อายตนะ ๖
ฉ อายตนานิประตูรับรู้ ๖ บาน — ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ทุกเรื่องที่เข้ามาในชีวิตเข้ามาทางนี้ทั้งหมด
สงฺคามาวจเรน ภิกฺขุนา
พระอุบาลีทูลถามว่าผู้จะเข้าที่ประชุมควรตั้งอะไรไว้ในใจ พระพุทธเจ้าตรัสธรรม ๕ ข้อ ตั้งแต่ใจอ่อนน้อมเสมอผ้าเช็ดธุลี ไปจนถึงไม่พูดนอกเรื่อง แล้วทรงแสดงว่าคนพูดแบบไหนที่คนส่วนมากอยากฟัง และอานิสงส์ ๕ ของการรู้กติกา
ในคัมภีร์ปริวาร พระวินัยปิฎก ตอนอุปาลิปัญจกะ นัปปฏิปัสสัมภนวรรคที่ ๒ ท่านพระอุบาลีทูลถามพระพุทธเจ้าว่า ภิกษุผู้เข้าสงคราม เมื่อจะเข้าหาสงฆ์ ควรตั้งธรรมเท่าไรไว้ในตน คำว่าผู้เข้าสงครามในที่นี้หมายถึงผู้ที่กำลังจะเข้าไปในที่ประชุมซึ่งมีเรื่องต้องชี้ขาด
พระพุทธเจ้าตรัสธรรม ๕ ข้อ คือเข้าหาสงฆ์ด้วยจิตยำเกรง มีจิตเสมอด้วยผ้าเช็ดธุลี รู้จักอาสนะและการนั่ง ไม่เบียดภิกษุผู้เถระและไม่กีดกันที่ของภิกษุผู้อ่อนกว่า ไม่พูดเรื่องต่าง ๆ ไม่พูดติรัจฉานกถา และกล่าวธรรมด้วยตนเองหรือเชิญผู้อื่นกล่าว ไม่ดูหมิ่นความนิ่งอย่างอริยะ ทรงเสริมว่าถ้าสงฆ์ทำกรรมที่ควรพร้อมเพรียงกันทำ แล้วภิกษุไม่ชอบใจ ก็แย้งได้ แต่ให้ควบคุมความสามัคคีไว้ ด้วยความคิดว่าอย่าให้เรามีความเป็นต่าง ๆ จากสงฆ์เลย
จากนั้นทรงแสดงองค์ ๕ สามชุดว่าคนพูดในสงฆ์แบบไหนที่คนส่วนมากไม่อยากฟังและแบบไหนที่คนส่วนมากพอใจ และจบวรรคด้วยอานิสงส์ ๕ ของการเรียนวินัย
ข้อแรกของธรรม ๕ คือเข้าหาสงฆ์ด้วยจิตยำเกรง มีจิตเสมอด้วยผ้าเช็ดธุลี ผ้าเช็ดธุลีคือผ้าที่รับสิ่งสกปรกได้โดยไม่รังเกียจ เป็นภาพของใจที่พร้อมรับคำที่ไม่น่าฟังโดยไม่กระเพื่อม
ก่อนเข้าประชุมที่รู้ว่าจะถูกวิจารณ์ ตั้งใจล่วงหน้าว่าเราไปเพื่อฟังเรื่องให้ครบ ไม่ได้ไปเพื่อปกป้องภาพลักษณ์
ข้อที่สองและสามคือเป็นผู้รู้จักอาสนะ รู้จักการนั่ง ไม่เบียดภิกษุผู้เถระ ไม่กีดกันอาสนะของภิกษุผู้อ่อนกว่า และนั่งในที่อันควร เป็นเรื่องเล็กที่บอกความเคารพต่อคนทั้งห้อง
ไปถึงห้องประชุมก่อนเวลา นั่งในที่ที่ไม่บังใคร และไม่ยึดที่ของคนอื่นที่มาก่อน เป็นการเริ่มต้นที่ลดความตึงได้จริง
ข้อที่สี่และห้าคือไม่พูดเรื่องต่าง ๆ ไม่พูดติรัจฉานกถา และเมื่ออยู่ในที่ประชุม ให้กล่าวธรรมด้วยตนเองหรือเชิญผู้อื่นกล่าว โดยไม่ดูหมิ่นความนิ่งอย่างอริยะ
ถ้าไม่มีอะไรจะเพิ่ม ให้เงียบหรือชวนคนที่ยังไม่ได้พูดให้พูด ดีกว่าพูดซ้ำสิ่งที่มีคนพูดไปแล้วเพื่อให้เห็นว่าเรามีส่วนร่วม
ทรงตรัสว่าถ้าสงฆ์ทำกรรมที่ควรพร้อมเพรียงกันทำ แล้วภิกษุรูปนั้นไม่ชอบใจ จะทำความเห็นแย้งไว้ก็ได้ แล้วเข้าสู่ความสามัคคี เพราะคิดว่าอย่าให้เรามีความเป็นต่าง ๆ จากสงฆ์เลย
เมื่อมติไม่ตรงกับที่เราเสนอ ให้บันทึกความเห็นต่างไว้ในรายงานการประชุม แล้วทำตามมติ ไม่ใช่ยอมเงียบหรือไม่ก็ถอนตัว
ชุดแรกของผู้พูดที่คนหมู่มากไม่ปรารถนา คือเป็นผู้มีความคิดมืดมน พูดซัดผู้อื่น ไม่ฉลาดในถ้อยคำที่เชื่อมถึงกัน ไม่โจทตามอาบัติในธรรมและวินัยอันสมควร และไม่ปรับตามอาบัติในธรรมและวินัยอันสมควร
สังเกตนิสัยพูดซัดคนอื่นในเวลาที่ตัวเองถูกถาม การโยนไปที่คนอื่นทำให้ที่ประชุมเลิกฟังเราเร็วมาก
ชุดที่สองคือเป็นผู้อวดอ้าง เป็นผู้รุกราน ยึดถืออธรรม ค้านธรรม และกล่าวถ้อยคำไร้ประโยชน์มาก ส่วนผู้ที่คนหมู่มากพอใจคือตรงกันข้าม คือยึดถือธรรม ค้านอธรรม และไม่พูดเรื่อยเปื่อย
ก่อนอ้างเหตุผลสนับสนุนฝ่ายตน ตรวจว่าเรากำลังอ้างหลักจริง หรืออ้างเพราะมันเข้าข้างเรา
ชุดที่สามระบุว่าผู้ที่คนหมู่มากพอใจคือไม่พูดข่มขู่ พูดโดยให้โอกาสผู้อื่น โจทและปรับตามอาบัติในธรรมและวินัยอันสมควร และชี้แจงตามความเห็นของตนอย่างตรงไปตรงมา
เวลาจะทักท้วงใคร ขอเวลาเขาก่อนว่าขอพูดเรื่องนี้ได้ไหม แล้วพูดตามข้อเท็จจริง ไม่ใช่ขู่ว่าจะเกิดอะไรขึ้นถ้าไม่ทำตาม
ทรงแสดงอานิสงส์ของการเรียนวินัยไว้ ๕ ข้อ คือกองศีลของตนได้รับการคุ้มครองรักษาไว้ด้วยดี เป็นที่พึ่งของผู้ที่ถูกความสงสัยครอบงำ แกล้วกล้าพูดในท่ามกลางสงฆ์ ข่มข้าศึกได้ด้วยดีโดยสหธรรม และเป็นผู้ปฏิบัติเพื่อความตั้งมั่นแห่งพระสัทธรรม
อ่านระเบียบของที่ทำงานหรือของนิติบุคคลให้จบสักครั้ง ความมั่นใจในห้องประชุมมาจากการรู้กติกา ไม่ใช่จากน้ำเสียง
พระสูตรนี้อ่านได้ตรง ๆ เหมือนคู่มือเข้าประชุม โดยเฉพาะประชุมที่มีเรื่องขัดแย้ง คำว่าผู้เข้าสงครามบอกว่าพระพุทธเจ้าไม่ได้ปฏิเสธว่าห้องประชุมเป็นสนามที่ตึงเครียด แต่ทรงบอกว่าต้องเตรียมใจอย่างไรก่อนก้าวเข้าไป
ข้อที่ใช้ได้ทันทีคือ ใจเสมอด้วยผ้าเช็ดธุลี หมายถึงพร้อมรับสิ่งที่ไม่น่าพอใจโดยไม่เอาไปคิดเป็นการดูหมิ่นตัวเอง กับข้อที่ว่าอย่าดูหมิ่นความนิ่ง คือถ้ายังไม่มีอะไรที่เป็นประโยชน์จะพูด การนั่งเงียบก็เป็นทางเลือกที่ดี ไม่ใช่ความอ่อนแอ
ข้อสุดท้ายที่สำคัญคือ แย้งแล้วยังอยู่ด้วยกันได้ พระพุทธเจ้าไม่ได้ให้กลืนความเห็นต่างลงไป แต่ให้บันทึกความเห็นแย้งไว้แล้วไม่แยกตัวออกจากหมู่ ซึ่งเป็นคนละเรื่องกับการยอมทุกอย่างเพื่อรักษาหน้า
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
ประตูรับรู้ ๖ บาน — ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ทุกเรื่องที่เข้ามาในชีวิตเข้ามาทางนี้ทั้งหมด
การเที่ยวบิณฑบาตเป็นอาชีพที่ต่ำที่สุด แต่กุลบุตรบวชเพราะเห็นทุกข์ ไม่ใช่เพราะหนีภัยหรือหนี้ — ถ้าบวชแล้วใจยังเ…
พระอานนท์เห็นหน้าพระสารีบุตรผ่องใส จึงถามว่าวันนี้อยู่ด้วยธรรมใด ท่านตอบว่าเข้าฌาน แต่ไม่มีความคิดว่า "เราเข้า…
กาตะกละคิดว่านกจักรพรากสวยเพราะได้กินปลาดี ๆ นกจักรพรากตอบว่ากินแต่สาหร่ายและแหน ความผ่องใสมาจากการไม่เบียดเบี…