ใช้ในชีวิตประจำวัน

สัลลสูตร: ถอนลูกศรแห่งความโศก

สลฺลสุตฺตํ

ชีวิตสั้น ไม่มีใครรู้ว่าจะจบเมื่อไร ทุกคนต้องตายเหมือนผลไม้สุกที่รอวันร่วง เหมือนภาชนะดินที่มีวันแตก — พระสูตรที่ชวนให้เห็นว่าความโศกเป็นลูกศรที่ค่อย ๆ ถอนออกได้

๘ ข้อ

ในสัลลสูตร สุตตนิบาต ขุททกนิกาย พระพุทธเจ้าตรัสว่าชีวิตของสัตว์ในโลกนี้ไม่มีเครื่องหมาย ไม่มีใครรู้ได้ ทั้งลำบาก ทั้งสั้น และประกอบด้วยทุกข์ ผู้ที่เกิดมาแล้วไม่มีความพยายามใดที่จะไม่ตาย แม้อยู่ถึงวัยชราก็ต้องตาย ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ ทั้งคนเขลาและคนฉลาด

ทรงชี้ว่าการร้องไห้คร่ำครวญไม่ช่วยผู้ที่จากไป และไม่ทำให้ใจสงบ กลับทำให้ทุกข์ยิ่งขึ้นและร่างกายซูบผอม ผู้เป็นบัณฑิตเมื่อเข้าใจสภาพของโลกแล้ว พึงดับความโศกเหมือนเอาน้ำดับไฟที่ไหม้บ้าน แล้วถอนลูกศรของตนออก จนเป็นผู้เยือกเย็นไม่มีความโศก

อรรถกถาเล่าว่าพระสูตรนี้ตรัสปรารภอุบาสกผู้เศร้าโศกอย่างหนักเพราะบุตรตาย

๑

ชีวิตไม่มีเครื่องหมาย สั้น และมีทุกข์ อนิมิตฺตมนญฺญาตํ มจฺจานํ อิธ ชีวิตํ

ชีวิตของสัตว์ในโลกนี้ไม่มีเครื่องหมายบอกล่วงหน้า ไม่มีใครรู้ได้ว่าจะยาวเท่าไร ทั้งลำบาก ทั้งน้อย และประกอบด้วยทุกข์ ไม่มีความพยายามใดทำให้ผู้เกิดมาแล้วไม่ต้องตาย

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
อย่ารอ "วันที่ว่าง" เพื่อไปเยี่ยมพ่อแม่หรือโทรหาเพื่อนเก่า นัดให้ชัดในสัปดาห์นี้
๒

เหมือนผลไม้สุกที่รอวันร่วง ผลานมิว ปกฺกานํ ปาโต ปตนโต ภยํ

ผลไม้ที่สุกงอมแล้วมีภัยเพราะจะร่วงหล่นในเวลาเช้า ฉันใด สัตว์ที่เกิดมาแล้วก็มีภัยเพราะต้องตายอยู่เป็นนิตย์ ฉันนั้น

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
เมื่อเห็นใบไม้ร่วงหรือผลไม้สุก ใช้เป็นจังหวะเตือนใจเบา ๆ ว่าทุกชีวิตเดินไปทางเดียวกัน แล้วกลับมาใส่ใจคนตรงหน้า
๓

ภาชนะดินทุกใบมีความแตกเป็นที่สุด สพฺเพ เภทนปริยนฺตา

ภาชนะดินที่ช่างหม้อทำทุกชนิดมีความแตกเป็นที่สุด ชีวิตของสัตว์ก็เช่นนั้น ทั้งเด็ก ทั้งผู้ใหญ่ ทั้งคนเขลา ทั้งคนฉลาด ล้วนไปสู่อำนาจของความตาย

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
เมื่อได้ข่าวการจากไปของคนที่ไม่คาดคิด ให้ยอมรับว่าความตายไม่เลือกวัยหรือความสามารถ แล้วดูแลสุขภาพและความสัมพันธ์ของตนเท่าที่ทำได้
๔

ไม่มีใครป้องกันใครไว้ได้ น ปิตา ตายเต ปุตฺตํ

เมื่อความตายมาถึง บิดาป้องกันบุตรไว้ไม่ได้ ญาติก็ป้องกันญาติไว้ไม่ได้ แม้หมู่ญาติจะเฝ้ามองและรำพันอยู่ ผู้ที่ต้องจากไปก็ไปเพียงผู้เดียว

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
ถ้ากำลังโทษตัวเองว่า "น่าจะช่วยเขาได้" ให้ระลึกว่าบางเรื่องเกินกำลังของใคร การดูแลอย่างดีที่สุดแล้วก็เพียงพอ
๕

ไม่รู้ทางมาทางไป การคร่ำครวญจึงไร้ผล ยสฺส มคฺคํ น ชานาสิ

เราไม่รู้ทางของผู้ที่มาหรือผู้ที่ไป ไม่เห็นที่สุดทั้งสองข้าง ถ้าการคร่ำครวญจนเบียดเบียนตนเองทำให้เกิดประโยชน์ได้จริง บัณฑิตก็คงทำ แต่มันไม่ช่วยใคร

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
เมื่อความเศร้ามาเป็นระลอก ให้ร้องไห้ได้ แต่สังเกตว่าเมื่อใดความเศร้าเริ่มกลายเป็นการลงโทษตัวเอง เช่น ไม่กินไม่นอน ให้เริ่มดูแลร่างกายกลับคืน
๖

การร้องไห้ไม่นำความสงบใจมา น หิ รุณฺเณน โสเกน สนฺตึ ปปฺโปติ เจตโส

ใจไม่ถึงความสงบเพราะการร้องไห้หรือความเศร้าโศก ทุกข์กลับเกิดยิ่งขึ้น ร่างกายซูบผอม ผิวพรรณหมองคล้ำ และผู้ที่จากไปแล้วก็ไม่ได้รับประโยชน์จากการรำพันนั้น

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
หาวิธีระลึกถึงผู้จากไปที่ทำให้ใจอบอุ่นแทนการจมทุกข์ เช่น ทำบุญอุทิศ เขียนจดหมายถึงเขา หรือทำสิ่งที่เขาเคยตั้งใจไว้
๗

ดับความโศกเหมือนเอาน้ำดับไฟ ยถา สรณมาทิตฺตํ วารินา ปรินิพฺพเย

เมื่อเห็นผู้ที่ล่วงลับไปแล้ว รู้ว่าเราไม่อาจบอกเขาว่า "จงกลับมามีชีวิตอีก" ผู้มีปัญญาจึงดับความโศกที่เกิดขึ้น เหมือนเอาน้ำดับไฟที่ไหม้บ้าน และเหมือนลมพัดปุยนุ่นให้ปลิวไป

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
เมื่อความโศกลุกขึ้นมาในวันธรรมดา ให้มีสิ่งช่วยดับที่เตรียมไว้ เช่น หายใจช้า ๆ ออกไปเดิน หรือโทรคุยกับคนที่ไว้ใจ
๘

ถอนลูกศรของตน อพฺพเห สลฺลมตฺตโน

ผู้แสวงหาความสุขเพื่อตนพึงละความรำพัน ความอยาก และความโทมนัส ถอนลูกศรของตนออก เมื่อถอนแล้วย่อมถึงความสงบใจ ก้าวล่วงความโศกทั้งหมด เป็นผู้เยือกเย็น

นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน
การถอนลูกศรไม่จำเป็นต้องทำคนเดียว การเข้ากลุ่มผู้สูญเสีย หรือคุยกับผู้ให้คำปรึกษา เป็นมือที่ช่วยถอนได้

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ความเศร้าเมื่อสูญเสียคนรักเป็นเรื่องธรรมชาติของมนุษย์ และต้องใช้เวลา พระสูตรนี้ไม่ได้ตำหนิคนที่ร้องไห้ แต่ชี้ให้เห็นว่าการจมอยู่กับความโศกนาน ๆ จนทำร้ายสุขภาพไม่ได้ช่วยผู้ที่จากไป การค่อย ๆ ถอนลูกศรจึงเป็นกระบวนการ ไม่ใช่การสั่งใจให้หยุดเศร้าในทันที

ถ้าความโศกหนักจนกินไม่ได้ นอนไม่หลับ ทำงานหรือใช้ชีวิตประจำวันไม่ได้เป็นเวลานาน หรือมีความคิดอยากตามผู้ที่จากไป ควรขอความช่วยเหลือจากคนใกล้ชิดและผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพจิต โทรปรึกษาได้ที่สายด่วนสุขภาพจิต ๑๓๒๓ (เบอร์ในประเทศไทย หากอยู่ต่างประเทศให้ติดต่อสายด่วนในประเทศที่อยู่) ตลอด ๒๔ ชั่วโมง

สำหรับคนที่ยังไม่ได้สูญเสีย พระสูตรนี้ชวนให้ใช้เวลาที่มีอยู่กับคนรักอย่างมีความหมาย เพราะไม่มีใครรู้เครื่องหมายของชีวิต

เข้าสู่ระบบเพื่อบันทึกการอ่าน