หลักธรรม › เวสารัชชกรณธรรม ๕
เวสารัชชกรณธรรม ๕
ข้อปฏิบัติ

เวสารัชชกรณธรรม ๕

ปญฺจ เวสารชฺชกรณา ธมฺมา

ห้าสิ่งที่ทำให้แกล้วกล้า ไม่ครั่นคร้ามเมื่ออยู่ต่อหน้าคนอื่น — ศรัทธา ศีล พาหุสัจจะ ความเพียร และปัญญา ความมั่นใจที่ไม่ต้องแสร้ง

๕ ข้อ

ในผาสุวิหารวรรค ปัญจกนิบาต ทรงแสดงธรรม ๕ ประการที่ทำให้ภิกษุผู้ยังต้องศึกษาเป็นผู้แกล้วกล้า คือ ศรัทธา ศีล ความเป็นพหูสูต ความเพียร และปัญญา โดยทรงชี้ว่าสิ่งใดที่ทำให้คนครั่นคร้าม เช่น การไม่มีศรัทธา ความทุศีล ความรู้น้อย ความเกียจคร้าน และความไม่มีปัญญา ธรรม ๕ นี้เป็นเครื่องกำจัดความครั่นคร้ามเหล่านั้น

ในอุปาสกวรรคของนิบาตเดียวกันยังทรงแสดงด้านของอุบาสกไว้ด้วยว่า อุบาสกผู้ละเมิดศีล ๕ ย่อมอยู่ครองเรือนอย่างครั่นคร้าม ส่วนผู้รักษาศีล ๕ ย่อมอยู่ครองเรือนอย่างแกล้วกล้า

ความแกล้วกล้าในที่นี้จึงไม่ใช่ความกล้าแสดงออกหรือความมั่นใจที่ฝึกท่าทาง แต่เป็นความไม่หวั่นที่เกิดจากการไม่มีอะไรต้องปิดบัง และรู้จริงในสิ่งที่ทำ

  1. ๑

    สัทธา — ศรัทธา สทฺธา

    ความเชื่อมั่นในพระตถาคตและในทางที่เดิน ทำให้ไม่หวั่นไหวไปตามความเห็นของคนอื่น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    รู้ชัดว่าทำสิ่งนี้ไปเพื่ออะไร เมื่อถูกท้วงหรือถูกหัวเราะเยาะจะยืนอยู่ได้โดยไม่ต้องเถียง

  2. ๒

    สีล — ศีล สีลํ

    ความประพฤติที่บริสุทธิ์ ไม่มีเรื่องที่ต้องกลัวคนอื่นรู้หรือถูกติเตียน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    คนที่ไม่มีอะไรต้องปิดบังจะสบตาคนอื่นได้ตรง ๆ ความมั่นใจแบบนี้ไม่ต้องฝึกท่าทางเลย

  3. ๓

    พาหุสัจจะ — ความเป็นผู้ได้ยินได้ฟังมาก พาหุสจฺจํ

    ศึกษามาก ทรงจำได้ รู้เรื่องที่ตนเกี่ยวข้องอย่างกว้างขวาง จึงไม่ครั่นคร้ามเมื่อต้องพูดหรือถูกถาม

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนเข้าประชุมหรือนำเสนองาน เตรียมข้อมูลมากกว่าที่จะพูดจริงสักสามเท่า ความประหม่าส่วนใหญ่ลดลงทันที

  4. ๔

    วิริยารัมภะ — ความเพียรที่เริ่มแล้ว วิริยารมฺโภ

    ลงมือทำจริงด้วยความเพียร ละอกุศลและเจริญกุศลอย่างต่อเนื่อง จึงไม่ต้องกลัวว่าตัวเองทำไม่เต็มที่

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อได้ลงแรงเต็มที่แล้ว ผลจะออกมาอย่างไรก็ยอมรับได้โดยไม่ต้องรู้สึกผิด นี่คือที่มาของความสงบก่อนวันสำคัญ

  5. ๕

    ปัญญา — ปัญญา ปญฺญา

    เห็นความเกิดดับตามจริง รู้เหตุรู้ผล จึงไม่หวั่นไหวเมื่อเจอสถานการณ์ที่ไม่คาดคิด

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเจอคำถามที่ตอบไม่ได้ การพูดว่า "ยังไม่ทราบ ขอไปศึกษาก่อน" ก็เป็นความแกล้วกล้าที่มาจากปัญญาเช่นกัน

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

เวลาต้องพูดต่อหน้าคน เข้าประชุมสำคัญ หรือเจอคนที่ทำให้รู้สึกเล็กลง ให้ถามว่าความประหม่ามาจากข้อไหน — ไม่เชื่อมั่นในสิ่งที่ทำ มีเรื่องที่ไม่อยากให้ใครรู้ ไม่ได้เตรียมข้อมูล ไม่ได้ลงแรงจริง หรือยังไม่เข้าใจเรื่องนั้น

แต่ละข้อแก้ได้ตรงจุด และดีกว่าการฝึก "ทำให้ดูมั่นใจ" เพราะความแกล้วกล้าตามพระสูตรนี้ไม่หายไปเมื่อถูกถามคำถามยาก

เข้าสู่ระบบเพื่อบันทึกการอ่าน

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

กุสลากุสลปฏิสันทหนกถาและอนันตรปัจจยกถา: ใจเปลี่ยนจากร้ายเป็นดี และการรับรู้หลายทางพร้อมกัน

กุสลากุสลปฏิสนฺทหนกถา

สองกถาต้นวรรคที่ ๑๔ ถามว่าอกุศลมูลกับกุศลมูลต่อกันได้ทันทีหรือ และวิญญาณทั้ง ๕ เกิดต่อกันทันทีหรือ ฝ่ายเถรวาทช…

เข็ม รองเท้า และพัดใบตาล: อปทานของผู้มองเห็นว่าอีกฝ่ายขาดอะไร

คิมฺหํ นิพฺพาปนตฺถาย

อปทานของผู้ถวายของใช้ชิ้นเล็กที่ตรงกับความจำเป็น เข็มสำหรับเย็บจีวร บาตรดินที่ช่างหม้อปั้นเอง รองเท้าที่ถอดจาก…
เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้