บารมี ๑๐: ธรรมเครื่องบ่มโพธิญาณ
ทส ปารมีทาน ศีล เนกขัมมะ ปัญญา วิริยะ ขันติ สัจจะ อธิษฐาน เมตตา อุเบกขา ธรรม ๑๐ ข้อที่สุเมธดาบสค้นพบ พร้อมอุปมาประจำแต…
ชมฺพุขาทกสํยุตฺตํ
ปริพาชกชัมพุขาทกะถามพระสารีบุตร ๑๖ เรื่อง ตั้งแต่นิพพาน อรหัต ไปจนถึงอวิชชา ตัณหา และสักกายะ ทุกข้อพระสารีบุตรตอบว่าทางคืออริยมรรคมีองค์ ๘ และข้อสุดท้ายตอบว่า การบวชทำได้ยาก บวชแล้วความยินดียาก ยินดีแล้วการปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมยาก แต่ผู้ปฏิบัติเช่นนั้นไม่นานก็บรรลุ
ในชัมพุขาทกสังยุต สังยุตตนิกาย พระสารีบุตรอยู่ที่บ้านนาลคาม แคว้นมคธ ปริพาชก (นักบวชนอกพระพุทธศาสนา) ชื่อชัมพุขาทกะมาถามปัญหาทีละข้อ รวม ๑๖ สูตร เช่น นิพพานคืออะไร อรหัตคืออะไร ใครเป็นผู้กล่าวธรรมในโลก ประพฤติพรหมจรรย์เพื่ออะไร ผู้ถึงความโล่งใจคือใคร และเวทนา อาสวะ อวิชชา ตัณหา โอฆะ อุปาทาน ภพ ทุกข์ สักกายะ คืออะไร
รูปแบบของแต่ละสูตรเหมือนกัน พระสารีบุตรให้คำนิยามสั้น ๆ ปริพาชกถามว่ามีทางมีข้อปฏิบัติเพื่อทำสิ่งนั้นให้แจ้ง เพื่อกำหนดรู้ หรือเพื่อละสิ่งนั้นหรือไม่ พระสารีบุตรตอบว่ามี คืออริยมรรคมีองค์ ๘ แล้วปริพาชกกล่าวว่าทางนั้นดี และเพียงพอเพื่อความไม่ประมาท
สูตรสุดท้ายถามว่าอะไรทำได้ยากในธรรมวินัยนี้ ส่วนในสามัณฑกสังยุตที่ต่อจากนั้น ปริพาชกชื่อสามัณฑกะถามพระสารีบุตรด้วยคำถามชุดเดียวกัน ที่ฝั่งแม่น้ำคงคาใกล้อุกกเจลนคร แคว้นวัชชี
เมื่อถูกถามว่านิพพานคืออะไร พระสารีบุตรตอบว่า ความสิ้นราคะ ความสิ้นโทสะ ความสิ้นโมหะ เรียกว่านิพพาน และเมื่อถามว่าอรหัตคืออะไร ก็ตอบด้วยความสิ้นราคะ โทสะ โมหะ เช่นกัน
ใช้เป็นเกณฑ์วัดการฝึกของตัวเอง ว่าความโลภ ความโกรธ ความหลงในวันนี้เบาลงกว่าเมื่อก่อนหรือไม่ แทนการวัดจากประสบการณ์พิเศษ
ไม่ว่าถามเรื่องการทำนิพพานให้แจ้ง การละอาสวะ อวิชชา ตัณหา หรือการกำหนดรู้เวทนา ภพ และทุกข์ พระสารีบุตรตอบว่าทางคืออริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ ความเห็นชอบ ความดำริชอบ วาจาชอบ การงานชอบ เลี้ยงชีพชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ ตั้งจิตมั่นชอบ
เมื่อสับสนกับวิธีการมากมาย กลับมาตรวจองค์ ๘ ง่าย ๆ ว่าวันนี้ความเห็น ความคิด คำพูด การกระทำ อาชีพ ความเพียร สติ และสมาธิ ข้อไหนหย่อนไป
ผู้แสดงธรรมเพื่อละราคะ โทสะ โมหะ ชื่อว่าผู้กล่าวธรรมในโลก ผู้ปฏิบัติเพื่อละราคะ โทสะ โมหะ ชื่อว่าผู้ปฏิบัติดีในโลก ผู้ที่ละได้แล้ว ถอนรากเหมือนต้นตาลยอดด้วน ไม่ให้เกิดขึ้นอีก ชื่อว่าผู้ไปดีแล้วในโลก
เมื่อเลือกฟังครูหรือผู้สอนคนใด ดูว่าคำสอนนั้นพาให้โลภ โกรธ หลงลดลง หรือพาให้มันเพิ่มขึ้น
เมื่อถูกถามว่าอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในสำนักพระสมณโคดมเพื่ออะไร พระสารีบุตรตอบว่า เพื่อกำหนดรู้ทุกข์ และทุกข์ที่ท่านอธิบายมีสามลักษณะ คือทุกข์เพราะความทุกข์ ทุกข์เพราะสังขาร และทุกข์เพราะความแปรปรวน
ถามตัวเองว่าเราไปวัด นั่งสมาธิ หรืออ่านธรรมะเพื่ออะไร ถ้าคำตอบคือเพื่อเข้าใจความทุกข์ของตัวเองให้ชัด ก็ตรงกับที่พระสารีบุตรตอบ
ภิกษุผู้รู้ความเกิด ความดับ คุณ โทษ และทางออกจากผัสสายตนะ ๖ ตามความเป็นจริง ชื่อว่าผู้ถึงความโล่งใจ ถ้ารู้อย่างนั้นแล้วหลุดพ้นเพราะไม่ถือมั่น ชื่อว่าผู้ถึงความโล่งใจอย่างยิ่ง
เมื่อรู้สึกติดอะไรทางตา หู หรือหน้าจอ ลองไล่ดูห้าข้อ มันเกิดอย่างไร ดับอย่างไร ให้ความสุขอะไร มีโทษอะไร และจะออกจากมันได้อย่างไร
เมื่อถูกถามว่าอะไรทำได้ยากในธรรมวินัยนี้ พระสารีบุตรตอบว่า การบวชทำได้ยาก ผู้บวชแล้ว ความยินดียิ่งทำได้ยาก ผู้ยินดียิ่งแล้ว การปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมทำได้ยาก
ใช้เป็นกรอบกับความตั้งใจใหม่ใด ๆ เช่น การออกกำลังกาย เริ่มก็ยาก เริ่มแล้วยังรักมันอยู่ก็ยาก รักแล้วทำให้ถูกวิธีอย่างสม่ำเสมอยากกว่า เตรียมใจรับทีละด่าน
เมื่อถูกถามว่าภิกษุผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมแล้ว จะเป็นพระอรหันต์ได้นานเท่าใด พระสารีบุตรตอบเพียงว่า ไม่นานนัก
เวลาท้อ อย่าวัดจากระยะทางที่เหลือ ให้วัดว่าวันนี้เราเดินถูกทางหรือไม่ พระสารีบุตรไม่ได้บอกเป็นตัวเลข แต่ยืนยันว่าทางที่ถูกไม่ได้ยาวนานอย่างที่กลัว
คำตอบของพระสารีบุตรสั้นและตรงจนน่าแปลกใจ ท่านไม่ได้ใช้คำสูงส่งอธิบายนิพพาน แต่บอกว่าคือความสิ้นราคะ โทสะ โมหะ และทุกคำถามก็ย้อนกลับมาที่ทางเดียวกัน คือมรรคมีองค์ ๘ ซึ่งเริ่มได้ในชีวิตจริงตั้งแต่ความเห็น คำพูด การกระทำ และการเลี้ยงชีพ
ข้อสุดท้ายเป็นแผนที่ของความยากที่ใช้ได้กับความตั้งใจดีทุกเรื่อง การเริ่มต้นยาก เริ่มแล้วจะรักษาความยินดีไว้ก็ยาก ยินดีแล้วจะทำให้ถูกทางอย่างสม่ำเสมอก็ยากขึ้นไปอีก แต่พระสารีบุตรปิดท้ายว่า เมื่อทำถูกทางแล้ว ผลไม่ได้อยู่ไกล
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
ทาน ศีล เนกขัมมะ ปัญญา วิริยะ ขันติ สัจจะ อธิษฐาน เมตตา อุเบกขา ธรรม ๑๐ ข้อที่สุเมธดาบสค้นพบ พร้อมอุปมาประจำแต…
พระพุทธเจ้าตรัสให้ภิกษุจดจำอุคคคฤหบดีว่ามีธรรมน่าอัศจรรย์ ๘ ประการ เมื่อภิกษุไปถาม เขาเล่าคุณของตนตามจริงอย่าง…
หลังตรวจคำทีละคำแล้ว ขันธยมกหมุนคำถามเป็นวงล้อ รูปเป็นขันธ์หรือ ตอบว่าใช่ แต่ขันธ์เป็นรูปขันธ์หรือ ตอบว่าไม่ทั…
พระเจ้าอังคติฟังนักบวชเปลือยสอนว่าบุญบาปไม่มีผล จึงทิ้งราชกิจไปหมกมุ่นในกาม พระนางรุจาราชธิดายกเหตุผลเรื่องกรร…