เมฆิยสูตร: ธรรม ๕ ที่ทำให้ใจพร้อม
เมฆิยสุตฺตํพระเมฆิยะขอไปบำเพ็ญเพียรในสวนมะม่วงทั้งที่พระพุทธเจ้าทรงขอให้รอ แล้วกลับถูกความคิดเรื่องกาม ความพยาบาท และการเ…
เถรีคาถา
คาถาสั้น ๆ ของภิกษุณีหลายรูป ทั้งผู้พ้นจากงานบ้านและสามีที่กดทับ ผู้บวชเมื่อแก่ ผู้ป่วยหนักที่ยังขึ้นภูเขา ผู้ใจไม่สงบมานานถึง ๒๕ ปี และผู้ถูกบอกว่าเป็นหญิงจึงบรรลุไม่ได้ — ทุกรูปพบว่าอิสรภาพของใจยังเป็นไปได้
ในเถรีคาถา เอกกนิบาต ทุกนิบาต และติกนิบาต ขุททกนิกาย รวบรวมคาถาสั้น ๆ ของภิกษุณีหลายรูป บางบทเป็นพระพุทธโอวาทที่ตรัสสอนภิกษุณี บางบทเป็นคำที่พระเถรีกล่าวถึงการหลุดพ้นของตนเอง
เมื่ออ่านรวมกันจะเห็นเรื่องที่ซ้ำกันอยู่ คือผู้หญิงที่มีข้อจำกัดต่าง ๆ ทั้งงานหนักในบ้าน ความชรา ความเจ็บป่วย ใจที่ฟุ้งซ่านมานานหลายปี และคำดูแคลนว่าผู้หญิงมีปัญญาน้อย แต่ทุกรูปยังเดินต่อจนใจสงบและเป็นอิสระ
หน้านี้เลือกคาถาของพระมุตตา พระสุมนาผู้บวชเมื่อแก่ พระจิตตาและพระเมตติกา พระทันถิกา พระอุตตมา พระสามาอีกรูปหนึ่ง พระโสมา และพระพุทธโอวาทแก่พระดิสสา
พระมุตตากล่าวว่า เราหลุดพ้นดีแล้วจากของคดสามอย่าง คือ ค่อมเพราะครก ค่อมเพราะสาก และค่อมเพราะสามี และหลุดพ้นจากความเกิดและความตาย ถอนตัณหาที่นำไปสู่ภพได้แล้ว นางเริ่มจากอิสรภาพจากงานที่กดทับ แล้วไปจบที่อิสรภาพของใจ
ลองเขียนรายการ "ของคด" ในชีวิตเรา สิ่งที่ทำซ้ำ ๆ จนหลังค่อมใจ แล้วเลือกหนึ่งอย่างที่ปลดออกหรือทำให้เบาลงได้
คาถาสอนพระสุมนาผู้บวชเมื่อแก่ว่า ท่านจงทำจีวรจากท่อนผ้า นุ่งห่มแล้วนอนให้สบายเถิด เพราะราคะของท่านสงบแล้ว ท่านเป็นผู้เย็นใจ ดับสนิทแล้ว ความสุขนี้ไม่ต้องใช้ผ้าเนื้อดีหรือความเยาว์วัย
ถ้าคิดว่าเริ่มฝึกใจตอนนี้สายไปแล้ว ให้นึกถึงพระสุมนา ความสงบไม่ได้เลือกอายุ
พระจิตตากล่าวว่า เราผอม ป่วยหนัก ทุพพลภาพ ต้องถือไม้เท้าไป แต่ก็ยังขึ้นภูเขา วางผ้าสังฆาฏิ คว่ำบาตร นั่งบนภูเขาแล้วทำลายกองความมืดได้ พระเมตติกาก็กล่าวคล้ายกันว่า ตนมีกำลังน้อย ผ่านวัยสาวไปแล้ว แต่ขึ้นภูเขานั่งจนจิตหลุดพ้น
ในวันที่ร่างกายไม่พร้อม ทำเท่าที่ทำได้ แม้เพียงนั่งหายใจอย่างมีสติห้านาที ก็เป็นการ "ขึ้นภูเขา" ในแบบของเรา
พระทันถิกาออกจากที่พักกลางวันบนภูเขาคิชฌกูฏ เห็นช้างขึ้นจากแม่น้ำ ควาญช้างบอกให้เหยียดเท้า ช้างก็เหยียดเท้าให้ขึ้นขี่ นางคิดว่าช้างที่ไม่เคยฝึกยังฝึกจนอยู่ในอำนาจของมนุษย์ได้ จึงเข้าป่าไปตั้งจิตให้เป็นสมาธิ
สังเกตสิ่งธรรมดารอบตัวที่แสดงว่าการฝึกได้ผล เช่น เด็กหัดเดิน หรือสัตว์เลี้ยงที่เชื่อฟัง แล้วใช้เป็นกำลังใจว่าใจเราก็ฝึกได้
พระอุตตมากล่าวว่า ใจไม่อยู่ในอำนาจ จึงไม่สงบ ต้องออกจากวิหารสี่ห้าครั้ง นางจึงเข้าไปหาภิกษุณีผู้ที่ตนเชื่อถือได้ ท่านแสดงเรื่องขันธ์ อายตนะ และธาตุ นางฟังแล้วปฏิบัติตาม นั่งอยู่ด้วยปีติสุขตลอด ๗ วัน และทำลายกองความมืดได้ในวันที่ ๘
ถ้าฝึกเองแล้ววนอยู่ที่เดิม ให้หาครูหรือกัลยาณมิตรที่ไว้ใจได้สักคน แล้วตั้งใจทำตามคำแนะนำอย่างจริงจังระยะหนึ่ง
พระสามาอีกรูปหนึ่งกล่าวว่า ตั้งแต่บวชมา ๒๕ ปี ไม่เคยได้ความสงบใจเลย เพราะใจไม่อยู่ในอำนาจ เมื่อระลึกถึงคำสอนของพระพุทธเจ้าแล้วเกิดความสังเวช นางยินดีในความไม่ประมาท จนสิ้นตัณหา และบอกว่านับจากวันนั้นถึงวันที่กล่าวคาถาเป็นวันที่ ๗
ถ้าปฏิบัติมานานแล้วรู้สึกว่าไม่ก้าวหน้า อย่าเพิ่งเลิก กลับมาทบทวนคำสอนพื้นฐานอีกครั้งด้วยใจใหม่
มารกล่าวกับพระโสมาว่า ฐานะที่ฤๅษีบรรลุได้ยาก หญิงผู้มีปัญญาเพียงสององคุลีไม่อาจบรรลุได้ พระโสมาตอบว่า เมื่อจิตตั้งมั่นดีแล้ว ญาณเป็นไปอยู่ และเห็นธรรมโดยชอบ ความเป็นหญิงจะทำอะไรเราได้
เมื่อมีคนบอกว่าเราทำไม่ได้เพราะเพศ อายุ หรือพื้นเพ ให้ตอบด้วยการลงมือทำสิ่งนั้นอย่างมั่นคง ไม่ต้องรับคำตัดสินนั้นมาเป็นของตน
พระพุทธเจ้าตรัสสอนพระดิสสาว่า เธอจงประกอบด้วยธรรมทั้งหลาย อย่าให้ขณะล่วงเลยเธอไป เพราะผู้ที่ปล่อยให้ขณะล่วงเลยไป ย่อมไปเศร้าโศกอยู่ในนรก
เมื่อมีโอกาสทำความดีหรือฝึกใจในวันนี้ อย่าบอกตัวเองว่า "ไว้ค่อยทำ" โอกาสบางอย่างไม่กลับมาอีก
คาถาเหล่านี้สั้นพอจะจำไว้ใช้ในวันที่รู้สึกว่าตัวเองช้าเกินไป แก่เกินไป ป่วยเกินไป หรือถูกคนอื่นตัดสินว่าทำไม่ได้
บทเรียนที่ซ้ำกันคือ อย่าใช้ข้อจำกัดเป็นข้ออ้าง พระเถรีบางรูปต้องถือไม้เท้า บางรูปฝึกมา ๒๕ ปีโดยไม่เห็นผล แต่ยังไม่เลิก และบางรูปพบทางเมื่อได้ครูที่ไว้ใจได้หรือได้เห็นสิ่งธรรมดาอย่างการฝึกช้าง
คำว่า "พ้นจากสามี" ในคาถาของพระมุตตาเป็นเสียงของผู้หญิงในสังคมเมื่อสองพันกว่าปีก่อนที่ชีวิตแต่งงานกดทับ ไม่ได้หมายความว่าชีวิตคู่เป็นเรื่องไม่ดี ส่วนการที่ผู้ป่วยหรือผู้สูงอายุจะฝึกปฏิบัติ ก็ควรทำตามกำลังและดูแลความปลอดภัยของร่างกาย
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
พระเมฆิยะขอไปบำเพ็ญเพียรในสวนมะม่วงทั้งที่พระพุทธเจ้าทรงขอให้รอ แล้วกลับถูกความคิดเรื่องกาม ความพยาบาท และการเ…
แร้งหนุ่มผู้เลี้ยงดูพ่อแม่ชรา บินเลยเขตที่พ่อเตือนไว้จนถูกลมแรงพัดพินาศ พร้อมทั้งลูกเมียและผู้ที่อาศัยตน คาถาส…
ปริวารเรียงคุณสมบัติของผู้ทรงวินัยไว้เป็นคู่ ๆ ว่าอย่างไรนับว่าเขลา อย่างไรนับว่าฉลาด ตั้งแต่ฟังให้จบก่อนตัดสิ…
อดีตชาติของพระอนุรุทธะตามคัมภีร์อปทาน ผู้เห็นพระสุเมธพุทธเจ้าประทับเพ่งฌานอยู่โคนไม้ในที่สงัด จึงทูลขอถวายประท…