โคตมพุทธวงศ์: พระประวัติพระโคตมพุทธเจ้าในพุทธวงศ์
โคตมพุทฺธวํโสในพุทธวงศ์ พระพุทธเจ้าตรัสเล่าพระประวัติของพระองค์เองอย่างย่อ ตั้งแต่พระนคร พระบิดามารดา การออกผนวช ต้นไม้ที่ต…
ปริสฺสาวนํ ยาจิยมาโน น ทสฺสสิ
ภิกษุผู้ผูกโกรธไม่ยอมให้เพื่อนร่วมทางยืมผ้ากรองน้ำจนเพื่อนตาย พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติว่าเมื่อถูกขอต้องให้ นอกจากนี้ยังมีกฎการดูแลไม้สะดึง ถุงรองเท้า และที่จงกรมกับเรือนไฟที่หมอชีวกทูลขอเพื่อสุขภาพของภิกษุ
ในขุททกวัตถุขันธกะ จุลวรรค พระวินัยปิฎก มีเรื่องเครื่องใช้ของภิกษุหลายอย่าง ตั้งแต่เครื่องเย็บจีวร ไม้สะดึงที่ใช้ขึงผ้า ถุงใส่ของ ไปจนถึงผ้ากรองน้ำ ซึ่งใช้กรองน้ำก่อนดื่มในระหว่างเดินทาง
เรื่องที่หนักที่สุดคือภิกษุสองรูปเดินทางในแคว้นโกศล รูปหนึ่งประพฤติไม่สมควร อีกรูปเตือนว่าอย่าทำอย่างนั้น รูปที่ถูกเตือนผูกโกรธ เมื่อเพื่อนกระหายน้ำและขอยืมผ้ากรองน้ำ ก็ไม่ยอมให้ จนเพื่อนตายเพราะขาดน้ำ พระพุทธเจ้าทรงติเตียนและบัญญัติว่าภิกษุผู้เดินทางเมื่อถูกขอผ้ากรองน้ำต้องให้
ตอนเดียวกันยังเล่าว่าหมอชีวกโกมารภัจเห็นภิกษุที่เมืองเวสาลีฉันอาหารประณีตจนร่างกายไม่สบาย อาพาธมาก จึงทูลขอให้ทรงอนุญาตที่จงกรมและเรือนไฟ พระพุทธเจ้าทรงอนุญาต แล้วทรงผ่อนให้ปรับที่จงกรมให้เรียบ ยกพื้นกันน้ำท่วม มีบันได ราวจับ และรั้ว ตามปัญหาที่เกิดขึ้นทีละข้อ
ภิกษุผู้ถูกเพื่อนเตือนผูกโกรธ ไม่ยอมให้ยืมผ้ากรองน้ำจนเพื่อนตายเพราะกระหายน้ำ พระพุทธเจ้าทรงติเตียนว่าไฉนเมื่อถูกขอผ้ากรองน้ำจึงไม่ให้ และทรงบัญญัติว่าภิกษุผู้เดินทางเมื่อถูกขอผ้ากรองน้ำต้องให้
ถ้ากำลังโกรธใครอยู่ แล้วเขามาขอความช่วยเหลือเรื่องจำเป็น เช่น ยา น้ำ หรือการพาไปหาหมอ ให้ช่วยก่อน ค่อยคุยเรื่องที่ขัดใจกันทีหลัง
ทรงห้ามภิกษุเดินทางไกลโดยไม่มีผ้ากรองน้ำ ถ้าไม่มีผ้ากรองน้ำหรือกระบอกกรองน้ำ ให้ตั้งใจใช้มุมผ้าสังฆาฏิกรองน้ำดื่มแทน การกรองน้ำนี้เกี่ยวกับความระวังไม่ดื่มน้ำที่มีสัตว์เล็ก ๆ อยู่
ก่อนเดินทางไกล เช็กของจำเป็นพื้นฐาน เช่น น้ำ ยา และแบตเตอรี่ และถ้าขาด ให้คิดหาทางแก้จากของที่มีอยู่
พระฉัพพัคคีย์ใช้ด้ามมีดและปลอกสวมนิ้วสำหรับเย็บผ้าที่ทำด้วยทองและเงิน ทรงห้าม แล้วทรงอนุญาตของที่ทำด้วยกระดูก งา เขา ไม้อ้อ ไม้ไผ่ ไม้ ครั่ง โลหะ และเปลือกหอยสังข์แทน
เลือกอุปกรณ์ที่ทนและใช้งานได้ ไม่ต้องเป็นรุ่นหรูที่สุด ส่วนต่างเก็บไว้ใช้ในเรื่องที่สำคัญกว่า
ภิกษุเหยียบไม้สะดึงที่ขึงผ้าอยู่ด้วยเท้าที่ไม่ได้ล้าง เท้าเปียก หรือสวมรองเท้า ไม้สะดึงจึงเสียหาย ทรงห้ามทั้งสามอย่าง
ถอดรองเท้าหรือเช็ดเท้าก่อนเหยียบเสื่อ พรม หรือพื้นที่คนอื่นใช้นั่ง
ภิกษุเย็บจีวรเสร็จแล้วทิ้งไม้สะดึงไว้ หนูและปลวกกัด ทรงอนุญาตให้ม้วนเก็บ ใช้ไม้แกนและเชือกผูก เมื่อพิงไว้ที่ฝาหรือเสาแล้วล้มพัง ก็ทรงอนุญาตให้แขวนไว้ที่เดือยหรือไม้นาคทนต์
ของใช้ร่วมกันในบ้านหรือสำนักงาน ให้กำหนดที่เก็บชัดเจน ใช้เสร็จแล้วคืนที่เดิม
ภิกษุรูปหนึ่งผูกรองเท้าไว้กับประคดเอวแล้วเข้าไปบิณฑบาต อุบาสกกราบภิกษุนั้นแล้วศีรษะไปกระทบรองเท้า ภิกษุนั้นรู้สึกเขินอาย จึงทรงอนุญาตถุงใส่รองเท้าพร้อมสายคล้อง
สังเกตว่าของที่เราพกหรือวางไว้ อาจทำให้คนอื่นอึดอัดหรือเสียศักดิ์ศรีโดยเราไม่ตั้งใจ แล้วจัดใหม่ให้เหมาะ
หมอชีวกเห็นภิกษุที่เมืองเวสาลีฉันอาหารประณีตแล้วอาพาธมาก จึงทูลขอให้ทรงอนุญาตที่จงกรมและเรือนไฟ โดยให้เหตุผลว่าภิกษุจะได้มีอาพาธน้อย พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมแก่หมอชีวก แล้วทรงอนุญาตตามที่ขอ
ถ้างานต้องนั่งนาน ให้ลุกเดินเป็นระยะ และฟังคำแนะนำของแพทย์เรื่องอาหารกับการออกกำลังกาย
เมื่อที่จงกรมขรุขระจนเท้าเจ็บ ทรงให้ทำให้เรียบ เมื่อน้ำท่วมให้ยกพื้น เมื่อขึ้นลงลำบากให้มีบันได เมื่อพลัดตกให้มีราวจับ และเมื่อภิกษุพลัดตกจากที่จงกรมก็ให้มีรั้วรอบ
เมื่อมีคนสะดุดหรือลื่นในบ้าน อย่าโทษว่าเขาซุ่มซ่ามอย่างเดียว ให้ดูว่าควรเพิ่มราวจับ ไฟ หรือแผ่นกันลื่นตรงไหน
เรื่องผ้ากรองน้ำเตือนว่าความโกรธเล็ก ๆ ที่เก็บไว้ อาจทำให้เราปฏิเสธความช่วยเหลือที่ไม่มีต้นทุนอะไรเลย ในยามที่อีกฝ่ายต้องการที่สุด ความขัดแย้งเรื่องหนึ่งไม่ควรลามไปถึงเรื่องความเป็นความตายหรือความจำเป็นพื้นฐานของคน
ส่วนเรื่องไม้สะดึง ถุงรองเท้า และที่จงกรม เป็นตัวอย่างของการดูแลของใช้ส่วนรวมอย่างใส่ใจ ใช้แล้วเก็บ ไม่เหยียบด้วยเท้าสกปรก และปรับสถานที่ให้ปลอดภัยเมื่อพบปัญหา
เรื่องหมอชีวกยังบอกว่าการขยับร่างกายเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพ แม้ในชีวิตที่เน้นการภาวนา
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
ในพุทธวงศ์ พระพุทธเจ้าตรัสเล่าพระประวัติของพระองค์เองอย่างย่อ ตั้งแต่พระนคร พระบิดามารดา การออกผนวช ต้นไม้ที่ต…
อุบาสกขอให้พระอุปนันทะรอรับจีวรสักวันหนึ่ง เพราะวันนั้นมีประชุมที่ใครมาสายต้องถูกปรับ พระอุปนันทะไม่ยอมรอ จนเข…
ชาวบ้านเลื่อมใสพระปิลินทวัจฉะจึงนำเนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง และน้ำอ้อยมาถวายไม่ขาด ศิษย์ของท่านเก็บใส่หม้อใส…
อุบาลีคฤหบดีตั้งใจไปโต้วาทะว่ากายกรรมหนักที่สุด แต่เมื่อฟังเหตุผลกลับเห็นว่ามโนกรรมสำคัญกว่า พระพุทธเจ้ายังเตื…