ปุคคลบัญญัติ: ฟังมากหรือน้อย สำคัญที่รู้ความและปฏิบัติตาม
ข้อปฏิบัติ

ปุคคลบัญญัติ: ฟังมากหรือน้อย สำคัญที่รู้ความและปฏิบัติตาม

พหุสฺสุโต สุเตน อุปปนฺโน

บางคนเรียนธรรมมาน้อยและไม่ได้ประโยชน์ บางคนเรียนน้อยแต่ได้ประโยชน์ บางคนเรียนมากแต่ไม่ได้ประโยชน์ บางคนเรียนมากและได้ประโยชน์ — ตัวชี้วัดคือรู้อรรถ รู้ธรรม และปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม

๗ ข้อ

ในปุคคลบัญญัติ พระอภิธรรมปิฎก ตอนจตุกกนิทเทส (บุคคล ๔ จำพวก) มีบุคคลสี่จำพวกที่แบ่งตามสุตะ คือสิ่งที่ได้ฟังได้เรียนมา ได้แก่ ผู้มีสุตะน้อยและไม่ได้ประโยชน์เพราะสุตะ ผู้มีสุตะน้อยแต่ได้ประโยชน์ ผู้มีสุตะมากแต่ไม่ได้ประโยชน์ และผู้มีสุตะมากและได้ประโยชน์

ตัวบทไม่ได้วัดกันที่ปริมาณอย่างเดียว สิ่งที่แยกผู้ได้ประโยชน์ออกจากผู้ไม่ได้ประโยชน์คือ รู้อรรถ (เนื้อความ) รู้ธรรม (ตัวหลัก) ของสิ่งที่เรียนมา และเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม

ชุดนี้ตรงกับอัปปสุตสูตร ภัณฑคามวรรค จตุกกนิบาต อังคุตตรนิกาย ซึ่งมีคาถาท้ายสูตรเพิ่มเรื่องศีลกับสุตะ ว่านักปราชญ์ติหรือชมคนแต่ละแบบด้วยเหตุใด

  1. ๑

    สุตะน้อย และไม่ได้ประโยชน์ อปฺปสฺสุโต สุเตน อนุปปนฺโน

    บุคคลบางคนมีสุตะน้อย และไม่รู้อรรถ ไม่รู้ธรรมของสุตะอันน้อยนั้น ไม่เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม บุคคลนี้ชื่อว่ามีสุตะน้อย และไม่ได้ประโยชน์เพราะสุตะ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้ายังเริ่มต้นและเรียนมาน้อย อย่าเพิ่งรีบเรียนเพิ่ม ให้ทำความเข้าใจหลักที่มีอยู่แล้วสักข้อหนึ่งให้ชัดก่อน

  2. ๒

    สุตะน้อย แต่ได้ประโยชน์ อปฺปสฺสุโต สุเตน อุปปนฺโน

    บุคคลบางคนมีสุตะน้อย แต่รู้อรรถ รู้ธรรมของสุตะอันน้อยนั้น และเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม บุคคลนี้ชื่อว่ามีสุตะน้อย แต่ได้ประโยชน์เพราะสุตะ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    แค่หลักข้อเดียว เช่น ไม่พูดเท็จ ถ้าเข้าใจเหตุผลและทำจริงทุกวัน ก็เปลี่ยนชีวิตได้มากกว่าการรู้หลายข้อแต่ไม่ทำ

  3. ๓

    สุตะมาก แต่ไม่ได้ประโยชน์ พหุสฺสุโต สุเตน อนุปปนฺโน

    บุคคลบางคนมีสุตะมาก แต่ไม่รู้อรรถ ไม่รู้ธรรมของสุตะอันมากนั้น ไม่เป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม บุคคลนี้ชื่อว่ามีสุตะมาก แต่ไม่ได้ประโยชน์เพราะสุตะ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าพบว่าตัวเองชอบยกคำสอนมาถกเถียงชนะคนอื่น ให้หยุดถามว่าคำสอนนั้นเปลี่ยนการกระทำของเราไปแล้วหรือยัง

  4. ๔

    สุตะมาก และได้ประโยชน์ พหุสฺสุโต สุเตน อุปปนฺโน

    บุคคลบางคนมีสุตะมาก รู้อรรถ รู้ธรรมของสุตะอันมากนั้น และเป็นผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม บุคคลนี้ชื่อว่ามีสุตะมาก และได้ประโยชน์เพราะสุตะ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเรียนหลักธรรมใหม่ ให้จับคู่กับการลงมือทำเสมอ เรียนหนึ่งเรื่อง ลองทำหนึ่งอย่าง

  5. ๕

    สุตะคืออะไร สุตฺตํ เคยฺยํ เวยฺยากรณํ

    ตัวบทนิยามสุตะว่า คือคำสอนเก้าประเภท ได้แก่ สุตตะ เคยยะ เวยยากรณะ คาถา อุทาน อิติวุตตกะ ชาดก อัพภูตธรรม และเวทัลละ สุตะในที่นี้จึงหมายถึงพระธรรมที่ได้เล่าเรียนมา ไม่ใช่ความรู้ทั่วไป ข้อนี้มีไว้เพื่อความเข้าใจภาพรวม

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าอยากเรียนธรรมอย่างมีทิศทาง ลองอ่านพระสูตรจากต้นฉบับสักสูตร แทนการอ่านแต่ข้อความสั้น ๆ ที่ส่งต่อกันมา

  6. ๖

    รู้อรรถ รู้ธรรม แล้วปฏิบัติสมควรแก่ธรรม อตฺถมญฺญาย ธมฺมมญฺญาย ธมฺมานุธมฺมปฏิปนฺโน

    ทั้งสี่จำพวกต่างกันด้วยสามเรื่องเดียวกัน คือรู้อรรถ รู้ธรรม และปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรม ปริมาณของสุตะเป็นเพียงเงื่อนไขหนึ่ง ส่วนสิ่งที่ทำให้สุตะเกิดประโยชน์คือความเข้าใจที่ถูกต้องและการปฏิบัติที่ตรงกับหลักนั้น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    หลังอ่านหรือฟังธรรม ตอบสามคำถาม: เนื้อความคืออะไร หลักใหญ่คืออะไร และวันนี้จะทำอะไรให้ตรงกับหลักนั้น

  7. ๗

    ศีลกับสุตะ ในคาถาของพระสูตร สีเลสุ สุสมาหิโต

    คาถาท้ายอัปปสุตสูตรกล่าวว่า ผู้มีสุตะน้อยและไม่ตั้งมั่นในศีล นักปราชญ์ติทั้งสองทาง ผู้มีสุตะน้อยแต่ตั้งมั่นในศีล ได้รับคำชมเพราะศีล แต่สุตะยังไม่สมบูรณ์ ผู้มีสุตะมากแต่ไม่ตั้งมั่นในศีล ถูกติเพราะศีล ส่วนผู้มีสุตะมากและตั้งมั่นในศีล ได้รับคำชมทั้งสองทาง ใครเล่าจะติเขาได้ เหมือนแท่งทองชมพูนุท

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เวลาประเมินครูหรือผู้บรรยายธรรม ดูทั้งความรู้และความประพฤติ และใช้เกณฑ์เดียวกันนี้กับตัวเองด้วย

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ยุคนี้ฟังธรรมได้ทุกวันจากคลิปและพอดแคสต์ คนจำนวนมากจึงมีสุตะมากกว่าคนรุ่นก่อน แต่คำถามของพระสูตรยังเหมือนเดิม คือฟังแล้วเข้าใจความจริงไหม และนำไปทำจริงไหม

คนที่รู้หลักน้อยแต่ทำจริงสม่ำเสมอ ได้ประโยชน์มากกว่าคนที่อ้างพระสูตรได้มากแต่ใจยังเหมือนเดิม ข้อนี้ไม่ได้บอกให้เลิกเรียน แบบที่ดีที่สุดยังคือเรียนมากและปฏิบัติตามด้วย

วิธีง่าย ๆ คือหลังฟังธรรมแต่ละครั้ง ให้สรุปเป็นประโยคเดียวว่าจะเอาไปใช้อย่างไรในสัปดาห์นี้

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

สิริกาฬกัณณิชาดก: โชคดีโชคร้ายสร้างด้วยตนเอง

อตฺตนา กุรุเต ลกฺขึ

เทพธิดาแห่งความโชคร้ายและเทพธิดาแห่งสิริมงคลมาขอพักที่บ้านเศรษฐีผู้มีศีล ต่างบอกว่าตนชอบอยู่กับคนแบบไหน เศรษฐี…

อิติวุตตกะ: ความคิดที่ทำให้มืด และศัตรูที่อยู่ข้างใน

อนฺตรา มลา

ความคิดบางแบบทำให้มืดมน บางแบบทำให้มีดวงตา ความโลภ ความโกรธ ความหลงเป็นศัตรูที่เกิดขึ้นข้างในแต่คนมักไม่รู้ว่า…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้