อุคคสูตร: ธรรมน่าอัศจรรย์ ๘ ของอุคคคฤหบดี
ใช้ในชีวิตประจำวัน

อุคคสูตร: ธรรมน่าอัศจรรย์ ๘ ของอุคคคฤหบดี

อุคฺคสุตฺตํ

พระพุทธเจ้าตรัสให้ภิกษุจดจำอุคคคฤหบดีว่ามีธรรมน่าอัศจรรย์ ๘ ประการ เมื่อภิกษุไปถาม เขาเล่าคุณของตนตามจริงอย่างเรียบง่าย ตั้งแต่เลื่อมใสตั้งแต่แรกเห็น แบ่งปันทรัพย์ เคารพภิกษุ ถวายทานด้วยใจเสมอกัน ไปจนถึงไม่ฟูใจเมื่อเทวดามาหา

๘ ข้อ

ในคหปติวรรค อัฏฐกนิบาต อังคุตตรนิกาย มีอุคคสูตรสองสูตร สูตรแรกเกี่ยวกับอุคคคฤหบดีชาวเมืองเวสาลี สูตรที่สองเกี่ยวกับอุคคคฤหบดีชาวบ้านหัตถีคาม ทั้งสองสูตรมีโครงเดียวกัน คือพระพุทธเจ้าตรัสกับภิกษุว่า ให้จดจำคฤหบดีผู้นี้ว่าประกอบด้วยธรรมน่าอัศจรรย์ที่ไม่เคยมีมา ๘ ประการ แล้วเสด็จเข้าพระวิหารโดยไม่ได้บอกว่าแปดประการคืออะไร

เช้าวันรุ่งขึ้น ภิกษุรูปหนึ่งไปบิณฑบาตที่บ้านของเขาแล้วถาม เขาตอบว่าไม่ทราบว่าพระพุทธเจ้าหมายถึงข้อใด แต่มีธรรมแปดข้อนี้อยู่ในตน แล้วเล่าให้ฟัง ภิกษุกลับไปกราบทูล พระพุทธเจ้าทรงรับรองว่าตรงกับที่ตรัสไว้ ข้อสุดท้ายของทั้งสองสูตรเกี่ยวกับการละสังโยชน์เบื้องต่ำ ซึ่งแสดงว่าเขาเป็นอริยบุคคลชั้นสูง

หน้านี้เล่าตามอุคคคฤหบดีชาวเวสาลีเป็นหลัก เสริมด้วยรายละเอียดของชาวหัตถีคามที่ต่างออกไป และหัตถกอุบาสกชาวอาฬวีในวรรคเดียวกัน ซึ่งได้รับการยกย่องเพราะไม่อยากให้ใครรู้คุณความดีของตน

  1. ๑

    เลื่อมใสตั้งแต่แรกเห็น สห ทสฺสเนเนว จิตฺตํ ปสีทิ

    ครั้งแรกที่เห็นพระพุทธเจ้าแต่ไกล พร้อมกับการเห็นนั้นจิตของเขาก็เลื่อมใส ในสูตรของอุคคคฤหบดีชาวหัตถีคาม เขาเล่าว่าขณะนั้นกำลังเที่ยวอยู่ในสวนนาควันและเมาสุราอยู่ แต่เมื่อเห็นพระพุทธเจ้าก็หายเมา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ความประทับใจแรกเป็นแค่จุดเริ่ม สิ่งที่ทำให้ศรัทธาเติบโตคือการเข้าไปฟังและเรียนรู้ต่อ เหมือนที่เขาเดินเข้าไปนั่งใกล้พระพุทธเจ้า

  2. ๒

    เห็นธรรม แล้วสมาทานสิกขาบทมีพรหมจรรย์เป็นที่ห้า พฺรหฺมจริยปญฺจมานิ สิกฺขาปทานิ

    พระพุทธเจ้าทรงแสดงอนุปุพพิกถา คือเรื่องทาน ศีล สวรรค์ โทษของกาม และอานิสงส์ของการออกจากกาม เมื่อใจเขาพร้อมจึงทรงแสดงอริยสัจสี่ ธรรมจักษุเกิดขึ้นแก่เขา ณ ที่นั่ง เขาถึงพระรัตนตรัย และสมาทานสิกขาบทห้าข้อที่มีพรหมจรรย์เป็นข้อที่ห้า คืองดเว้นเมถุนตลอดชีวิต

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    การเปลี่ยนแปลงชีวิตครั้งใหญ่ควรมาจากความเข้าใจที่ชัด ไม่ใช่อารมณ์ชั่ววูบ และเมื่อตัดสินใจแล้วให้ลงมือจริงจัง

  3. ๓

    ให้ทางเลือกแก่ภรรยาโดยใจไม่แปรปรวน น อภิชานามิ จิตฺตสฺส อญฺญถตฺตํ

    เมื่อเขาถือพรหมจรรย์แล้ว จึงไปบอกภรรยาสาวทั้งสี่ว่า ใครจะอยู่ใช้ทรัพย์ในบ้านนี้และทำบุญก็ได้ จะกลับไปอยู่กับตระกูลญาติก็ได้ หรือถ้าต้องการชายอื่นก็จะยกให้ ภรรยาคนแรกขอให้ยกตนให้ชายคนหนึ่ง เขาจึงเชิญชายนั้นมา และมอบภรรยาให้ตามธรรมเนียมหลั่งน้ำในสมัยนั้น เขาเล่าว่าขณะให้ไม่รู้สึกว่าจิตแปรปรวนไปเลย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเราเปลี่ยนเป้าหมายชีวิต ควรคิดถึงคนที่ได้รับผลกระทบ บอกตรง ๆ และให้เขามีทางเลือกที่เป็นธรรม

  4. ๔

    แบ่งทรัพย์ให้ผู้มีศีล สีลวนฺเตหิ กลฺยาณธมฺเมหิ

    ในตระกูลของเขามีโภคทรัพย์มาก และเขาแจกจ่ายทรัพย์เหล่านั้นทั่วไปแก่ผู้มีศีล มีกัลยาณธรรม ไม่เก็บไว้ใช้เองฝ่ายเดียว

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ตั้งงบส่วนหนึ่งของรายได้ไว้สนับสนุนคนหรือองค์กรที่ทำความดีอย่างสุจริต แล้วให้สม่ำเสมอ

  5. ๕

    เคารพเมื่อเข้าหา ฟัง และแสดงธรรมเมื่อท่านไม่แสดง สกฺกจฺจํเยว ปยิรุปาสามิ

    เขาเข้าไปหาภิกษุรูปใดก็เข้าไปด้วยความเคารพ ถ้าท่านแสดงธรรม เขาก็ฟังด้วยความเคารพ ถ้าท่านไม่แสดงธรรม เขาก็เป็นฝ่ายแสดงธรรมแก่ท่านเอง แสดงว่าเขาไม่ได้เป็นเพียงผู้ฟัง แต่เข้าใจธรรมพอจะสนทนาได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เวลาไปหาครูหรือผู้รู้ ให้เตรียมคำถามหรือสิ่งที่ตัวเองเรียนรู้มาแลกเปลี่ยนด้วย ไม่ใช่รอรับอย่างเดียว

  6. ๖

    ถวายทานด้วยใจเสมอกัน สมจิตฺโต

    ในสูตรของอุคคคฤหบดีชาวหัตถีคาม เขาเล่าว่าเมื่อนิมนต์สงฆ์มาฉัน มีเทวดามาบอกว่ารูปนี้บรรลุธรรมขั้นนั้น รูปนั้นมีศีล รูปโน้นทุศีล แต่ขณะถวายอาหารแก่สงฆ์ เขาไม่เกิดความคิดว่าจะถวายรูปนี้น้อย รูปนั้นมาก ใจของเขาเสมอกันทั้งหมด

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เวลาต้อนรับแขกหรือบริการลูกค้า ลองให้การดูแลเท่ากัน ไม่ขึ้นกับว่าใครสำคัญหรือใครจะตอบแทนเราได้

  7. ๗

    เทวดามาหาก็ไม่ฟูใจ สฺวากฺขาโต ภควตา ธมฺโม

    เทวดามาบอกเขาว่าธรรมอันพระผู้มีพระภาคตรัสไว้ดีแล้ว เขาตอบว่าท่านจะบอกหรือไม่บอกก็ตาม ธรรมก็เป็นธรรมที่ตรัสไว้ดีแล้วอยู่แล้ว และเขาไม่รู้สึกว่าใจฟูขึ้นเพราะเทวดามาหาหรือได้สนทนากับเทวดา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อได้รับคำชมหรือได้ใกล้ชิดคนมีชื่อเสียง ให้สังเกตความฟูในใจ แล้วกลับมายืนบนความจริงของสิ่งที่ตนทำ

  8. ๘

    หัตถกอุบาสก ไม่อยากให้ใครรู้ความดีของตน อปฺปิจฺโฉ

    ในวรรคเดียวกัน พระพุทธเจ้าตรัสว่าหัตถกอุบาสกชาวอาฬวีมีศรัทธา ศีล หิริ โอตตัปปะ ความเป็นพหูสูต จาคะ และปัญญา เมื่อภิกษุไปบอกเขา เขาถามว่าตอนที่ตรัสนั้นมีคฤหัสถ์ผู้นุ่งขาวคนใดอยู่ด้วยหรือไม่ พอรู้ว่าไม่มีก็ว่าดีแล้ว พระพุทธเจ้าจึงตรัสเพิ่มว่า เขามีความปรารถนาน้อย ไม่อยากให้ผู้อื่นรู้กุศลธรรมในตน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ลองทำความดีสักอย่างในสัปดาห์นี้โดยไม่โพสต์ ไม่เล่าให้ใครฟัง แล้วสังเกตว่าความสุขจากการทำยังอยู่ครบหรือไม่

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ธรรมทั้งแปดข้อไม่ได้เป็นเรื่องพิเศษเหนือธรรมชาติ ส่วนใหญ่เป็นนิสัยที่คนทั่วไปฝึกได้ เช่น ใช้ทรัพย์เพื่อคนดี เคารพผู้สอน ให้โดยไม่เลือกที่รักมักที่ชัง และไม่หลงตัวเมื่อมีคนยกย่อง

เรื่องภรรยาทั้งสี่ต้องอ่านในบริบทสังคมอินเดียโบราณที่ชายผู้มั่งคั่งมีภรรยาหลายคนได้ และการแต่งงานมักจัดโดยผู้ใหญ่ สิ่งที่พระสูตรเน้นไม่ใช่การยกย่องระบบนั้น แต่เป็นใจของเขาที่ไม่หวงแหนและให้ทางเลือกแก่ภรรยาเมื่อตนเปลี่ยนวิถีชีวิต

ท่าทีของเขาต่อคำชมก็น่าเรียน เขาไม่รู้ว่าพระพุทธเจ้ายกย่องตนด้วยเรื่องใด และเล่าคุณของตนตามจริงเมื่อถูกถามโดยไม่เสริมแต่ง

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

อิติวุตตกะ: ละความโกรธ ความลบหลู่ ความถือตัว

เอกธมฺมํ ภิกฺขเว ปชหถ อหํ โว ปาฏิโภโค อนาคามิตาย

"ละธรรมอย่างหนึ่งได้ เรารับรองความเป็นอนาคามี" — พระสูตรสั้น ๆ ต้นอิติวุตตกะที่ชี้ให้ละทีละอย่าง ทั้งความโกรธ …

พระปิณโฑลภารทวาชะกับบาตรไม้จันทน์: ไม่แสดงความสามารถเพื่อแลกของ

น ภิกฺขเว คิหีนํ อุตฺตริมนุสฺสธมฺมํ อิทฺธิปาฏิหาริยํ ทสฺเสตพฺพํ

เศรษฐีเมืองราชคฤห์แขวนบาตรไม้จันทน์ไว้บนยอดไม้ไผ่ ท้าให้พระอรหันต์ผู้มีฤทธิ์มาปลดเอาไป พระปิณโฑลภารทวาชะเหาะขึ…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้