธุระ เช่น โทรถามข่าวคราว ความสัมพันธ์ที่ดูแลไว้จะเป็นที่พึ่งในวันที่ลำบาก

  2. ๒

    ต้นไม้ในป่ายังค้ำจุนกัน อปิ รุกฺขา อรญฺญชา

    คาถาเปรียบว่า แม้ต้นไม้ที่เกิดในป่าหลายต้นก็เป็นการดี อรรถกถาอธิบายว่า อย่าว่าแต่มนุษย์เลย แม้ต้นไม้ที่ไม่มีเจตนาก็ยังตั้งอยู่โดยค้ำจุนกันและกัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ในทีมงาน ให้คนช่วยเสริมจุดอ่อนของกันและกัน แทนที่จะแข่งกันจนแต่ละคนต้องแบกทุกอย่างคนเดียว

  3. ๓

    ลมพัดต้นไม้ที่ยืนลำพัง วาโต วหติ เอกฏฺฐํ

    ลมย่อมพัดต้นไม้ที่ตั้งอยู่ลำพังให้ล้มได้ อรรถกถาอธิบายว่าคือต้นไม้ที่ตั้งตระหง่านบนเนิน ไม่มีต้นไม้อื่นเกี่ยวประสาน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สังเกตว่าตัวเองกำลังแยกตัวจากคนรอบข้างเพราะงานหรือความเครียดหรือไม่ ถ้าใช่ ให้เริ่มกลับไปเชื่อมต่อทีละน้อย

  4. ๔

    ใหญ่โตแค่ไหนก็ล้มได้ พฺรหนฺตมฺปิ

    แม้เป็นไม้ใหญ่ระดับเจ้าป่า สมบูรณ์ด้วยกิ่งก้าน ถ้ายืนอยู่โดดเดี่ยว ลมแรงก็พัดโค่นถอนรากได้ ความใหญ่โตของตัวเองอย่างเดียวจึงไม่พอ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    อย่าคิดว่าเงิน ตำแหน่ง หรือความสามารถจะทำให้ไม่ต้องพึ่งใคร คนที่ประสบความสำเร็จก็ยังต้องมีเพื่อนและครอบครัวที่ไว้ใจได้

  5. ๕

    อย่าเลือกที่อยู่เพราะลาภอย่างเดียว รุกฺขธมฺมชาตกํ

    ในอรรถกถา เทวดาบางพวกไม่ฟังคำแนะนำ ไปเลือกต้นไม้เดี่ยวใกล้หมู่บ้านเพราะหวังลาภและยศจากมนุษย์ เมื่อพายุมาจึงไม่มีที่อยู่ ต้องพาลูกหลานกลับไปขอพึ่งเทวดาในป่า

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเลือกงานหรือที่อยู่ใหม่ อย่าดูแค่ผลตอบแทน ให้ดูด้วยว่าจะห่างจากคนที่เกื้อกูลเรามากเกินไปหรือไม่

  6. ๖

    ญาติไม่ควรวิวาทกันเพราะผลประโยชน์ รุกฺขธมฺมชาตกํ

    อรรถกถาเล่าว่า เหตุที่ตรัสชาดกนี้คือพระญาติทั้งสองฝ่ายกำลังจะวิวาทกันเรื่องน้ำ พระพุทธเจ้าทรงชี้ว่าความแตกแยกในหมู่ญาติเปิดโอกาสให้ศัตรู และตรัสให้อยู่ด้วยความรักใคร่กลมเกลียวกัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อพี่น้องขัดแย้งเรื่องมรดกหรือเงินทอง ให้คุยกันตรง ๆ และถามว่าผลประโยชน์ที่ได้คุ้มกับความสัมพันธ์ที่เสียไปหรือไม่

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

คาถานี้ไม่ได้บอกว่าต้องมีญาติจำนวนมากถึงจะดี ใจความอยู่ที่การอยู่อย่างเกื้อหนุนกัน อรรถกถาอธิบายว่า ต้นไม้ในป่าตั้งอยู่โดยต่างค้ำจุนกัน ความเข้มแข็งจึงมาจากการเชื่อมโยง ไม่ได้มาจากขนาดของต้นใดต้นหนึ่ง

ในชีวิตปัจจุบัน คนที่เก่งมากแต่ตัดขาดจากครอบครัว เพื่อน และทีมงาน อาจดูมั่นคงในยามปกติ แต่เมื่อเจอวิกฤต เช่น เจ็บป่วย ตกงาน หรือสูญเสีย ก็ล้มได้ง่าย การดูแลความสัมพันธ์ไว้ตั้งแต่ยามสบายจึงเป็นเรื่องสำคัญ

ทั้งนี้การรักษาความสัมพันธ์ไม่ได้หมายถึงการทนอยู่กับคนที่ทำร้ายเรา ความสามัคคีที่ชาดกพูดถึงคือการเกื้อกูลกัน

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ตุวฏกสุตตนิทเทส: ใจนิ่งเหมือนกลางมหาสมุทร

มชฺเฌ ยถา สมุทฺทสฺส

แนวปฏิบัติจากตุวฏกสูตร ตัดรากความคิดเนิ่นช้าคือความถือว่าเป็นเรา ไม่ทะนงเพราะคุณธรรม สงบภายในเหมือนกลางมหาสมุท…

เจ้าศากยะออกบวช: งานบ้านที่ไม่มีวันจบ และช่างกัลบกที่ได้บวชก่อน

มยํ ภนฺเต สากิยา นาม มานสฺสิโน

มหานามะสอนอนุรุทธะเรื่องงานครองเรือนที่ไม่มีวันจบ อนุรุทธะชวนพระเจ้าภัททิยะที่ต่อรองจากเจ็ดปีเหลือเจ็ดวัน อุบา…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้