พระสาคตะ: ผู้ปราบนาคได้ แต่แพ้สุรา

พระสาคตะปรากฏในพระวินัยปิฎกสองแห่ง ในจัมมขันธกะ มหาวรรค ภาค ๒ (เล่ม ๕) ท่านเป็นผู้อุปัฏฐากพระพุทธเจ้า แสดงฤทธิ์ต่อหน้าชาวบ้านแปดหมื่นตำบล แล้วซบศีรษะที่พระบาทประกาศว่าพระผู้มีพระภาคเป็นศาสดา ตนเป็นสาวก ส่วนเรื่องสุราอยู่ในสุราปานวรรค สิกขาบทที่ ๑ มหาวิภังค์ ภาค ๒ (เล่ม ๒) ซึ่งเป็นต้นเหตุของสิกขาบทข้อนี้

ในเรื่องหลัง พระสาคตะเข้าไปนั่งในโรงบูชาไฟที่ท่ามะม่วง ซึ่งมีนาคร้ายอยู่ นาคพ่นควันและไฟ ท่านเข้าสมาบัติต้านไว้จนชนะ ชาวโกสัมพีได้ยินข่าวจึงอยากถวายสิ่งที่พระชอบ พระฉัพพัคคีย์บอกว่าสุราใสสีแดงเหมือนเท้านกพิราบ ชาวบ้านจึงเตรียมไว้ทุกบ้าน พระสาคตะดื่มทุกบ้านจนล้มลงที่ประตูเมือง

พระพุทธเจ้าทรงให้ภิกษุหามท่านกลับวัด ท่านพลิกตัวหันเท้าไปทางพระพุทธเจ้า ทรงถามภิกษุว่า เดิมสาคตะเคารพตถาคตไม่ใช่หรือ ตอนนี้ยังเคารพอยู่หรือ เคยสู้นาคได้ ตอนนี้สู้แม้งูน้ำได้หรือ แล้วทรงบัญญัติว่าภิกษุดื่มสุราและเมรัยต้องอาบัติปาจิตตีย์