วิสัยหชาดก: ยากจนลงก็ไม่ทิ้งความดี

ในวิสัยหชาดก จตุกกนิบาต ขุททกนิกาย มีคาถา ๔ บท คาถาแรกเป็นคำของผู้ที่วิสัยหะเรียกว่าท้าวสหัสสเนตรและท้าววาสวะ (คือท้าวสักกะ) ว่า เมื่อก่อนท่านให้ทาน และเพราะให้ทาน ความเสื่อมทรัพย์จึงเกิดแก่ท่าน ถ้าต่อไปไม่ให้ทาน ทรัพย์ก็จะคงอยู่ อีกสามคาถาเป็นคำตอบของวิสัยหะว่า ผู้ประเสริฐกล่าวว่าแม้ยากจนก็ไม่ควรทำสิ่งที่ไม่ประเสริฐ ทรัพย์ที่ต้องแลกกับการทิ้งศรัทธาอย่าได้มีเลย รถคันหนึ่งไปทางใด คันหลังก็ไปตามทางนั้น และถ้ามีก็จะให้ ถ้าไม่มีจะให้อะไรได้ แต่แม้เป็นอย่างนี้ก็จะให้ เพราะจะลืมการให้เสียไม่ได้

รายละเอียดเรื่องเล่ามาจากอรรถกถา เล่าว่าวิสัยหเศรษฐีแห่งพาราณสีตั้งโรงทาน ๖ แห่ง ท้าวสักกะเกรงว่าเศรษฐีจะมาแย่งตำแหน่งของตน จึงบันดาลให้ทรัพย์และคนรับใช้หายไปหมด เศรษฐีกับภรรยาพบเพียงเคียว คานหาบ และเชือกที่คนหาบหญ้าทิ้งไว้ เศรษฐีจึงไปเกี่ยวหญ้ามาขาย แบ่งเงินส่วนหนึ่งให้ทาน แต่ผู้ขอมีมากจึงให้ไปหมด จนถึงวันที่เจ็ดล้มลงเพราะอดอาหาร ท้าวสักกะจึงปรากฏพระองค์และตรัสคาถาแรก

อรรถกถาเล่าต่อว่า เมื่อเศรษฐียืนยันไม่เลิกให้ทาน ท้าวสักกะพอพระทัย คืนทรัพย์สมบัติให้ดังเดิม พระพุทธเจ้าทรงเล่าเรื่องนี้แก่ท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐี และประชุมชาดกว่าวิสัยหเศรษฐีคือพระโพธิสัตว์