เตมิยชาดก: ตั้งใจมั่นเพื่อไม่ต้องทำร้ายใคร

ในเตมิยชาดก มหานิบาตชาดก ขุททกนิกาย ตัวบทในพระไตรปิฎกมีเฉพาะคาถา คือถ้อยคำโต้ตอบของตัวละคร ส่วนเรื่องเล่าที่ร้อยคาถาเข้าเป็นเรื่องยาวมาจากอรรถกถาชาดก (ชาตกัฏฐกถา) ชาดกนี้เป็นเรื่องแรกของทศชาติ พระโพธิสัตว์เกิดเป็นพระเตมีย์ โอรสของพระเจ้ากาสี หัวเรื่องในฉบับแปลไทยระบุว่าทรงบำเพ็ญเนกขัมมบารมี ซึ่งเป็นการจัดตามประเพณีการนับทศชาติ

คาถาเริ่มจากเทพธิดาแนะว่าอย่าแสดงตนว่าฉลาด ให้คนทั้งปวงเห็นว่าโง่ พระเตมีย์รับคำ ต่อมานายสารถีขุดหลุมจะฝังพระองค์ในป่าตามรับสั่งของพระราชา เพราะเข้าใจว่าเป็นใบ้และง่อยเปลี้ย พระเตมีย์จึงลุกขึ้นพูด เล่าว่าระลึกชาติได้ว่าเคยครองราชย์ ๒๐ ปีแล้วต้องตกนรกนาน และเคยได้ยินพระบิดาสั่งลงโทษโจรอย่างทารุณ จึงกลัวการครองราชย์ นายสารถีขอบวชตาม ต่อมาพระราชาเสด็จมาชวนให้กลับไปครองเมือง พระเตมีย์ทูลถึงความสั้นของชีวิตและยืนยันจะบวช

รายละเอียดที่คนไทยคุ้นเคย เช่น เทพธิดานั้นสถิตอยู่ที่เศวตฉัตร พระเตมีย์ถูกทดสอบด้วยวิธีต่าง ๆ อยู่ ๑๖ ปีโดยไม่ยอมแสดงอาการ และตอนจบที่พระราชากับชาวเมืองจำนวนมากออกบวชตาม เป็นรายละเอียดจากอรรถกถา ไม่ได้อยู่ในคาถา