ถุงเงินที่ริมแม่น้ำ: ของตกของคนอื่น ทำอย่างไรจึงถูก
รตนํ วา รตนสมฺมตํ วาภิกษุรูปหนึ่งเก็บถุงเงินที่พราหมณ์ลืมไว้ริมแม่น้ำเพื่อจะคืนให้ แต่พราหมณ์กลับอ้างว่าของตนมีมากกว่านั้นเพื่อเลี…
นครสุตฺตํ
นครชายแดนที่มีเครื่องป้องกัน ๗ อย่างและเสบียง ๔ อย่าง ข้าศึกทำอันตรายไม่ได้ ฉันใด อริยสาวกที่มีสัทธรรม ๗ คือ ศรัทธา หิริ โอตตัปปะ สุตะ ความเพียร สติ ปัญญา และได้ฌาน ๔ โดยง่าย มารก็ทำอันตรายไม่ได้ ฉันนั้น
ในนครสูตร (บางฉบับเรียกนครูปมสูตร) มหาวรรค สัตตกนิบาต อังคุตตรนิกาย พระพุทธเจ้าทรงยกภาพนครชายแดนของพระราชา ถ้านครนั้นมีเครื่องป้องกัน ๗ อย่าง และหาเสบียง ๔ อย่างได้ตามต้องการโดยไม่ลำบาก ศัตรูภายนอกก็ทำอันตรายไม่ได้
เครื่องป้องกัน ๗ อย่างคือ เสาระเนียดที่ฝังลึกไม่หวั่นไหว คูที่ลึกและกว้าง ทางเดินรอบคูที่สูงและกว้าง อาวุธที่สะสมไว้มาก กองทัพหลายหมู่เหล่า ทหารยามผู้ฉลาดที่ไม่ให้คนแปลกหน้าเข้า และกำแพงสูงกว้างพร้อมป้อม ส่วนเสบียง ๔ อย่างคือ หญ้า ไม้ และน้ำ ข้าวสาลีและข้าวเหนียว งาและถั่วต่าง ๆ และเภสัช เช่น เนยใส น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย เกลือ
แล้วทรงเทียบว่า อริยสาวกที่ประกอบด้วยสัทธรรม ๗ ประการ และได้ฌาน ๔ ตามต้องการ โดยไม่ยาก ไม่ลำบาก มารผู้มีบาปก็ทำอันตรายไม่ได้ ทุกข้อของสัทธรรมมีหน้าที่เดียวกัน คือทำให้ละอกุศล เจริญกุศล ละกรรมที่มีโทษ เจริญกรรมที่ไม่มีโทษ และรักษาตนให้บริสุทธิ์
อริยสาวกมีศรัทธา เชื่อในปัญญาเครื่องตรัสรู้ของพระตถาคต เปรียบเหมือนเสาระเนียดที่ขุดหลุมฝังลึก ไม่หวั่นไหว เป็นหลักที่ตั้งมั่นอยู่หน้าเมือง
เวลาเจอคำแนะนำทางธรรมที่ขัดใจ ให้ระลึกว่าเราเลือกเชื่อมั่นในทางนี้ด้วยเหตุผลอะไร หลักที่ฝังลึกจะไม่ล้มตามอารมณ์ของวันนั้น
อริยสาวกมีหิริ ละอายต่อความประพฤติชั่วทางกาย วาจา ใจ และละอายต่อการเข้าถึงอกุศลธรรม เปรียบเหมือนคูที่ลึกและกว้าง ทำให้ข้าศึกข้ามเข้ามาได้ยาก
ถามตัวเองก่อนทำสิ่งที่ไม่ค่อยดีว่า ถ้าคนที่เราเคารพเห็นอยู่ เราจะยังทำไหม ความละอายนี้คือคูที่กั้นไว้ตั้งแต่ไกล
อริยสาวกมีโอตตัปปะ เกรงกลัวต่อความประพฤติชั่วและการเข้าถึงอกุศลธรรม เปรียบเหมือนทางเดินตามคูที่สูงและกว้าง ซึ่งเดินตรวจได้รอบเมือง
ก่อนตัดสินใจเรื่องที่เสี่ยงผิดศีล ให้นึกถึงผลที่จะตามมาจริง ๆ ทั้งต่อตัวเองและคนอื่น ความเกรงกลัวผลแบบนี้ช่วยตรวจตราไม่ให้เผลอ
อริยสาวกเป็นผู้ได้ฟังมาก ทรงจำธรรมที่งามในเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุดได้ คล่องปาก ขึ้นใจ และเข้าใจด้วยความเห็น เปรียบเหมือนอาวุธที่สะสมไว้มาก ทั้งอาวุธแหลมยาวและอาวุธคม
จำคำสอนสั้น ๆ ที่ใช้ได้จริงไว้สักสองสามข้อ เมื่อความโกรธหรือความอยากโผล่มา จะมีอาวุธหยิบใช้ได้ทันที ไม่ต้องไปค้นหา
อริยสาวกปรารภความเพียรเพื่อละอกุศลและให้กุศลถึงพร้อม มีกำลัง บากบั่นมั่นคง ไม่ทอดธุระในกุศลธรรม เปรียบเหมือนกองทัพจำนวนมากที่ตั้งไว้ในเมือง ทั้งพลช้าง พลม้า พลรถ พลธนู
ความเพียรไม่ต้องหวือหวา แค่ไม่ทิ้งเรื่องดีที่ตั้งใจไว้ เช่น นั่งสมาธิวันละสิบนาทีต่อเนื่อง ก็เป็นกองกำลังที่พร้อมอยู่ทุกวัน
อริยสาวกมีสติ ระลึกถึงสิ่งที่ทำและคำที่พูดไว้นานได้ เปรียบเหมือนทหารยามที่ฉลาด ห้ามคนที่ไม่รู้จักไม่ให้เข้า และให้คนที่รู้จักเข้า
เมื่อความคิดใดโผล่ขึ้นมา ให้ถามแบบยามหน้าประตูว่า "เธอเป็นใคร มาดีหรือมาร้าย" ก่อนจะปล่อยให้มันเข้ามาบงการการกระทำ
อริยสาวกมีปัญญาที่เห็นความเกิดและความดับ เป็นปัญญาอันประเสริฐ ชำแรกกิเลส นำไปสู่ความสิ้นทุกข์ เปรียบเหมือนกำแพงสูงกว้างพร้อมป้อมที่ก่ออิฐถือปูนอย่างดี ซึ่งเป็นเครื่องป้องกันชั้นสุดท้ายรอบเมือง
เมื่อติดอยู่กับอารมณ์ใด ให้ดูว่ามันเกิดขึ้นเมื่อไร และกำลังเปลี่ยนไปอย่างไร การเห็นความเกิดดับคือกำแพงที่ทำให้อารมณ์ทำลายเราไม่ได้
ปฐมฌานเปรียบกับหญ้า ไม้ และน้ำ ทุติยฌานเปรียบกับข้าวสาลีและข้าวเหนียว ตติยฌานเปรียบกับงาและถั่ว จตุตถฌานเปรียบกับเภสัช เช่น เนยใส น้ำผึ้ง เกลือ ทั้งหมดเป็นไปเพื่อความอุ่นใจ ไม่สะดุ้งกลัว อยู่เป็นสุข และเพื่อหยั่งลงสู่นิพพาน
นอกจากตั้งกฎให้ตัวเอง ให้สะสมเสบียงของใจด้วย เช่น ช่วงเวลาที่ได้นั่งสงบ เดินจงกรม หรือเจริญเมตตา ใจที่อิ่มจากข้างในจะไม่หิวโหยหาสิ่งยั่วยุภายนอก
อุปมานี้ชวนให้มองชีวิตเหมือนการดูแลเมืองหนึ่ง ใจไม่ได้พังเพราะแรงกระแทกครั้งเดียว แต่พังเพราะด่านใดด่านหนึ่งอ่อนแอมานานโดยไม่มีใครซ่อม เช่น ความละอายที่ค่อย ๆ จางลง หรือสติที่ปล่อยให้อะไรผ่านเข้ามาก็ได้
ข้อที่น่าสังเกตคือเครื่องป้องกันกับเสบียงต้องมีคู่กัน เมืองที่กำแพงแน่นหนาแต่ไม่มีอาหารก็อยู่ได้ไม่นาน คนที่มีศีลมีหลักการ แต่ไม่มีความสงบสุขภายในหล่อเลี้ยงใจเลย ก็เหนื่อยล้าและเปราะบางได้ง่าย ฆราวาสอาจยังไม่ได้ฌาน แต่ช่วงเวลาที่ใจสงบจากการภาวนาแม้เพียงสั้น ๆ ก็เป็นเสบียงแบบหนึ่ง
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
ภิกษุรูปหนึ่งเก็บถุงเงินที่พราหมณ์ลืมไว้ริมแม่น้ำเพื่อจะคืนให้ แต่พราหมณ์กลับอ้างว่าของตนมีมากกว่านั้นเพื่อเลี…
ผู้ที่ยังไม่บรรลุธรรม แต่เชื่อมั่นไม่หวั่นไหวว่าสิ่งเหล่านี้ไม่เที่ยง เรียกว่าสัทธานุสารี ผู้ที่ทนต่อการเพ่งพิ…
พระนางมัลลิกาทูลถามว่าทำไมบางคนงามหรือไม่งาม มั่งคั่งหรือยากจน มีศักดิ์สูงหรือต่ำ พระพุทธเจ้าตรัสถึงเหตุสามคู่…
ห้าคุณสมบัติของชาวพุทธที่เป็น "อุบาสกแก้ว" ไม่ใช่ "อุบาสกจัณฑาล" — มีศรัทธา มีศีล ไม่ถือมงคลตื่นข่าว เชื่อกรรม…