ปิณโฑลยสูตร: ดุ้นฟืนจากเชิงตะกอน

ในปิณโฑลยสูตร ขันธสังยุต สังยุตตนิกาย พระพุทธเจ้าประทับที่นิโครธาราม ใกล้กรุงกบิลพัสดุ์ ทรงขับภิกษุสงฆ์ออกไปด้วยเหตุบางอย่างซึ่งพระสูตรไม่ได้ระบุรายละเอียด แล้วเสด็จบิณฑบาตและไปพักกลางวันที่ป่ามหาวัน ขณะประทับอยู่ลำพัง ทรงดำริว่าในหมู่ภิกษุนั้นมีผู้บวชใหม่ เมื่อไม่ได้เห็นพระองค์อาจมีใจแปรปรวน เหมือนลูกโคอ่อนที่ไม่เห็นแม่ หรือพืชอ่อนที่ไม่ได้น้ำ ท้าวสหัมบดีพรหมมาทูลขอให้ทรงอนุเคราะห์ภิกษุเหมือนเดิม พระองค์ทรงรับโดยดุษณีภาพ

ตอนเย็น ภิกษุทั้งหลายเข้ามาเฝ้าทีละรูปสองรูปด้วยความเกรงกลัว พระพุทธเจ้าตรัสว่า การเที่ยวแสวงหาบิณฑบาตเป็นอาชีพที่ต่ำที่สุด คนในโลกถึงกับด่าว่า "เจ้าคนถือบาตรเที่ยวขอ" แต่กุลบุตรไม่ได้บวชเพราะถูกพระราชาหรือโจรบังคับ ไม่ได้บวชเพราะมีหนี้ มีภัย หรือหาเลี้ยงชีพไม่ได้ หากบวชเพราะเห็นว่าตนถูกชาติ ชรา มรณะ และความทุกข์ครอบงำ และหวังจะทำที่สุดแห่งกองทุกข์

ถ้าบวชด้วยเหตุนั้นแล้ว แต่ยังโลภในกาม ใจพยาบาท หลงลืมสติ ไม่ตั้งมั่น ไม่สำรวมอินทรีย์ ก็เหมือนดุ้นฟืนจากที่เผาศพ ไฟติดทั้งสองปลาย ตรงกลางเปื้อนคูถ ใช้เป็นฟืนในบ้านหรือในป่าก็ไม่ได้ เสื่อมจากโภคะของคฤหัสถ์ และไม่ได้ทำประโยชน์ของความเป็นสมณะให้บริบูรณ์ จากนั้นทรงสอนเรื่องการดับอกุศลวิตก และการพิจารณาทิฏฐิ ๒ อย่าง