เอตทัคคะ: สาวกผู้เลิศแต่ละด้าน
ใช้ในชีวิตประจำวัน

เอตทัคคะ: สาวกผู้เลิศแต่ละด้าน

เอตทคฺคํ ภิกฺขเว มม สาวกานํ

พระพุทธเจ้าทรงยกย่องสาวกผู้เลิศในด้านต่าง ๆ ครบทั้งภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก และอุบาสิกา แต่ละคนเด่นคนละทาง ตั้งแต่ปัญญา ฤทธิ์ การทรงวินัย การให้ทาน การแสดงธรรม ไปจนถึงการพยาบาลผู้ป่วย

๘ ข้อ

ในเอตทัคคบาลี เอกนิบาต อังคุตตรนิกาย พระพุทธเจ้าตรัสรายชื่อสาวกผู้เลิศ (เอตทัคคะ) ในด้านต่าง ๆ โดยใช้ถ้อยคำว่า "ผู้นี้เลิศกว่าสาวกของเราผู้..." แบ่งเป็นภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก และอุบาสิกา

รายชื่อนี้ไม่ได้มีเฉพาะพระภิกษุ ภิกษุณีได้รับการยกย่องในด้านปัญญา ฤทธิ์ การทรงวินัย และการแสดงธรรม คฤหัสถ์ได้รับการยกย่องทั้งด้านการให้ทาน การแสดงธรรม การสงเคราะห์คน และความเป็นพหูสูต บางท่านได้รับการยกย่องหลายด้าน เช่น พระอานนท์ได้ถึงห้าด้าน

ในพระสูตรมีเพียงรายชื่อกับด้านที่เลิศ ส่วนประวัติว่าแต่ละท่านตั้งความปรารถนาไว้อย่างไรในอดีตชาตินั้นมาจากอรรถกถา

  1. ๑

    คู่อัครสาวก ปัญญาและฤทธิ์ มหาปญฺญานํ ยทิทํ สาริปุตฺโต

    พระอัญญาโกณฑัญญะเลิศด้านผู้รู้ราตรีนาน พระสารีบุตรเลิศด้านผู้มีปัญญามาก พระมหาโมคคัลลานะเลิศด้านผู้มีฤทธิ์ สองท่านหลังเด่นคนละทาง แต่ได้รับการยกย่องเคียงกัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ในทีม คนคิดวิเคราะห์เก่งกับคนลงมือเก่งไม่ต้องแข่งกัน จับคู่กันแล้วงานจะไปได้ไกลกว่า

  2. ๒

    พระอานนท์ เลิศห้าด้าน พหุสฺสุตานํ ยทิทํ อานนฺโท

    พระอานนท์ได้รับการยกย่องว่าเลิศด้านเป็นพหูสูต ผู้มีสติ ผู้มีคติ ผู้มีความเพียร และผู้เป็นอุปัฏฐาก คือการฟังมาก จดจำ และการดูแลรับใช้พระพุทธเจ้าอยู่ในท่านเดียวกัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    งานดูแลคนอื่นซึ่งมักถูกมองข้าม ได้รับการยกย่องเคียงข้างความรู้ ลองขอบคุณคนที่คอยดูแลเบื้องหลังในชีวิตเรา

  3. ๓

    ความเลิศในงานที่ดูธรรมดา วินยธรานํ ยทิทํ อุปาลิ

    พระอุบาลีเลิศด้านผู้ทรงวินัย พระทัพพมัลลบุตรเลิศด้านผู้จัดแจงเสนาสนะ พระพักกุละเลิศด้านผู้มีอาพาธน้อย พระสีวลีเลิศด้านผู้มีลาภ พระโมฆราชเลิศด้านผู้ทรงจีวรเศร้าหมอง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    งานจัดระบบ งานดูแลสถานที่ หรือการรักษากฎให้ชัด ล้วนเป็นความเลิศได้ อย่าดูถูกงานของตัวเองว่าไม่สำคัญ

  4. ๔

    ภิกษุณีผู้เลิศ มหาปญฺญานํ ยทิทํ เขมา

    พระมหาปชาบดีโคตมีเลิศด้านผู้รู้ราตรีนาน พระเขมาเลิศด้านผู้มีปัญญามาก พระอุบลวัณณาเลิศด้านผู้มีฤทธิ์ พระปฏาจาราเลิศด้านผู้ทรงวินัย พระธัมมทินนาเลิศด้านผู้เป็นธรรมกถึก

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ด้านปัญญาและฤทธิ์ของภิกษุณีคู่ขนานกับพระสารีบุตรและพระมหาโมคคัลลานะ เป็นเครื่องเตือนว่าความสามารถทางธรรมไม่ได้ขึ้นกับเพศ

  5. ๕

    ผู้ให้ทาน ทายกานํ ยทิทํ สุทตฺโต คหปติ อนาถปิณฺฑิโก

    สุทัตตอนาถบิณฑิกคฤหบดีเลิศด้านอุบาสกผู้ถวายทาน นางวิสาขามิคารมาตาเลิศด้านอุบาสิกาผู้ถวายทาน อุคคคฤหบดีเลิศด้านผู้เป็นสังฆอุปัฏฐาก

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    การให้เป็นความเลิศที่คฤหัสถ์ทำได้เต็มที่ เริ่มจากการให้อย่างสม่ำเสมอตามกำลังของตน ไม่ต้องรอให้ร่ำรวยก่อน

  6. ๖

    คฤหัสถ์ผู้แสดงธรรมและสงเคราะห์คน ธมฺมกถิกานํ ยทิทํ จิตฺโต คหปติ มจฺฉิกาสณฺฑิโก

    จิตตคฤหบดีชาวมัจฉิกาสัณฑะเลิศด้านอุบาสกผู้เป็นธรรมกถึก หัตถกอุบาสกชาวอาฬวีเลิศด้านผู้สงเคราะห์บริษัทด้วยสังคหวัตถุ ๔

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ไม่ต้องบวชก็อธิบายธรรมให้คนรอบตัวเข้าใจได้ และการดูแลคนด้วยการให้ ถ้อยคำน่ารัก การช่วยเหลือ และการวางตัวเสมอต้นเสมอปลาย ก็เป็นความเลิศอย่างหนึ่ง

  7. ๗

    อุบาสิกาผู้เป็นพหูสูตและอยู่ด้วยเมตตา พหุสฺสุตานํ ยทิทํ ขุชฺชุตฺตรา

    นางขุชชุตตราเลิศด้านอุบาสิกาผู้เป็นพหูสูต นางสามาวดีเลิศด้านผู้มีปรกติอยู่ด้วยเมตตา นางอุตตรานันทมาตาเลิศด้านผู้ยินดีในฌาน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    การเรียนรู้ธรรมอย่างลึกซึ้งและการฝึกสมาธิไม่ใช่เรื่องของนักบวชเท่านั้น ผู้ครองเรือนก็ตั้งเป้าในด้านนี้ได้

  8. ๘

    ผู้ดูแลและผู้เป็นที่ไว้วางใจ คิลานุปฏฺฐากีนํ ยทิทํ สุปฺปิยา อุปาสิกา

    นางสุปปิยาอุบาสิกาเลิศด้านผู้เป็นคิลานุปัฏฐาก คือผู้พยาบาลภิกษุไข้ หมอชีวกโกมารภัจจ์เลิศด้านผู้เลื่อมใสในบุคคล นกุลปิตาคฤหบดีและนางนกุลมาตาเลิศด้านผู้คุ้นเคย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ความเป็นคนที่ผู้อื่นวางใจและคุยด้วยได้อย่างสบายใจ ก็เป็นคุณค่าที่ควรพัฒนาเหมือนความรู้หรือทักษะ

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ใจความที่ใช้ได้กับชีวิตคือ ความเป็นเลิศไม่ได้มีแบบเดียว คนหนึ่งเด่นด้านปัญญา อีกคนเด่นด้านจัดการที่พัก อีกคนเด่นด้านดูแลผู้ป่วย ทุกด้านมีที่ทางในหมู่คณะ

ในที่ทำงานหรือครอบครัว เราไม่จำเป็นต้องเก่งเหมือนคนอื่น แต่ควรรู้ว่าตัวเองถนัดอะไรแล้วทำด้านนั้นให้ดีที่สุด พร้อมกับมองเห็นความเด่นของคนรอบตัวด้วย

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ขนาดที่ทรงกำหนด: กล่องเข็ม เตียงตั่ง ผ้านั่ง และจีวรที่ไม่เท่าของพระศาสดา

อาสยโต ภิกฺขเว โมฆปุริโส เวทิตพฺโพ

สิกขาบทท้ายรตนวรรคกำหนดของใช้ของภิกษุไม่ให้เกินประมาณ ตั้งแต่กล่องเข็มที่ทำให้ช่างงาไม่มีเวลาทำมาหากิน เตียงสู…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้