ສຶກສາເລິກ

ມະຕິຂອງໝູ່ເສຍຢູ່ໃສ: ຄວາມວິບັດຂອງກຳ 5 ທາງ

ຈັດຕາລິ ກຳມານິ

ປະລິວານແຍກວ່າ ການປະຊຸມຕັດສິນຂອງສົງເສຍໄດ້ 5 ທາງ ຄື ເສຍທີ່ເລື່ອງ ເສຍທີ່ການສະເໜີ ເສຍທີ່ການປະກາດ ເສຍທີ່ເຂດແດນ ແລະ ເສຍທີ່ອົງປະຊຸມ — ເປັນລາຍການກວດສອບວ່າ ຫຍັງເຮັດໃຫ້ມະຕິຂອງໝູ່ຄະນະໃຊ້ບໍ່ໄດ້

8 ຂໍ້

ໃນຄຳພີປະລິວານ ພະວິໄນປິດົກ ຕອນປັນຈະວັກ ກຳມະວັກທີ 1 ຕັ້ງຄຳຖາມວ່າ ສັງຄະກຳ 4 ຢ່າງ ຄື ອະປະໂລກະນະກຳ (ປະກາດໃຫ້ທີ່ປະຊຸມຮັບຊາບ) ຍັດຕິກຳ (ສະເໜີເລື່ອງຢ່າງດຽວ) ຍັດຕິທຸຕິຍະກຳ (ສະເໜີແລ້ວສູດປະກາດຄັ້ງດຽວ) ແລະ ຍັດຕິຈະຕຸດຖະກຳ (ສະເໜີແລ້ວສູດປະກາດສາມຄັ້ງ) ຍ່ອມວິບັດໂດຍອາການເທົ່າໃດ

ຄຳຕອບຄືວິບັດໄດ້ 5 ທາງ ໄດ້ແກ່ ໂດຍວັດຖຸ ໂດຍຍັດຕິ ໂດຍອະນຸສາວະນາ ໂດຍສີມາ ແລະ ໂດຍບໍລິສັດ ແລ້ວຄຳພີກໍໄລ່ອະທິບາຍເທື່ອລະທາງວ່າ ແຕ່ລະທາງເສຍໄດ້ແນວໃດແດ່ ພ້ອມຕົວຢ່າງຍາວຢຽດ ເຊັ່ນ ເລື່ອງທີ່ຕ້ອງເຮັດຕໍ່ໜ້າ ກັບເຮັດລັບຫຼັງ ເລື່ອງທີ່ຕ້ອງສອບຖາມເຈົ້າຕົວກ່ອນ ກັບບໍ່ສອບຖາມ ຫຼື ລົງໂທດຜິດຊະນິດກັບຄວາມຜິດ

ໜ້ານີ້ເປັນເນື້ອຫາທາງເຕັກນິກຂອງຄະນະສົງ ບໍ່ແມ່ນຂໍ້ປະຕິບັດສຳລັບຄາລາວາດ ແຕ່ອ່ານແລ້ວເຫັນໂຄງຄວາມຄິດທີ່ໃຊ້ໄດ້ກວ້າງ ຄືໝູ່ຄະນະຈະຕັດສິນຫຍັງໃຫ້ຊອບທຳ ຕ້ອງຖືກທັງເລື່ອງ ຖືກທັງຂັ້ນຕອນ ຖືກທັງເຂດອຳນາດ ແລະ ຖືກທັງອົງປະຊຸມ ຂາດຂໍ້ໃດຂໍ້ໜຶ່ງ ມະຕິກໍໃຊ້ບໍ່ໄດ້

1

ສັງຄະກຳ 4 ລະດັບ ອະປະໂລກະນະກຳມັງ ຍັດຕິກຳມັງ

ເລື່ອງເບົາໃຊ້ພຽງບອກກ່າວໃຫ້ທີ່ປະຊຸມຮັບຊາບ ເລື່ອງໜັກຂຶ້ນຕ້ອງຕັ້ງຍັດຕິ ເລື່ອງໜັກກວ່ານັ້ນຕ້ອງຕັ້ງຍັດຕິແລ້ວສູດປະກາດໜຶ່ງຄັ້ງ ແລະ ເລື່ອງໜັກທີ່ສຸດ ເຊັ່ນ ການອຸປະສົມບົດ ຫຼື ການລົງໂທດ ຕ້ອງຕັ້ງຍັດຕິແລ້ວສູດປະກາດສາມຄັ້ງ ຍິ່ງເລື່ອງກະທົບຄົນຫຼາຍ ຂັ້ນຕອນຍິ່ງລະອຽດ ຂໍ້ນີ້ມີໄວ້ເພື່ອຄວາມເຂົ້າໃຈພາບລວມ

ນຳໄປໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ
ຈັດລະດັບການຕັດສິນໃຈໃນທີມໃຫ້ຕ່າງກັນ ເລື່ອງນ້ອຍແຈ້ງໃນແຊັດກໍພໍ ເລື່ອງທີ່ກະທົບຄົນອື່ນຕ້ອງເຂົ້າວາລະປະຊຸມ ແລະ ມີບົດບັນທຶກ
2

ເສຍໄດ້ 5 ທາງ ປັນຈະຫາກາເລຫິ ວິປັດຊັນຕິ

ກຳທັງ 4 ຢ່າງວິບັດໄດ້ 5 ທາງ ຄືໂດຍວັດຖຸ (ຕົວເລື່ອງ) ໂດຍຍັດຕິ (ຄຳສະເໜີ) ໂດຍອະນຸສາວະນາ (ຄຳປະກາດ) ໂດຍສີມາ (ເຂດທີ່ເຮັດ) ແລະ ໂດຍບໍລິສັດ (ອົງປະຊຸມ) ເປັນການແຍກໃຫ້ເຫັນວ່າ ຄວາມບໍ່ຊອບທຳບໍ່ໄດ້ມີແບບດຽວ

ນຳໄປໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ
ເມື່ອມີຄົນຄັດຄ້ານມະຕິຂອງກຸ່ມ ໃຫ້ຖາມກ່ອນວ່າ ຄັດຄ້ານທີ່ຕົວເລື່ອງ ທີ່ຂັ້ນຕອນ ທີ່ອຳນາດ ຫຼື ທີ່ອົງປະຊຸມ ຈະໄດ້ບໍ່ຖຽງກັນຄົນລະເລື່ອງ
3

ວັດຖຸວິບັດ: ເສຍຕັ້ງແຕ່ຕົວເລື່ອງ ວັດຖຸວິປັນນັງ ອະທຳມະກຳມັງ

ຕົວຢ່າງທີ່ຍົກໄວ້ ເຊັ່ນ ເລື່ອງທີ່ຕ້ອງເຮັດຕໍ່ໜ້າເຈົ້າຕົວ ກັບເຮັດລັບຫຼັງ ເລື່ອງທີ່ຕ້ອງສອບຖາມກ່ອນ ກັບບໍ່ສອບຖາມ ເລື່ອງທີ່ຕ້ອງເຮັດຕາມຄຳຮັບຂອງເຈົ້າຕົວ ກັບບໍ່ເຮັດຕາມ ແລະ ການລົງໂທດຜິດຊະນິດກັບຄວາມຜິດ ເຊັ່ນ ໃຫ້ວິທີລະງັບຢ່າງໜຶ່ງ ແກ່ຜູ້ທີ່ຄວນໄດ້ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ທັງໝົດນີ້ເອີ້ນວ່າກຳບໍ່ເປັນທຳ ວິບັດໂດຍວັດຖຸ

ນຳໄປໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ
ກ່ອນລົງມະຕິເລື່ອງທີ່ກະທົບໃຜ ຖາມຕົນເອງວ່າ ເຂົາໄດ້ຮູ້ເລື່ອງ ແລະ ໄດ້ເວົ້າແລ້ວຫຼືຍັງ ຖ້າຍັງ ມະຕິທີ່ອອກມາກໍບໍ່ໝັ້ນຄົງຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ
4

ຍັດຕິວິບັດ: ຄຳສະເໜີບໍ່ຊັດເຈນ ວັດຖຸງ ນະ ປະລາມະສະຕິ ສັງຄັງ ນະ ປະລາມະສະຕິ

ຄຳສະເໜີເສຍໄດ້ 5 ຢ່າງ ຄືບໍ່ລະບຸເລື່ອງ ບໍ່ລະບຸສົງ ບໍ່ລະບຸຕົວບຸກຄົນ ບໍ່ລະບຸຕົວຍັດຕິເອງ ແລະ ຕັ້ງຍັດຕິພາຍຫຼັງ ຄືເຮັດໄປກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຄ່ອຍສະເໜີ

ນຳໄປໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ
ຂຽນວາລະໃຫ້ລະບຸຊັດວ່າ ເລື່ອງຫຍັງ ໃຜກ່ຽວຂ້ອງ ແລະ ຂໍມະຕິວ່າແນວໃດ ຢ່າເປີດປະຊຸມດ້ວຍປະໂຫຍກກວ້າງໆ ແລ້ວຈຶ່ງຄ່ອຍມາສະຫຼຸບພາຍຫຼັງ
5

ອະນຸສາວະນາວິບັດ: ປະກາດຕົກຫຼົ່ນ ຫຼື ຜິດເວລາ ສາວະນັງ ຫາເປຕິ ອະກາເລ ວາ ສາເວຕິ

ຄຳປະກາດເສຍໄດ້ 5 ຢ່າງເຊັ່ນດຽວກັນ ຄືບໍ່ລະບຸເລື່ອງ ບໍ່ລະບຸສົງ ບໍ່ລະບຸບຸກຄົນ ຖິ້ມຄຳປະກາດ ແລະ ສູດໃນເວລາທີ່ບໍ່ຄວນ ຂໍ້ນີ້ມີໄວ້ເພື່ອຄວາມເຂົ້າໃຈພາບລວມ

ນຳໄປໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ
ຖ້າກະຕິກາຂອງກຸ່ມກຳນົດໃຫ້ແຈ້ງລ່ວງໜ້າຈັກມື້ ໃຫ້ແຈ້ງແທ້ຕາມນັ້ນ ການລັດຂັ້ນຕອນເພາະຮີບ ມັກກາຍເປັນຂໍ້ໂຕ້ແຍ້ງໃນພາຍຫຼັງ
6

ສີມາວິບັດ: ເຂດແດນບໍ່ຖືກຕ້ອງ ສີມະໂຕ ກຳມານິ ວິປັດຊັນຕິ

ເຂດທີ່ສົມມຸດໄວ້ສຳລັບເຮັດສັງຄະກຳ ເສຍໄດ້ 11 ຢ່າງ ເຊັ່ນ ນ້ອຍເກີນໄປ ໃຫຍ່ເກີນໄປ ນິມິດຂາດ ໃຊ້ເງົາເປັນນິມິດ ບໍ່ມີນິມິດ ຜູ້ສົມມຸດຢູ່ນອກເຂດ ສົມມຸດໃນແມ່ນ້ຳ ໃນທະເລ ໃນບຶງທຳມະຊາດ ຄາບກ່ຽວກັບເຂດອື່ນ ແລະ ທັບເຂດອື່ນ ຂໍ້ນີ້ມີໄວ້ເພື່ອຄວາມເຂົ້າໃຈພາບລວມ

ນຳໄປໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ
ໃນອົງກອນ ຂໍ້ນີ້ກົງກັບເລື່ອງຂອບເຂດອຳນາດ ກ່ອນລົງມະຕິ ກວດເບິ່ງວ່າທີ່ປະຊຸມຊຸດນີ້ມີອຳນາດໃນເລື່ອງນີ້ແທ້ ບໍ່ແມ່ນເລື່ອງຂອງອີກຊຸດໜຶ່ງ
7

ບໍລິສັດວິບັດ: ອົງປະຊຸມບໍ່ຄົບ ຫຼື ມີຜູ້ຄັດຄ້ານ ກະຖັງ ປະລິສະໂຕ ກຳມານິ ວິປັດຊັນຕິ

ອົງປະຊຸມເສຍໄດ້ 12 ຢ່າງ ໂດຍໄລ່ໄປຕາມກຳທີ່ຕ້ອງໃຊ້ສົງ 4 ອົງ 5 ອົງ 10 ອົງ ແລະ 20 ອົງ ໃນແຕ່ລະຊັ້ນເສຍໄດ້ ເມື່ອຜູ້ທີ່ຕ້ອງເຂົ້າກຳຍັງມາບໍ່ຄົບ ເມື່ອບໍ່ໄດ້ນຳສັນທະຂອງຜູ້ທີ່ຄວນມອບສັນທະມາ ແລະ ເມື່ອມີຜູ້ຄັດຄ້ານຢູ່ພ້ອມໜ້າ

ນຳໄປໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ
ຢ່າປິດມະຕິທັງທີ່ຍັງມີຄົນຄັດຄ້ານຢູ່ໃນຫ້ອງ ການກົດໃຫ້ຈົບໄວ ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເລື່ອງຈົບ ພຽງແຕ່ຍ້າຍບັນຫາໄປໄວ້ພາຍຫຼັງ
8

ສາມບົດບາດໃນທີ່ປະຊຸມດຽວ ເນວະ ກຳມັບປັດໂຕ ນະປິ ສັນທາລະໂຫ ອະປິຈະ ກຳມາລະໂຫ

ຄຳພີແຍກຄົນໃນເລື່ອງໜຶ່ງໆ ອອກເປັນສາມພວກ ຄືຜູ້ເຂົ້າກຳ (ຕ້ອງມານັ່ງໃຫ້ຄົບອົງ) ຜູ້ຄວນສັນທະ (ມາບໍ່ໄດ້ ແຕ່ຕ້ອງຝາກຄວາມຍິນຍອມມາ) ແລະ ຜູ້ຄວນກຳ ຄືຜູ້ທີ່ເລື່ອງນັ້ນເຮັດແກ່ເຂົາ ເຊິ່ງບໍ່ນັບເປັນອົງປະຊຸມ ແລະ ບໍ່ຕ້ອງມອບສັນທະ ຂໍ້ນີ້ມີໄວ້ເພື່ອຄວາມເຂົ້າໃຈພາບລວມ

ນຳໄປໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ
ໃນການພິຈາລະນາເລື່ອງຂອງໃຜ ຢ່າໃຫ້ຄົນຜູ້ນັ້ນນັບເປັນສຽງອົງປະຊຸມຂອງເລື່ອງຕົນເອງ ແຕ່ຕ້ອງໃຫ້ເຂົາໄດ້ຊີ້ແຈງ

ລອງໃຊ້ໃນຊີວິດປະຈຳວັນ

ທຸກກຸ່ມທີ່ຕ້ອງຕັດສິນໃຈຮ່ວມກັນ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຄະນະກຳມະການບ້ານ ຄະນະກຳມະການນິຕິບຸກຄົນ ຄະນະບໍລິຫານບໍລິສັດ ຫຼື ກຳມະການສອບສວນວິໄນໃນບ່ອນເຮັດວຽກ ລ້ວນແຕ່ພົບບັນຫາດຽວກັນກັບທີ່ປະລິວານຈັດໝວດໄວ້ ຄືມະຕິທີ່ອອກມາແລ້ວ ມີຄົນທັກວ່າໃຊ້ບໍ່ໄດ້

ລາຍການ 5 ທາງນີ້ປ່ຽນເປັນຄຳຖາມງ່າຍໆໄດ້ວ່າ ເລື່ອງທີ່ພິຈາລະນາເປັນເລື່ອງທີ່ຄວນພິຈາລະນາບໍ ສະເໜີວາລະໄວ້ຊັດເຈນບໍ່ ແຈ້ງ ແລະ ປະກາດຄົບຕາມທີ່ຕົກລົງກັນໄວ້ບໍ ທີ່ປະຊຸມນີ້ມີອຳນາດໃນເລື່ອງນີ້ແທ້ບໍ ແລະ ອົງປະຊຸມຄົບ ພ້ອມທັງຄົນທີ່ຄວນມອບສັນທະແລ້ວບໍ່

ຂໍ້ທີ່ມັກຖືກມອງຂ້າມທີ່ສຸດແມ່ນຂໍ້ "ເລື່ອງທີ່ຄວນເຮັດຕໍ່ໜ້າ ແຕ່ເຮັດລັບຫຼັງ" ແລະ "ເລື່ອງທີ່ຄວນສອບຖາມກ່ອນ ແຕ່ບໍ່ສອບຖາມ" ເຊິ່ງກໍຄືການຕັດສິນຄົນໂດຍບໍ່ໃຫ້ເຂົາໄດ້ຊີ້ແຈງ ປະລິວານຈັດວ່າ ນີ້ເປັນຄວາມເສຍຕັ້ງແຕ່ຕົວເລື່ອງ ບໍ່ແມ່ນພຽງຄວາມບົກຜ່ອງເລັກນ້ອຍຂອງຂັ້ນຕອນ

ເຂົ້າສູ່ລະບົບເພື່ອບັນທຶກການອ່ານ