เวสารัชชกรณธรรม ๕
ปญฺจ เวสารชฺชกรณา ธมฺมาห้าสิ่งที่ทำให้แกล้วกล้า ไม่ครั่นคร้ามเมื่ออยู่ต่อหน้าคนอื่น — ศรัทธา ศีล พาหุสัจจะ ความเพียร และปัญญา ความมั่…
โสฬส จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลสา
มลทิน ๑๖ อย่างที่ทำให้ใจหมอง จากวัตถูปมสูตร — ผ้าที่สกปรกย้อมสีอะไรก็ไม่สวย ใจที่หมองทำดีอะไรก็ไม่ได้ผลเต็มที่
ในวัตถูปมสูตร ทรงเปรียบว่า ผ้าที่เศร้าหมองเปื้อนมลทิน ช่างย้อมจะย้อมด้วยสีอะไรก็ตาม ผ้านั้นก็มีสีไม่สวย เพราะผ้าไม่สะอาด ส่วนผ้าที่บริสุทธิ์สะอาด ย้อมสีอะไรก็สวย ฉันใด เมื่อจิตเศร้าหมอง ทุคติเป็นอันหวังได้ เมื่อจิตไม่เศร้าหมอง สุคติเป็นอันหวังได้ ฉันนั้น
แล้วทรงแจกแจงอุปกิเลสของจิตไว้ ๑๖ อย่าง ภิกษุที่รู้ว่าสิ่งเหล่านี้เป็นอุปกิเลสแล้วละได้ จะได้ความเลื่อมใสอันไม่หวั่นไหวในพระรัตนตรัย ได้ปีติ ปราโมทย์ ความสงบ และเจริญพรหมวิหารได้
พระสูตรจบด้วยเรื่องสุนทริกภารทวาชพราหมณ์ที่เชื่อว่าการอาบน้ำในแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์ล้างบาปได้ ทรงตอบว่าน้ำไม่ได้ชำระบาป ผู้มีศีลต่างหากที่บริสุทธิ์อยู่แล้วทุกวัน
ความเพ่งเล็งอยากได้ของผู้อื่น ความโลภในสิ่งที่ไม่ควรได้
สังเกตความรู้สึกเวลาเห็นของของคนอื่น แล้วคิดว่า "ทำไมไม่เป็นของเรา"
ความคิดปองร้าย อยากให้ผู้อื่นเดือดร้อน
ความคิดว่า "สมน้ำหน้า" เป็นพยาบาทรูปเล็กที่มักไม่ถูกนับ
ความขุ่นเคืองใจที่เกิดขึ้นเฉพาะหน้า
รู้ทันตั้งแต่ความหงุดหงิดเล็ก ๆ ก่อนที่มันจะโตเป็นความโกรธ
ความโกรธที่เก็บไว้ไม่ยอมปล่อย
ถ้ายังเล่าเรื่องเก่าที่ทำให้โกรธซ้ำ ๆ ให้คนอื่นฟัง นั่นคือการผูกโกรธ
การลบล้างหรือมองข้ามความดีที่ผู้อื่นทำให้
เวลามีคนช่วยเรา ให้พูดขอบคุณจริง ๆ แทนการคิดว่า "เขาก็ต้องทำอยู่แล้ว"
การยกตนเทียบเท่าผู้ที่ควรเคารพ ไม่ยอมรับว่าผู้อื่นเหนือกว่า
สังเกตว่ายอมรับได้ไหมเมื่อคนที่อายุน้อยกว่าหรือตำแหน่งต่ำกว่ารู้เรื่องหนึ่งดีกว่าเรา
ความไม่พอใจเมื่อผู้อื่นได้ดี
ใช้มุทิตาเป็นยาแก้ อ่านเพิ่มที่หน้านิสสารณียธาตุ ๖
ความหวงแหน ไม่อยากให้ผู้อื่นได้ส่วนในสิ่งที่ตนมี ทั้งของ ความรู้ และโอกาส
ความตระหนี่ความรู้พบบ่อยในที่ทำงาน ลองสอนสิ่งที่เรารู้ให้คนอื่นโดยไม่กลัวว่าเขาจะเก่งกว่า
การปกปิดความผิดของตน แสร้งทำให้คนเข้าใจผิด
ถามว่ามีเรื่องไหนที่เรากำลังจัดฉากให้คนอื่นเห็นต่างจากความจริง
การแสดงว่าตนมีคุณความดีเกินกว่าที่มีจริง
สังเกตตอนเล่าเรื่องตัวเองว่ามีการเติมแต่งให้ดูดีขึ้นหรือเปล่า
ความแข็งกระด้าง ไม่อ่อนน้อม ไม่ยอมรับคำแนะนำ
อ่านคู่กับหน้าธรรมที่ทำให้เป็นคนว่ายาก ๑๖
การแข่งขันชิงดีชิงเด่น ต้องเอาชนะคนอื่นให้ได้
ถามว่ากำลังทำสิ่งนี้ให้ดีที่สุด หรือกำลังทำให้ดีกว่าใครคนหนึ่ง สองอย่างนี้ให้ความรู้สึกต่างกันมาก
ความสำคัญตนว่าดีกว่า เท่ากัน หรือด้อยกว่าผู้อื่น
อ่านเพิ่มที่หน้าอนุสัย ๗ ข้อมานานุสัย
ความถือตัวจัดจนดูแคลนผู้อื่น
สังเกตวิธีที่เราพูดถึงคนที่มีการศึกษาหรือฐานะต่างจากเรา
ความมัวเมาในวัย ในความไม่มีโรค ในชีวิต ในลาภยศ
อ่านคู่กับหน้าอภิณหปัจจเวกขณ์ ๕ ซึ่งเป็นยาแก้ความมัวเมาโดยตรง
ความเลินเล่อ ปล่อยใจไปตามอารมณ์ ละเลยการทำความดี
อุปกิเลสข้อสุดท้ายนี้เปิดทางให้ข้ออื่นทั้งหมด อ่านเพิ่มที่หน้าความไม่ประมาท
สิบหกข้อนี้ละเอียดกว่ากิเลสหยาบ ๆ อย่างโลภ โกรธ หลงมาก เพราะแยกให้เห็นรูปย่อยที่แฝงอยู่ในชีวิตประจำวัน เช่น ลบหลู่คุณคน ตีเสมอ แข่งดี หรือมัวเมา ซึ่งหลายคนไม่เคยนับว่าเป็นกิเลส
ใช้เป็นเช็กลิสต์สัปดาห์ละครั้ง เลือกข้อที่เจอบ่อยที่สุดในสัปดาห์นั้นแล้วตั้งใจสังเกตเฉพาะข้อนั้น การเห็นชัดทีละข้อได้ผลกว่าพยายามละทั้งหมดพร้อมกัน
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
ห้าสิ่งที่ทำให้แกล้วกล้า ไม่ครั่นคร้ามเมื่ออยู่ต่อหน้าคนอื่น — ศรัทธา ศีล พาหุสัจจะ ความเพียร และปัญญา ความมั่…
สิบสิ่งที่ใช้ระลึกเมื่อใจต้องการที่ยึด — เลือกข้อที่ตรงกับอาการของใจในขณะนั้น
พระปุณณะจะไปอยู่ในถิ่นที่คนดุร้าย พระพุทธเจ้าทรงถามว่าถ้าเขาด่า ทำร้าย ใช้ไม้ ใช้มีด จะคิดอย่างไร — คำตอบแต่ละ…
สี่เรื่องที่ไม่ควรคิดให้วุ่น — คิดไปก็ได้แต่ความเหนื่อยและความฟุ้งซ่าน ไม่ได้ช่วยให้พ้นทุกข์