มหานารทกัสสปชาดก: แก้ความเห็นผิดของพระราชา

มหานารทกัสสปชาดกเป็นเรื่องที่ ๘ ในมหานิบาตชาดก ขุททกนิกาย พระโพธิสัตว์คือนารทมหาพรหม หัวเรื่องในฉบับแปลไทยและประเพณีจัดเป็นการบำเพ็ญอุเบกขาบารมี ตัวบทเป็นคาถาที่เล่าเรื่องต่อกันค่อนข้างครบ ส่วนคำอธิบายเพิ่มเติมอยู่ในอรรถกถา

ในคืนวันเพ็ญ พระเจ้าอังคติแห่งวิเทหรัฐถามอำมาตย์ว่าควรทำอะไรให้รื่นรมย์ อลาตเสนาบดีเสนอให้ทำสงคราม สุนามอำมาตย์เสนอให้เสพกาม วิชยอำมาตย์เสนอให้ไปหาสมณพราหมณ์ผู้คลายสงสัยได้ อลาตพาไปหาคุณาชีวก นักบวชเปลือยกัสสปโคตร ซึ่งสอนว่าผลของบุญบาปไม่มี ปรโลกไม่มี และสัตว์หมดจดไปเองด้วยการเวียนเกิดเวียนตาย อลาตสนับสนุนเพราะระลึกได้ว่าชาติก่อนเป็นคนฆ่าโคแต่ชาตินี้ได้เป็นเสนาบดี ส่วนวีชกะ ทาสยากจนที่รักษาอุโบสถ ร้องไห้เพราะระลึกได้ว่าชาติก่อนเป็นเศรษฐีใจบุญ พระราชาจึงเชื่อว่าบุญไม่มีผล แล้วทิ้งราชกิจไปเสพกาม

พระนางรุจาราชธิดามาขอทรัพย์ไปให้ทานในวันอุโบสถ พระราชาห้ามว่าไร้ประโยชน์ พระนางซึ่งระลึกชาติได้ทูลว่า อลาตกำลังได้ผลบุญเก่าขณะที่บาปใหม่ยังไม่ให้ผล ส่วนวีชกะกำลังรับผลบาปเก่า และเล่าชาติของตนที่ต้องรับผลจากการคบชู้ แต่พระราชายังไม่เชื่อ นารทมหาพรหมเห็นพระราชาผู้เห็นผิดจึงลงมา พระราชาขอยืมเงินห้าร้อยแล้วจะคืนพันหนึ่งในชาติหน้า นารทะตอบว่าคนไร้ศีลตายไปอยู่ในนรกแล้วใครจะไปทวงหนี้ได้ จากนั้นพรรณนาผลของกรรมชั่ว จนพระราชาสำนึกและขอให้สอนทางที่ถูก