รัฐปาลสูตร: โลกพร่องอยู่เป็นนิตย์
ใช้ในชีวิตประจำวัน

รัฐปาลสูตร: โลกพร่องอยู่เป็นนิตย์

รฏฺฐปาลสุตฺตํ

บุตรคนเดียวของตระกูลมั่งคั่งออกบวช กลับบ้านแล้วไม่รับกองเงินกองทอง และตอบพระเจ้าโกรัพยะว่าตนบวชเพราะธัมมุทเทส ๔ ข้อ: โลกถูกชรานำไป ไม่มีผู้ต้านทาน ไม่มีอะไรเป็นของตน และพร่องอยู่เป็นนิตย์ เป็นทาสแห่งตัณหา

๗ ข้อ

ในรัฐปาลสูตร มัชฌิมนิกาย รัฐปาลกุลบุตรเป็นบุตรคนเดียวของตระกูลเลิศในนิคมถุลลโกฏฐิตะ แคว้นกุรุ ฟังธรรมแล้วอยากบวช แต่พระพุทธเจ้าตรัสว่าตถาคตไม่บวชบุตรที่มารดาบิดาไม่อนุญาต เมื่อพ่อแม่ไม่ยอม รัฐปาละจึงนอนลงบนพื้นและไม่กินอาหารเจ็ดวัน จนเพื่อน ๆ ไปช่วยพูดกับพ่อแม่ พ่อแม่จึงอนุญาต โดยขอให้กลับมาเยี่ยมบ้าง

ท่านบวชแล้วไม่นานก็บรรลุอรหัตผล และขออนุญาตกลับไปเยี่ยมบ้าน ครั้งแรกบิดาเห็นแล้วด่าว่าพวกสมณะพาลูกคนเดียวไปบวช วันรุ่งขึ้นบิดานำเงินและทองมากองใหญ่ ขอให้สึกมาใช้สมบัติและทำบุญ ท่านตอบว่าให้ขนไปจมแม่น้ำคงคาเสีย เพราะทรัพย์นั้นจะเป็นต้นเหตุของความโศกและความทุกข์

ต่อมาพระเจ้าโกรัพยะถามว่า คนทั่วไปบวชเพราะความเสื่อม ๔ อย่าง คือ แก่ เจ็บ หมดทรัพย์ หรือหมดญาติ แต่ท่านไม่มีสักอย่าง แล้วบวชเพราะอะไร ท่านตอบด้วยธัมมุทเทส ๔ ข้อที่พระพุทธเจ้าทรงแสดง และอธิบายแต่ละข้อด้วยคำถามถึงชีวิตของพระราชาเอง

  1. ๑

    ขออนุญาตพ่อแม่ก่อนบวช อิเธว เม มรณํ ภวิสฺสติ ปพฺพชฺชา วา

    พระพุทธเจ้าไม่บวชให้รัฐปาละจนกว่าพ่อแม่จะอนุญาต พ่อแม่ปฏิเสธสามครั้ง เพราะรักลูกคนเดียวมาก รัฐปาละจึงนอนลงกับพื้น ตั้งใจว่าที่นี่จะเป็นที่ตายหรือที่บวช และไม่กินอาหารเจ็ดวัน สุดท้ายเพื่อน ๆ ไปบอกพ่อแม่ว่า ถ้าอนุญาตยังได้เห็นลูกอยู่ ถ้าเขาไม่ชอบชีวิตนักบวชก็จะกลับมาเอง พ่อแม่จึงยอม โดยขอให้กลับมาเยี่ยม

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อความต้องการของเราขัดกับคนในครอบครัว ลองหาคนกลางที่ทั้งสองฝ่ายไว้ใจช่วยพูด และมองหาข้อตกลงที่ทุกฝ่ายยังรักษาความสัมพันธ์ไว้ได้ แทนการกดดันด้วยการทำร้ายตัวเอง

  2. ๒

    ไม่รับกองเงินกองทอง โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา

    บิดาให้กองเงินและทองสูงจนคนสองฝั่งมองไม่เห็นกัน แล้วขอให้ลูกสึกมาใช้สมบัติและทำบุญ ท่านรัฐปาละตอบว่าให้บรรทุกเกวียนไปจมกลางแม่น้ำคงคา เพราะความโศก ความร่ำไร ทุกข์ โทมนัส และความคับแค้นจะเกิดแก่บิดาเพราะทรัพย์นั้น เมื่อภรรยาเก่าถามว่านางฟ้าที่ท่านประพฤติพรหมจรรย์เพื่อไปพบเป็นอย่างไร ท่านตอบว่าไม่ได้ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อนางฟ้า

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนตัดสินใจเพราะเงินก้อนใหญ่ ถามตัวเองว่าเงินนี้จะพาความกังวลอะไรมาด้วย เช่น การดูแล การแบ่ง หรือความระแวง

  3. ๓

    ร่างกายที่แต่งให้งาม ปสฺส จิตฺตกตํ พิมฺพํ

    หลังฉันเสร็จ ท่านยืนกล่าวคาถาว่า จงดูร่างกายที่แต่งให้วิจิตร เป็นกองแผล ไม่ยั่งยืน ประดับด้วยแก้วมณีและต่างหู เท้าย้อมสี หน้าทาแป้ง ผมแต่งงาม พอหลอกคนเขลาได้ แต่หลอกผู้แสวงหาฝั่งไม่ได้ แล้วเปรียบตนเหมือนเนื้อที่ไม่ติดบ่วง กินเหยื่อแล้วก็ไป

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เวลาเห็นภาพคนที่ดูสมบูรณ์แบบบนหน้าจอ ระลึกว่าสิ่งที่เห็นผ่านการแต่งมาแล้ว และร่างกายจริงของทุกคนก็แก่และเจ็บได้เหมือนกัน

  4. ๔

    โลกถูกชรานำไป ไม่ยั่งยืน อุปนิยฺยติ โลโก อทฺธุโว

    ท่านถามพระเจ้าโกรัพยะว่า ตอนอายุยี่สิบยี่สิบห้าทรงเก่งทั้งขี่ช้าง ขี่ม้า ขับรถ ยิงธนู และเคยออกรบใช่ไหม พระราชาตอบว่าใช่ บางครั้งคิดว่าไม่มีใครมีกำลังเท่าตน แต่ตอนนี้อายุแปดสิบแล้ว บางทีตั้งใจจะก้าวไปทางหนึ่ง เท้ากลับไปอีกทางหนึ่ง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    นึกถึงสิ่งที่ร่างกายเคยทำได้ง่าย ๆ เมื่อสิบปีก่อน แล้วใช้กำลังที่มีอยู่วันนี้ทำสิ่งที่สำคัญจริง ๆ ก่อน

  5. ๕

    โลกไม่มีผู้ต้านทาน อตาโณ โลโก อนภิสฺสโร

    ท่านถามว่าเวลาประชวรหนัก มิตร อำมาตย์ และญาติที่ล้อมอยู่แบ่งความเจ็บปวดไปได้หรือไม่ พระราชาตอบว่าไม่ได้ ต้องทนความเจ็บนั้นเพียงผู้เดียว แม้ราชสกุลจะมีเงินทองมากมายก็ตาม

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เงินและคนรอบตัวช่วยได้มาก แต่ความเจ็บป่วยต้องเผชิญด้วยตัวเอง การฝึกใจไว้ก่อนจึงเป็นการเตรียมตัวที่ไม่มีใครทำแทนได้

  6. ๖

    โลกไม่มีอะไรเป็นของตน อสฺสโก โลโก สพฺพํ ปหาย คมนียํ

    ท่านถามว่าที่ทรงพรั่งพร้อมด้วยกามคุณอยู่ตอนนี้ จะได้พรั่งพร้อมเช่นนี้ในโลกหน้าด้วยหรือไม่ หรือคนอื่นจะครอบครองสมบัตินี้ ส่วนพระองค์ต้องไปตามกรรม พระราชายอมรับว่าคนอื่นจะครอบครอง ส่วนตนต้องไปตามกรรม

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เวลายึดติดกับของชิ้นหนึ่งมาก ๆ ลองนึกว่าวันหนึ่งมันจะเป็นของคนอื่น แล้วถามว่าระหว่างที่ยังใช้อยู่ จะใช้ให้เกิดประโยชน์อย่างไร

  7. ๗

    โลกพร่องอยู่เป็นนิตย์ เป็นทาสแห่งตัณหา อูโน โลโก อติตฺโต ตณฺหาทาโส

    ท่านถามว่า ถ้ามีคนที่ไว้ใจได้มาบอกว่า ทางตะวันออกมีแคว้นมั่งคั่งที่ตีได้ พระองค์จะทำอย่างไร พระราชาตอบว่าจะไปยึดมา และตอบเหมือนเดิมเมื่อถามถึงทุกทิศจนถึงแคว้นที่อยู่ฟากสมุทร ท้ายพระสูตรท่านกล่าวคาถาว่า พระราชาครองแผ่นดินถึงฝั่งทะเลแล้วยังอยากได้ฝั่งโน้นอีก และคนจำนวนมากตายไปโดยยังพร่องอยู่

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อบรรลุเป้าหมายหนึ่งแล้วรู้สึกว่างเปล่า ให้สังเกตว่านี่คือกลไกของตัณหา ไม่ใช่เพราะเป้าหมายยังไม่ใหญ่พอ

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ธัมมุทเทส ๔ ข้อไม่ได้พูดถึงโลกแบบนามธรรม แต่ถามถึงชีวิตจริงของคนฟัง ร่างกายที่เคยแข็งแรงตอนนี้เป็นอย่างไร ตอนป่วยหนักมีใครแบ่งความเจ็บไปได้ไหม และถ้ามีคนบอกว่ามีดินแดนให้ยึดอีก จะหยุดไหม คำถามเหล่านี้คนทุกวัยถามตัวเองได้

ข้อสุดท้ายเรื่องความไม่รู้จักอิ่มร่วมสมัยมาก เงินเดือน ยอดผู้ติดตาม หรือบ้านหลังที่สอง เมื่อได้มาแล้วก็มีเป้าถัดไปรออยู่เสมอ การเห็นกลไกนี้ไม่ได้แปลว่าต้องเลิกทำงานหรือออกบวช แต่ช่วยให้รู้ว่าความพอใจไม่ได้อยู่ที่เป้าถัดไป

เรื่องการอดอาหารของรัฐปาละเป็นเหตุการณ์ที่พระสูตรบันทึกไว้ ไม่ใช่วิธีที่พระสูตรแนะนำให้ใช้กดดันครอบครัว พระสูตรยังคงหลักว่าต้องได้รับอนุญาตจากพ่อแม่ก่อน และถ้าใครกำลังคิดทำร้ายตัวเองเพื่อต่อรอง ควรหาคนที่ไว้ใจหรือผู้เชี่ยวชาญช่วยคุยก่อน

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

มหากัจจายนเถรคาถา: รู้จักตนเอง ไม่ใช่เพราะคำคนอื่น

มหากจฺจายนตฺเถรคาถา

คาถา ๘ บทของพระมหากัจจายนะ ว่าด้วยการไม่ยุ่งกับงานเกินจำเป็น ลูกศรละเอียดของลาภสักการะ คนไม่ได้เป็นโจรหรือมุนี…

มหาวัจฉโคตตสูตร: ธรรมที่มีผู้ทำได้จริงนับไม่ถ้วน

มหาวจฺฉโคตฺตสุตฺตํ

วัจฉโคตตะขอฟังเรื่องกุศลและอกุศลโดยย่อ แล้วถามว่ามีใครบรรลุธรรมจริงหรือไม่ พระพุทธเจ้าตรัสว่ามีมากกว่าห้าร้อยท…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้