หลักธรรม › โคธิกสูตร: เมื่อการปฏิบัติล้มแล้วล้มอีก
โคธิกสูตร: เมื่อการปฏิบัติล้มแล้วล้มอีก
การฝึกจิต

โคธิกสูตร: เมื่อการปฏิบัติล้มแล้วล้มอีก

โคธิกสุตฺตํ

พระโคธิกะเพียรปฏิบัติจนได้ความหลุดพ้นชั่วคราว แล้วเสื่อมไปถึงหกครั้ง ครั้งที่เจ็ดก็ยังกลับมาได้อีก พระสูตรนี้ชวนดูว่าความถดถอยซ้ำ ๆ เป็นส่วนหนึ่งของการฝึก และความคิดในช่วงหมดหวังไม่ควรแบกไว้คนเดียว

๖ ข้อ

ในโคธิกสูตร มารสังยุต สังยุตตนิกาย สคาถวรรค พระโคธิกะอยู่ที่กาฬศิลาข้างภูเขาอิสิคิลิ ท่านไม่ประมาท มีความเพียร และได้บรรลุเจโตวิมุตติชั่วคราว (สามายิกเจโตวิมุตติ) ซึ่งอรรถกถาอธิบายว่าคือสมาบัติระดับโลกิยะ แต่แล้วก็เสื่อมไป ท่านเพียรใหม่ ได้อีก แล้วก็เสื่อมอีก เป็นเช่นนี้ถึงหกครั้ง ครั้งที่เจ็ดท่านก็ได้บรรลุอีกครั้ง

พระสูตรบันทึกว่า เมื่อนึกถึงการเสื่อมถึงหกครั้ง ท่านเกิดความคิดจะจบชีวิตตนเอง มารรู้ความคิดนั้นจึงไปทูลพระพุทธเจ้า ต่อมาพระสูตรเล่าว่าพระโคธิกะสิ้นชีวิตลง และพระพุทธเจ้าตรัสว่าท่านถอนตัณหาได้หมดสิ้นและปรินิพพานแล้ว มารค้นหาวิญญาณของท่านทุกทิศแต่ไม่พบ

หน้านี้ให้น้ำหนักกับช่วงแรกของพระสูตร คือความเพียรที่ได้แล้วเสียซ้ำหลายครั้ง ซึ่งผู้ปฏิบัติจำนวนมากคุ้นเคย และกับบทเรียนว่าความหมดหวังในช่วงนั้นควรได้รับการพูดคุยและการช่วยเหลือ

  1. ๑

    เพียรอย่างจริงจัง อปฺปมตฺโต อาตาปี ปหิตตฺโต

    พระสูตรบรรยายพระโคธิกะทุกครั้งด้วยคำเดียวกันว่า ไม่ประมาท มีความเพียร มีจิตมุ่งมั่น ความเสื่อมที่เกิดขึ้นจึงไม่ได้มาจากความขี้เกียจหรือการไม่ใส่ใจ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าตั้งใจทำอะไรอย่างเต็มที่แล้วยังถอยหลัง อย่าสรุปทันทีว่าตัวเองไม่พยายามพอ บางครั้งการถดถอยเกิดจากปัจจัยที่อยู่นอกความตั้งใจ

  2. ๒

    ได้แล้วก็เสื่อมได้ สามายิกํ เจโตวิมุตฺตึ ผุสิ

    สิ่งที่พระโคธิกะได้คือเจโตวิมุตติชั่วคราว อรรถกถาอธิบายว่าคือสมาบัติระดับโลกิยะ ซึ่งยังเสื่อมได้ ต่างจากความหลุดพ้นที่ไม่กลับกำเริบ ข้อนี้มีไว้เพื่อความเข้าใจภาพรวม

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ความสงบหรือความดีขึ้นที่ได้มาในช่วงหนึ่งอาจหายไปเมื่อสภาพแวดล้อมเปลี่ยน ให้มองเป็นเรื่องปกติของการฝึก ไม่ใช่หลักฐานว่าที่ผ่านมาสูญเปล่า

  3. ๓

    เสื่อมซ้ำถึงหกครั้ง ตมฺหา สามายิกาย เจโตวิมุตฺติยา ปริหายิ

    พระสูตรเล่าซ้ำทีละรอบ ครั้งที่หนึ่งได้แล้วเสื่อม ครั้งที่สองได้แล้วเสื่อม ไปจนถึงครั้งที่หก การเล่าซ้ำแบบนี้ทำให้ผู้อ่านรู้สึกถึงความเหนื่อยล้าของการเริ่มใหม่ครั้งแล้วครั้งเล่า

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าคุณกำลังเริ่มใหม่เป็นครั้งที่ห้าหรือหก ความเหนื่อยที่รู้สึกเป็นเรื่องจริงและเข้าใจได้ บอกคนใกล้ตัวว่าคุณเหนื่อย แทนที่จะฝืนยิ้มว่าไม่เป็นไร

  4. ๔

    ครั้งที่เจ็ดก็ยังกลับมาได้ สตฺตมมฺปิ โข อายสฺมา โคธิโก

    หลังเสื่อมไปหกครั้ง พระสูตรบันทึกว่าครั้งที่เจ็ดพระโคธิกะก็ได้บรรลุเจโตวิมุตติชั่วคราวนั้นอีก แสดงว่าความสามารถที่จะกลับมาไม่ได้หายไปเพราะการล้มหลายครั้ง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    จดไว้ว่าเคยกลับมาได้กี่ครั้งแล้ว เวลาท้อ ตัวเลขนี้ช่วยเตือนว่าการล้มครั้งนี้ไม่ใช่ครั้งสุดท้ายที่เราจะลุกขึ้นได้

  5. ๕

    ความคิดในช่วงหมดหวังไม่ควรแบกไว้คนเดียว ยาว ฉฏฺฐํ ขฺวาหํ สามายิกาย เจโตวิมุตฺติยา ปริหีโน

    เมื่อนึกว่า "เราเสื่อมมาถึงหกครั้งแล้ว" พระโคธิกะเกิดความคิดจะจบชีวิตตนเอง พระสูตรไม่ได้เล่าว่าท่านปรึกษาใครในช่วงนั้น ข้อสังเกตนี้เป็นการอ่านของเรา ไม่ใช่ข้อความในพระสูตร

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อความคิดทำนอง "ล้มมากี่ครั้งแล้ว ไม่มีทางดีขึ้น" เกิดขึ้น ให้ถือเป็นสัญญาณว่าถึงเวลาต้องคุยกับใครสักคน ความคิดในช่วงที่มืดที่สุดมักมองไม่เห็นทางออกที่มีอยู่จริง

  6. ๖

    ตอนจบของพระสูตร โคธิโก ปรินิพฺพุโต

    พระพุทธเจ้าเสด็จไปยังกาฬศิลาพร้อมภิกษุหลายรูป และตรัสว่าพระโคธิกะถอนตัณหาพร้อมทั้งรากแล้ว ปรินิพพานด้วยวิญญาณที่ไม่ตั้งอยู่ มารค้นหาวิญญาณของท่านแต่ไม่พบ พระสูตรมีความตึงอยู่ตรงที่ก่อนหน้านั้นท่านยังเป็นเสขะ อรรถกถาจึงอธิบายว่าท่านบรรลุในช่วงสุดท้าย ข้อนี้มีไว้เพื่อความเข้าใจภาพรวม

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ตอนจบนี้พูดถึงการสิ้นตัณหาของบุคคลหนึ่งในคัมภีร์ ไม่ได้เสนอการจบชีวิตเป็นทางออกของความท้อ สิ่งที่เรานำมาใช้ได้คือบทเรียนจากช่วงแรกของพระสูตร

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ใครที่เคยตั้งใจเลิกนิสัยบางอย่าง ฝึกสมาธิ หรือฟื้นตัวจากอาการซึมเศร้า มักเจอแบบเดียวกับพระโคธิกะ คือดีขึ้นแล้วถอยกลับ ดีขึ้นอีกแล้วถอยอีก การถดถอยไม่ได้แปลว่าล้มเหลวทั้งหมด พระสูตรบันทึกไว้ชัดว่าครั้งที่เจ็ดท่านก็กลับมาได้อีก

พระสูตรไม่ได้เล่าว่าพระโคธิกะปรึกษาใครในช่วงนั้น ต่างจากพระสมิทธิในพระสูตรก่อนหน้าในมารสังยุตเดียวกัน ที่เมื่อเกิดความหวาดกลัวก็ไปเฝ้าทูลเล่าให้พระพุทธเจ้าฟังและได้รับคำแนะนำ เมื่อรู้สึกท้อจนมืดมน ให้เลือกทางอย่างพระสมิทธิ คือไปหาคนที่ไว้ใจ ครู แพทย์ หรือผู้ให้คำปรึกษา

ตอนจบของพระสูตรเป็นกรณีเฉพาะที่คัมภีร์บันทึกไว้ ไม่ใช่แบบอย่างให้ปฏิบัติตาม หากคุณหรือคนใกล้ตัวมีความคิดอยากจบชีวิต โปรดพูดคุยกับคนที่ไว้ใจ หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต ๑๓๒๓ (เบอร์ในประเทศไทย หากอยู่ต่างประเทศให้ติดต่อสายด่วนในประเทศที่อยู่)

เข้าสู่ระบบเพื่อบันทึกการอ่าน

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ผู้ที่สงฆ์มอบหน้าที่: เลือกให้ถูกคน แล้วอย่าบั่นทอนเขา

อนุชานามิ ภิกฺขเว อฏฺฐหงฺเคหิ สมนฺนาคตํ ภิกฺขุํ ภิกฺขุโนวาทกํ สมฺมนฺนิตุํ

สามสิกขาบทของภิกษุเรื่องผู้ที่สงฆ์สมมติให้ทำหน้าที่ พระฉัพพัคคีย์สอนภิกษุณีโดยไม่ได้รับสมมติ พูดธรรมนิดเดียวแล…
เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้