ส่งพระสาวกออกจาริก: เพื่อประโยชน์สุขแก่ชนหมู่มาก
หลักธรรมพื้นฐาน

ส่งพระสาวกออกจาริก: เพื่อประโยชน์สุขแก่ชนหมู่มาก

จรถ ภิกฺขเว จาริกํ พหุชนหิตาย พหุชนสุขาย

เมื่อมีพระอรหันต์ในโลก ๖๑ องค์ พระพุทธเจ้าตรัสให้ภิกษุแยกย้ายกันไปแสดงธรรมที่งามในเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุด อย่าไปทางเดียวกันสองรูป เพราะผู้มีธุลีในตาน้อยยังมีอยู่ แล้วทรงมอบให้ภิกษุบวชกุลบุตรในท้องถิ่นได้เอง

๘ ข้อ

ในมหาขันธกะ มหาวรรค พระวินัยปิฎก หลังจากยสกุลบุตรและสหายออกบวชและบรรลุธรรม พระไตรปิฎกบันทึกว่าขณะนั้นมีพระอรหันต์ในโลก ๖๑ องค์ นับรวมพระพุทธเจ้าด้วย จึงเป็นที่มาของคำที่เรียกกันว่าการส่งพระสาวก ๖๐ รูปออกประกาศพระศาสนา

พระพุทธเจ้าตรัสกับภิกษุว่า พระองค์พ้นแล้วจากบ่วงทั้งปวงทั้งที่เป็นทิพย์และเป็นของมนุษย์ ภิกษุทั้งหลายก็พ้นแล้วเช่นกัน จงเที่ยวจาริกไปเพื่อประโยชน์และความสุขแก่ชนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์โลก อย่าไปทางเดียวกันสองรูป จงแสดงธรรมงามในเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุด พร้อมทั้งอรรถและพยัญชนะ สัตว์ที่มีธุลีในตาน้อยมีอยู่ เพราะไม่ได้ฟังธรรมจึงเสื่อม ผู้รู้ทั่วถึงธรรมจักมี แล้วตรัสว่าพระองค์เองก็จะไปยังตำบลอุรุเวลาเสนานิคมเพื่อแสดงธรรม

จากนั้นมารมาผจญด้วยคาถาว่าพระองค์ยังถูกบ่วงผูกไว้ พระพุทธเจ้าตรัสตอบว่าความพอใจในรูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะของพระองค์ปราศไปแล้ว มารรู้ว่าพระองค์รู้ทันจึงหายไป ต่อมาเมื่อภิกษุพากุลบุตรจากทิศต่าง ๆ มาขอบวชจนลำบากกันทั้งสองฝ่าย พระพุทธเจ้าจึงทรงอนุญาตให้ภิกษุบวชกุลบุตรในท้องถิ่นนั้น ๆ ได้เองด้วยไตรสรณคมน์

  1. ๑

    พ้นบ่วงก่อน แล้วจึงช่วยผู้อื่น มุตฺตาหํ ภิกฺขเว สพฺพปาเสหิ

    พระพุทธเจ้าตรัสนำว่า พระองค์พ้นแล้วจากบ่วงทั้งปวงทั้งที่เป็นทิพย์และเป็นของมนุษย์ และภิกษุเหล่านั้นก็พ้นแล้ว ผู้ที่ถูกส่งออกไปจึงเป็นผู้ที่ได้ประจักษ์ธรรมด้วยตนเองแล้ว

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนจะแนะนำใครเรื่องใด ถามตัวเองว่าเราได้ลองทำจริงจนเห็นผลหรือยัง คำแนะนำจากประสบการณ์จริงมีน้ำหนักกว่าคำพูดที่จำมา

  2. ๒

    เพื่อประโยชน์และความสุขแก่ชนหมู่มาก โลกานุกมฺปาย

    เป้าหมายของการจาริกคือประโยชน์และความสุขแก่ชนหมู่มาก เพื่ออนุเคราะห์โลก เพื่อประโยชน์เกื้อกูลและความสุขแก่เทวดาและมนุษย์ ไม่ได้ตรัสถึงลาภสักการะหรือจำนวนผู้นับถือ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อจะแบ่งปันความรู้หรือเริ่มโครงการอาสา ตั้งคำถามว่าใครได้ประโยชน์ ถ้าคำตอบคือตัวเราเป็นหลัก ให้ปรับเจตนาใหม่

  3. ๓

    อย่าไปทางเดียวกันสองรูป มา เอเกน เทฺว อคมิตฺถ

    ทรงให้ภิกษุแยกย้ายกันไปคนละทาง เพราะผู้แสดงธรรมมีเพียงไม่กี่รูป การไปรวมกันในทางเดียวจะทำให้ธรรมไปถึงคนได้น้อย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ในทีมงานหรือกลุ่มจิตอาสา แบ่งกันรับผิดชอบคนละพื้นที่ คนละกลุ่มเป้าหมาย แทนการไปกองรวมที่งานเดียวกัน

  4. ๔

    งามในเบื้องต้น ท่ามกลาง และที่สุด อาทิกลฺยาณํ มชฺเฌกลฺยาณํ ปริโยสานกลฺยาณํ

    ธรรมที่ให้แสดงต้องงามตลอดทั้งสาย ประกาศพรหมจรรย์พร้อมทั้งอรรถและพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์ คือทั้งเนื้อหาถูกต้องและถ้อยคำชัดเจน ไม่ตัดทอนจนผิดความ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เวลาสอนหรืออธิบายเรื่องใด ให้ดีทั้งตอนเริ่ม ตอนกลาง และตอนจบ ไม่เปิดเรื่องสวยแล้วสรุปแบบขอไปที และไม่ย่อจนความหมายเพี้ยน

  5. ๕

    ผู้มีธุลีในตาน้อยยังมีอยู่ สนฺติ สตฺตา อปฺปรชกฺขชาติกา

    ตรัสว่าสัตว์ที่มีกิเลสเบาบางมีอยู่ เพราะไม่ได้ฟังธรรมจึงเสื่อม ผู้รู้ทั่วถึงธรรมจักมี นี่คือเหตุผลที่การแสดงธรรมไม่เสียเปล่า แม้จะไม่ใช่ทุกคนที่พร้อมรับ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อพูดสิ่งดีแล้วมีคนไม่สนใจ ไม่ต้องท้อหรือโกรธ และไม่ต้องบังคับ คนที่พร้อมฟังมีอยู่ ทำหน้าที่ของเราให้ดีก็พอ

  6. ๖

    ผู้นำก็ออกเดินทางด้วย อหมฺปิ ภิกฺขเว เยน อุรุเวลา เสนานิคโม เตนุปสงฺกมิสฺสามิ ธมฺมเทสนาย

    พระพุทธเจ้าไม่ได้ส่งคนอื่นไปแล้วประทับอยู่เฉย ๆ ตรัสว่าพระองค์เองก็จะไปยังอุรุเวลาเสนานิคมเพื่อแสดงธรรม ซึ่งเป็นที่มาของการโปรดชฎิลสามพี่น้องในตอนต่อมา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าเป็นหัวหน้าหรือพ่อแม่ อย่าสั่งให้คนอื่นทำสิ่งที่เราเองไม่ลงมือ การทำให้ดูเป็นคำสอนที่ชัดที่สุด

  7. ๗

    บ่วงของมารคือความพอใจในกามคุณ เอตฺถ เม วิคโต ฉนฺโท

    มารกล่าวว่าจะผูกพระองค์ด้วยบ่วงที่เที่ยวไปในอากาศ เป็นของมีในใจ พระพุทธเจ้าตรัสตอบว่าความพอใจในรูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะที่น่ารื่นรมย์ของพระองค์ปราศไปแล้ว มารจึงทำอะไรไม่ได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ระหว่างทำงานที่ดี สังเกตว่ามีอะไรมาดึงใจ เช่น คำชม ความสะดวกสบาย หรือความอยากได้หน้า บ่วงที่มองไม่เห็นมักอยู่ในใจเราเอง

  8. ๘

    มอบอำนาจให้บวชในท้องถิ่น ตีหิ สรณคมเนหิ อุปสมฺปทา

    ภิกษุพากุลบุตรจากทิศต่าง ๆ มาให้พระพุทธเจ้าบวช ทั้งภิกษุและผู้จะบวชต่างลำบาก พระองค์ทรงดำริในที่สงัดแล้วอนุญาตให้ภิกษุบวชกุลบุตรในทิศนั้น ๆ ได้เองด้วยการให้ปลงผม ครองผ้ากาสาวะ และกล่าวไตรสรณคมน์สามครั้ง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเห็นว่าระบบที่ต้องผ่านคนคนเดียวทำให้ทุกคนลำบาก ให้วางขั้นตอนที่ชัดเจนแล้วมอบให้คนในพื้นที่ทำได้เอง

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ใจความของตอนนี้ไม่ใช่การไปชักชวนคนให้เปลี่ยนศาสนา แต่คือการนำสิ่งดีที่ตนได้รับไปแบ่งปัน ด้วยเจตนาเพื่อประโยชน์และความสุขของผู้อื่น ไม่ใช่เพื่อชื่อเสียงหรือจำนวนผู้ติดตาม

คำสั่งว่าอย่าไปทางเดียวกันสองรูปเป็นหลักการทำงานที่ใช้ได้ดี เมื่อคนมีจำกัด การกระจายกันไปทำให้สิ่งดีไปถึงคนได้กว้างกว่า และการมอบอำนาจให้ภิกษุบวชคนในท้องถิ่นได้เอง ก็เป็นตัวอย่างของการไม่รวมศูนย์ทุกอย่างไว้ที่ตัวผู้นำ

ประโยคว่าผู้มีธุลีในตาน้อยมีอยู่ ช่วยให้แบ่งปันด้วยใจที่พอดี ไม่ใช่ทุกคนจะพร้อมฟัง และไม่จำเป็นต้องบังคับใคร แต่คนที่พร้อมมีอยู่จริง การพูดสิ่งที่ดีอย่างสุภาพจึงไม่เสียเปล่า

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ปาฏิกสูตร: ธรรมพาพ้นทุกข์ได้ ไม่ว่าจะมีปาฏิหาริย์หรือไม่

นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมาทุกฺขกฺขยาย

สุนักขัตตะบอกคืนศาสนาเพราะพระพุทธเจ้าไม่แสดงปาฏิหาริย์และไม่อธิบายกำเนิดโลกให้ พระองค์ถามกลับว่าเคยสัญญากันไว้…

เตวิชชสูตร: แถวคนตาบอดกับทางที่ไม่มีใครเคยเห็น

เตวิชฺชสุตฺตํ

มาณพสองคนเถียงกันว่าทางไปพรหมของอาจารย์ใครตรงกว่า พระพุทธเจ้าทรงชี้ว่าไม่มีใครในสายนั้นเคยเห็นพรหม แล้วทรงยกอุ…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้