ใช้ในชีวิตประจำวัน

ฉันโนวาทสูตร: เพื่อนที่มาเยี่ยมและบอกว่า "เรายังอยากให้ท่านอยู่"

ฉนฺโนวาทสุตฺตํ

พระสารีบุตรและพระมหาจุนทะไปเยี่ยมพระฉันนะผู้อาพาธหนักและเจ็บปวดมาก ท่านรับฟัง บอกว่ายังอยากให้เพื่อนมีชีวิตอยู่ เสนอหาอาหาร ยา และดูแลเอง แล้วชวนพิจารณาธรรมเรื่องความไม่ยึดมั่น

๗ ข้อ

หมายเหตุก่อนอ่าน

หน้านี้กล่าวถึงพระสูตรที่ภิกษุผู้อาพาธหนักและเจ็บปวดมากพูดถึงความต้องการจบชีวิต และพระสูตรบันทึกว่าท่านจบชีวิตตนเองในตอนท้าย หน้านี้ไม่มีรายละเอียดว่าเกิดขึ้นอย่างไร

เรานำพระสูตรนี้มาเพราะเป็นตัวอย่างที่ชัดเจนว่าเพื่อนสหธรรมิกดูแลคนที่ทุกข์หนักอย่างไร คือไปเยี่ยม รับฟัง บอกว่ายังอยากให้อยู่ และเสนอความช่วยเหลือจริง

หากคุณกำลังมีความคิดทำร้ายตนเอง โปรดพูดคุยกับคนที่ไว้ใจ หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต ๑๓๒๓ (เบอร์ในประเทศไทย หากอยู่ต่างประเทศให้ติดต่อสายด่วนในประเทศที่อยู่)

ในฉันโนวาทสูตร มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ พระฉันนะอาพาธหนักอยู่บนภูเขาคิชฌกูฏ พระสารีบุตรออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น ชวนพระมหาจุนทะไปเยี่ยมไข้ด้วยกัน เมื่อถามอาการ พระฉันนะตอบตามตรงว่าทนไม่ไหว ความเจ็บปวดมีแต่กำเริบ ไม่ทุเลาเลย และบอกว่าไม่อยากมีชีวิตอยู่

พระสารีบุตรไม่ได้ตำหนิหรือเทศนาใส่เพื่อน แต่ตอบว่า "ท่านฉันนะจงเป็นอยู่ก่อนเถิด พวกเรายังปรารถนาให้ท่านเป็นอยู่" และเสนอว่าถ้าขาดอาหารที่เหมาะ ขาดยา หรือขาดคนดูแล ท่านจะหามาให้และจะคอยดูแลเอง จากนั้นทั้งสองชวนพระฉันนะสนทนาธรรมเรื่องอายตนะว่าไม่ใช่ของเรา ไม่ใช่เรา ไม่ใช่ตัวตนของเรา และพระมหาจุนทะกล่าวโอวาทเรื่องผู้ไม่มีตัณหาและทิฐิอาศัยย่อมไม่หวั่นไหว

พระสูตรบันทึกว่าหลังจากทั้งสองกลับไปไม่นาน พระฉันนะได้จบชีวิตตนเอง อรรถกถาระบุว่าพระฉันนะรูปนี้เป็นคนละรูปกับนายฉันนะผู้ตามเสด็จเจ้าชายสิทธัตถะออกผนวช

๑

ไปเยี่ยมไข้ ไม่รอให้เขามาขอ เตนุปสงฺกมิสฺสาม คิลานปุจฺฉกา

พระสารีบุตรออกจากที่หลีกเร้นในเวลาเย็น แล้วชวนพระมหาจุนทะว่า "มาเถิด เราจะไปหาท่านฉันนะ ไต่ถามถึงความไข้" ทั้งสองไปถึงที่อยู่ ทักทายกันแล้วจึงนั่งลงคุย

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
ถ้ารู้ว่าเพื่อนหรือญาติป่วยหนักหรือเก็บตัวไปนาน ให้เป็นฝ่ายไปหาหรือโทรหาก่อน คนที่ทุกข์หนักมักไม่มีแรงจะขอความช่วยเหลือเอง
๒

ถามอาการตรง ๆ และฟังคำตอบตามจริง กจฺจิ เต อาวุโส ฉนฺน ขมนียํ

พระสารีบุตรถามว่าพอทนได้ไหม ทุกขเวทนาทุเลาลงหรือไม่ พระฉันนะตอบตามตรงว่าทนไม่ไหว ความเจ็บปวดมีแต่กำเริบ แล้วเล่าความเจ็บปวดในหลายส่วนของร่างกายด้วยการเปรียบเทียบที่รุนแรง จนบอกว่าไม่อยากมีชีวิตอยู่ พระสูตรบันทึกคำพูดเหล่านี้ไว้ครบ ไม่ได้ตัดทิ้ง

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
เมื่อถามว่า "เป็นยังไงบ้าง" แล้วอีกฝ่ายตอบว่าแย่มาก อย่ารีบปลอบว่า "เดี๋ยวก็ดีขึ้น" ให้ฟังจนจบก่อน การได้พูดความจริงออกมาโดยไม่ถูกขัดเป็นความช่วยเหลืออย่างหนึ่ง
๓

บอกชัด ๆ ว่ายังอยากให้เขาอยู่ ยาเปนฺตํ มยํ อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ อิจฺฉาม

เมื่อได้ยินว่าเพื่อนไม่อยากมีชีวิตอยู่ พระสารีบุตรตอบทันทีว่า "ท่านฉันนะจงเป็นอยู่ก่อนเถิด พวกเรายังปรารถนาให้ท่านฉันนะเป็นอยู่" และพูดประโยคนี้ซ้ำอีกครั้งในตอนท้าย

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
ถ้าคนใกล้ตัวพูดถึงการไม่อยากอยู่ ให้บอกเขาตรง ๆ ว่า "เราอยากให้เธออยู่ เธอสำคัญกับเรา" แล้วชวนกันหาความช่วยเหลือจากผู้เชี่ยวชาญ อย่าเก็บเรื่องนี้ไว้คนเดียว
๔

เสนอความช่วยเหลือที่จับต้องได้ อหํ อายสฺมนฺตํ ฉนฺนํ อุปฏฺฐหิสฺสามิ

พระสารีบุตรเสนอว่า ถ้าท่านไม่มีอาหารที่เหมาะกับโรค ผมจะหามาให้ ถ้าไม่มียาที่เหมาะ ผมจะหามาให้ ถ้าไม่มีคนดูแลที่เหมาะ ผมจะคอยดูแลท่านเอง พระฉันนะตอบว่าท่านไม่ได้ขาดสิ่งเหล่านี้

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
แทนการพูดกว้าง ๆ ว่า "มีอะไรให้ช่วยบอกนะ" ให้เสนอสิ่งที่ทำได้จริง เช่น "พรุ่งนี้เราพาไปหาหมอ" หรือ "เดี๋ยวเราเอากับข้าวไปให้"
๕

ชวนพิจารณาว่าสิ่งทั้งหลายไม่ใช่ตัวตน เนตํ มม เนโสหมสฺมิ น เมโส อตฺตา

พระสารีบุตรถามว่าท่านเห็นตา วิญญาณทางตา และสิ่งที่รู้ได้ทางตา ไปจนถึงใจ ว่าเป็นของเรา เป็นเรา เป็นตัวตนของเราหรือไม่ พระฉันนะตอบว่าเห็นว่าไม่ใช่ เพราะเห็นความดับไปของสิ่งเหล่านั้น ข้อนี้มีไว้เพื่อความเข้าใจภาพรวม

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
ในยามเจ็บป่วย ลองสังเกตว่าความปวดเกิดขึ้นและเปลี่ยนไปเป็นช่วง ๆ ไม่ใช่ก้อนเดียวที่คงที่ การเห็นเช่นนี้ไม่ได้แทนการรักษา แต่ช่วยให้ใจไม่จมไปกับความปวดทั้งหมด
๖

ผู้ไม่มีสิ่งให้อิงอาศัยย่อมไม่หวั่นไหว นิสฺสิตสฺส จลิตํ อนิสฺสิตสฺส จลิตํ นตฺถิ

พระมหาจุนทะเตือนให้ใส่ใจคำสอนของพระพุทธเจ้าเสมอว่า ผู้ที่ตัณหาและทิฐิอาศัยอยู่ย่อมหวั่นไหว ผู้ไม่มีสิ่งเหล่านั้นอาศัยย่อมไม่หวั่นไหว เมื่อไม่หวั่นไหวก็มีความสงบ เมื่อสงบก็ไม่มีความน้อมไปสู่ภพ ไม่มีการมาการไป นี่คือที่สุดแห่งทุกข์

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
เวลาใจถูกดึงไปมาด้วยความอยากหรือความเชื่อที่ยึดไว้แน่น ให้สังเกตว่าสิ่งใดที่ใจกำลังเกาะอยู่ การคลายการเกาะทีละน้อยทำให้ใจมั่นคงขึ้น
๗

ตอนจบของพระสูตรและคำอธิบายของอรรถกถา ฉนฺโนวาทสุตฺตํ

พระสูตรบันทึกว่าพระฉันนะจบชีวิตตนเองหลังจากทั้งสองกลับไปไม่นาน เมื่อพระสารีบุตรทูลถามถึงคติของท่าน พระพุทธเจ้าตรัสว่าผู้ที่ควรถูกติเตียนในความหมายนี้คือผู้ที่ทิ้งกายนี้แล้วถือเอากายใหม่ และพระฉันนะไม่เป็นเช่นนั้น อรรถกถาอธิบายว่าคำนี้หมายถึงท่านไม่เกิดอีก และตีความว่าท่านบรรลุความหลุดพ้นในช่วงสุดท้าย นี่เป็นคำอธิบายของอรรถกถา ไม่ใช่ตัวพระสูตร ข้อนี้มีไว้เพื่อความเข้าใจภาพรวม

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
เรื่องนี้เป็นกรณีเฉพาะในคัมภีร์ ไม่ได้บอกว่าการจบชีวิตเป็นทางออก สิ่งที่นำมาใช้ได้คือท่าทีของพระสารีบุตร: ไปหา ฟัง บอกว่ายังอยากให้อยู่ และช่วยจริง

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

หัวใจของพระสูตรนี้สำหรับคนทั่วไปคือวิธีที่พระสารีบุตรดูแลเพื่อนที่เจ็บปวดจนไม่อยากอยู่ ท่านไปหาเอง ถามตรง ๆ รับฟังโดยไม่ตัดบท บอกชัดว่าเรายังอยากให้เขาอยู่ และเสนอความช่วยเหลือที่จับต้องได้ สี่ข้อนี้ยังใช้ได้เต็มที่ในวันนี้ การถามคนที่กำลังทุกข์หนักว่า "คิดจะทำร้ายตัวเองไหม" ไม่ได้ทำให้เขาคิดมากขึ้น แต่เปิดทางให้เขาได้พูด

เรื่องในตอนจบเป็นกรณีเฉพาะที่พระสูตรบันทึกไว้ ไม่ใช่แบบอย่างให้ปฏิบัติตาม พระวินัยเองก็มีข้อห้ามภิกษุทำร้ายชีวิตตนเอง ความเจ็บปวดทางกายที่รุนแรงในปัจจุบันมีการแพทย์ประคับประคองที่ช่วยบรรเทาได้มาก ควรปรึกษาแพทย์ให้เต็มที่

หากคุณหรือคนใกล้ตัวมีความคิดอยากจบชีวิต โปรดบอกคนที่ไว้ใจ หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต ๑๓๒๓ (เบอร์ในประเทศไทย หากอยู่ต่างประเทศให้ติดต่อสายด่วนในประเทศที่อยู่)

เข้าสู่ระบบเพื่อบันทึกการอ่าน