นันทสูตร: เปลี่ยนแรงจูงใจจากต่ำไปสูง

ในนันทสูตร อุทาน ขุททกนิกาย ท่านพระนันทะ พระภาดาของพระพุทธเจ้า โอรสของพระมาตุจฉา บอกภิกษุทั้งหลายว่าไม่ยินดีในพรหมจรรย์ จะลาสิกขา พระพุทธเจ้ารับสั่งให้หามาตรัสถาม ท่านทูลว่าตอนออกจากเรือน นางสากิยานีผู้งามที่สุดในชนบท ซึ่งหวีผมไว้ได้ครึ่งหนึ่ง มองมาแล้วพูดว่า "ขอให้รีบกลับมา" ท่านระลึกถึงคำนั้นจึงไม่อาจประพฤติพรหมจรรย์ต่อได้ พระสูตรไม่ได้บอกว่านางเป็นใคร อรรถกถาอธิบายว่าเป็นคู่หมั้นของท่าน และเหตุการณ์เกิดในวันที่ท่านจะอภิเษกสมรส

พระพุทธเจ้าทรงจับแขนท่านพระนันทะ พาไปปรากฏในสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ ให้เห็นนางอัปสรประมาณ ๕๐๐ แล้วตรัสถามว่าใครงามกว่ากัน ท่านทูลว่านางอัปสรงามกว่ามากจนเทียบกันไม่ได้ พระพุทธเจ้าตรัสว่าจะทรงรับรองให้ท่านได้นางอัปสรเหล่านั้น ท่านพระนันทะจึงยอมประพฤติพรหมจรรย์ต่อ

เมื่อภิกษุที่เป็นสหายรู้เรื่อง ก็เรียกท่านว่า "ลูกจ้าง" และ "ผู้ที่พระผู้มีพระภาคทรงไถ่ตัวมา" ท่านอึดอัดละอาย จึงหลีกไปอยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร ไม่นานก็เป็นพระอรหันต์ แล้วทูลขอปลดเปลื้องพระพุทธเจ้าจากคำรับรองนั้นเอง