ชัมพุขาทกสังยุต: อะไรทำได้ยากในธรรมวินัยนี้
หลักธรรมพื้นฐาน

ชัมพุขาทกสังยุต: อะไรทำได้ยากในธรรมวินัยนี้

ชมฺพุขาทกสํยุตฺตํ

ปริพาชกชัมพุขาทกะถามพระสารีบุตร ๑๖ เรื่อง ตั้งแต่นิพพาน อรหัต ไปจนถึงอวิชชา ตัณหา และสักกายะ ทุกข้อพระสารีบุตรตอบว่าทางคืออริยมรรคมีองค์ ๘ และข้อสุดท้ายตอบว่า การบวชทำได้ยาก บวชแล้วความยินดียาก ยินดีแล้วการปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมยาก แต่ผู้ปฏิบัติเช่นนั้นไม่นานก็บรรลุ

๗ ข้อ

ในชัมพุขาทกสังยุต สังยุตตนิกาย พระสารีบุตรอยู่ที่บ้านนาลคาม แคว้นมคธ ปริพาชก (นักบวชนอกพระพุทธศาสนา) ชื่อชัมพุขาทกะมาถามปัญหาทีละข้อ รวม ๑๖ สูตร เช่น นิพพานคืออะไร อรหัตคืออะไร ใครเป็นผู้กล่าวธรรมในโลก ประพฤติพรหมจรรย์เพื่ออะไร ผู้ถึงความโล่งใจคือใคร และเวทนา อาสวะ อวิชชา ตัณหา โอฆะ อุปาทาน ภพ ทุกข์ สักกายะ คืออะไร

รูปแบบของแต่ละสูตรเหมือนกัน พระสารีบุตรให้คำนิยามสั้น ๆ ปริพาชกถามว่ามีทางมีข้อปฏิบัติเพื่อทำสิ่งนั้นให้แจ้ง เพื่อกำหนดรู้ หรือเพื่อละสิ่งนั้นหรือไม่ พระสารีบุตรตอบว่ามี คืออริยมรรคมีองค์ ๘ แล้วปริพาชกกล่าวว่าทางนั้นดี และเพียงพอเพื่อความไม่ประมาท

สูตรสุดท้ายถามว่าอะไรทำได้ยากในธรรมวินัยนี้ ส่วนในสามัณฑกสังยุตที่ต่อจากนั้น ปริพาชกชื่อสามัณฑกะถามพระสารีบุตรด้วยคำถามชุดเดียวกัน ที่ฝั่งแม่น้ำคงคาใกล้อุกกเจลนคร แคว้นวัชชี

  1. ๑

    นิพพานคือความสิ้นราคะ โทสะ โมหะ ราคกฺขโย โทสกฺขโย โมหกฺขโย

    เมื่อถูกถามว่านิพพานคืออะไร พระสารีบุตรตอบว่า ความสิ้นราคะ ความสิ้นโทสะ ความสิ้นโมหะ เรียกว่านิพพาน และเมื่อถามว่าอรหัตคืออะไร ก็ตอบด้วยความสิ้นราคะ โทสะ โมหะ เช่นกัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ใช้เป็นเกณฑ์วัดการฝึกของตัวเอง ว่าความโลภ ความโกรธ ความหลงในวันนี้เบาลงกว่าเมื่อก่อนหรือไม่ แทนการวัดจากประสบการณ์พิเศษ

  2. ๒

    ทางเดียวสำหรับทุกคำถาม อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค

    ไม่ว่าถามเรื่องการทำนิพพานให้แจ้ง การละอาสวะ อวิชชา ตัณหา หรือการกำหนดรู้เวทนา ภพ และทุกข์ พระสารีบุตรตอบว่าทางคืออริยมรรคมีองค์ ๘ ได้แก่ ความเห็นชอบ ความดำริชอบ วาจาชอบ การงานชอบ เลี้ยงชีพชอบ เพียรชอบ ระลึกชอบ ตั้งจิตมั่นชอบ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อสับสนกับวิธีการมากมาย กลับมาตรวจองค์ ๘ ง่าย ๆ ว่าวันนี้ความเห็น ความคิด คำพูด การกระทำ อาชีพ ความเพียร สติ และสมาธิ ข้อไหนหย่อนไป

  3. ๓

    ผู้กล่าวธรรม ผู้ปฏิบัติดี ผู้ไปดีแล้ว โลเก ธมฺมวาทิโน

    ผู้แสดงธรรมเพื่อละราคะ โทสะ โมหะ ชื่อว่าผู้กล่าวธรรมในโลก ผู้ปฏิบัติเพื่อละราคะ โทสะ โมหะ ชื่อว่าผู้ปฏิบัติดีในโลก ผู้ที่ละได้แล้ว ถอนรากเหมือนต้นตาลยอดด้วน ไม่ให้เกิดขึ้นอีก ชื่อว่าผู้ไปดีแล้วในโลก

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเลือกฟังครูหรือผู้สอนคนใด ดูว่าคำสอนนั้นพาให้โลภ โกรธ หลงลดลง หรือพาให้มันเพิ่มขึ้น

  4. ๔

    ประพฤติพรหมจรรย์เพื่อกำหนดรู้ทุกข์ ทุกฺขสฺส โข อาวุโส ปริญฺญตฺถํ

    เมื่อถูกถามว่าอยู่ประพฤติพรหมจรรย์ในสำนักพระสมณโคดมเพื่ออะไร พระสารีบุตรตอบว่า เพื่อกำหนดรู้ทุกข์ และทุกข์ที่ท่านอธิบายมีสามลักษณะ คือทุกข์เพราะความทุกข์ ทุกข์เพราะสังขาร และทุกข์เพราะความแปรปรวน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถามตัวเองว่าเราไปวัด นั่งสมาธิ หรืออ่านธรรมะเพื่ออะไร ถ้าคำตอบคือเพื่อเข้าใจความทุกข์ของตัวเองให้ชัด ก็ตรงกับที่พระสารีบุตรตอบ

  5. ๕

    ผู้ถึงความโล่งใจ อสฺสาสปตฺโต

    ภิกษุผู้รู้ความเกิด ความดับ คุณ โทษ และทางออกจากผัสสายตนะ ๖ ตามความเป็นจริง ชื่อว่าผู้ถึงความโล่งใจ ถ้ารู้อย่างนั้นแล้วหลุดพ้นเพราะไม่ถือมั่น ชื่อว่าผู้ถึงความโล่งใจอย่างยิ่ง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อรู้สึกติดอะไรทางตา หู หรือหน้าจอ ลองไล่ดูห้าข้อ มันเกิดอย่างไร ดับอย่างไร ให้ความสุขอะไร มีโทษอะไร และจะออกจากมันได้อย่างไร

  6. ๖

    สามด่านที่ทำได้ยาก ปพฺพชฺชา โข อาวุโส อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ทุกฺกรา

    เมื่อถูกถามว่าอะไรทำได้ยากในธรรมวินัยนี้ พระสารีบุตรตอบว่า การบวชทำได้ยาก ผู้บวชแล้ว ความยินดียิ่งทำได้ยาก ผู้ยินดียิ่งแล้ว การปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมทำได้ยาก

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ใช้เป็นกรอบกับความตั้งใจใหม่ใด ๆ เช่น การออกกำลังกาย เริ่มก็ยาก เริ่มแล้วยังรักมันอยู่ก็ยาก รักแล้วทำให้ถูกวิธีอย่างสม่ำเสมอยากกว่า เตรียมใจรับทีละด่าน

  7. ๗

    ทำถูกทางแล้ว ไม่นาน น จิรํ อาวุโส

    เมื่อถูกถามว่าภิกษุผู้ปฏิบัติธรรมสมควรแก่ธรรมแล้ว จะเป็นพระอรหันต์ได้นานเท่าใด พระสารีบุตรตอบเพียงว่า ไม่นานนัก

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เวลาท้อ อย่าวัดจากระยะทางที่เหลือ ให้วัดว่าวันนี้เราเดินถูกทางหรือไม่ พระสารีบุตรไม่ได้บอกเป็นตัวเลข แต่ยืนยันว่าทางที่ถูกไม่ได้ยาวนานอย่างที่กลัว

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

คำตอบของพระสารีบุตรสั้นและตรงจนน่าแปลกใจ ท่านไม่ได้ใช้คำสูงส่งอธิบายนิพพาน แต่บอกว่าคือความสิ้นราคะ โทสะ โมหะ และทุกคำถามก็ย้อนกลับมาที่ทางเดียวกัน คือมรรคมีองค์ ๘ ซึ่งเริ่มได้ในชีวิตจริงตั้งแต่ความเห็น คำพูด การกระทำ และการเลี้ยงชีพ

ข้อสุดท้ายเป็นแผนที่ของความยากที่ใช้ได้กับความตั้งใจดีทุกเรื่อง การเริ่มต้นยาก เริ่มแล้วจะรักษาความยินดีไว้ก็ยาก ยินดีแล้วจะทำให้ถูกทางอย่างสม่ำเสมอก็ยากขึ้นไปอีก แต่พระสารีบุตรปิดท้ายว่า เมื่อทำถูกทางแล้ว ผลไม่ได้อยู่ไกล

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

มหานารทกัสสปชาดก: แก้ความเห็นผิดของพระราชา

มหานารทกสฺสปชาตกํ

พระเจ้าอังคติฟังนักบวชเปลือยสอนว่าบุญบาปไม่มีผล จึงทิ้งราชกิจไปหมกมุ่นในกาม พระนางรุจาราชธิดายกเหตุผลเรื่องกรร…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้