กิงสุโกปมชาดก: ต้นทองกวาวที่แต่ละคนเห็นคนละฤดู

ในกิงสุโกปมชาดก ทุกนิบาต ชาดก ขุททกนิกาย มีคาถา ๒ บท บทแรกว่า ท่านทุกคนเห็นต้นทองกวาวแล้ว ยังจะสงสัยในต้นทองกวาวนั้นเพราะเหตุไร ท่านทั้งหลายไม่ได้ถามนายสารถีให้ถี่ถ้วนในที่ทั้งปวง บทที่สองว่า บุคคลเหล่าใดยังไม่รู้ธรรมทั้งหลายด้วยญาณทั้งปวง บุคคลเหล่านั้นย่อมสงสัยในธรรมทั้งหลาย เหมือนพี่น้องสงสัยในต้นทองกวาว

ชาดกในพระไตรปิฎกมีเพียงคาถา เรื่องเล่ามาจากอรรถกถา ว่าราชบุตร ๔ องค์ของพระเจ้าพาราณสีขอให้สารถีพาไปดูต้นทองกวาว สารถีพาไปทีละองค์ในเวลาต่างกัน องค์แรกเห็นตอนต้นไม้ผลัดใบ องค์ที่สองเห็นตอนแตกใบอ่อน องค์ที่สามเห็นตอนออกดอก องค์ที่สี่เห็นตอนออกผล ภายหลังเมื่อคุยกัน องค์หนึ่งว่าเหมือนตอไม้ไหม้ไฟ องค์หนึ่งว่าเหมือนต้นไทร องค์หนึ่งว่าเหมือนชิ้นเนื้อ องค์หนึ่งว่าเหมือนต้นซึก ตกลงกันไม่ได้จึงไปทูลถามพระบิดา

อรรถกถาเล่าที่มาว่า ภิกษุ ๔ รูปได้รับกรรมฐานต่างกัน แต่ละรูปพิจารณาคนละอย่าง คืออายตนะ ๖ ขันธ์ ๕ มหาภูตรูป ๔ และธาตุ ๑๘ แล้วบรรลุอรหัตได้ทั้งหมด ภิกษุรูปหนึ่งสงสัยว่ากรรมฐานต่างกันแต่นิพพานเป็นอย่างเดียว ทุกรูปบรรลุได้อย่างไร พระพุทธเจ้าจึงทรงเล่าเรื่องนี้