ผ้ากรองน้ำและไม้สะดึง: น้ำใจต่อเพื่อนร่วมทางและการดูแลของใช้
ใช้ในชีวิตประจำวัน

ผ้ากรองน้ำและไม้สะดึง: น้ำใจต่อเพื่อนร่วมทางและการดูแลของใช้

ปริสฺสาวนํ ยาจิยมาโน น ทสฺสสิ

ภิกษุผู้ผูกโกรธไม่ยอมให้เพื่อนร่วมทางยืมผ้ากรองน้ำจนเพื่อนตาย พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติว่าเมื่อถูกขอต้องให้ นอกจากนี้ยังมีกฎการดูแลไม้สะดึง ถุงรองเท้า และที่จงกรมกับเรือนไฟที่หมอชีวกทูลขอเพื่อสุขภาพของภิกษุ

๘ ข้อ

ในขุททกวัตถุขันธกะ จุลวรรค พระวินัยปิฎก มีเรื่องเครื่องใช้ของภิกษุหลายอย่าง ตั้งแต่เครื่องเย็บจีวร ไม้สะดึงที่ใช้ขึงผ้า ถุงใส่ของ ไปจนถึงผ้ากรองน้ำ ซึ่งใช้กรองน้ำก่อนดื่มในระหว่างเดินทาง

เรื่องที่หนักที่สุดคือภิกษุสองรูปเดินทางในแคว้นโกศล รูปหนึ่งประพฤติไม่สมควร อีกรูปเตือนว่าอย่าทำอย่างนั้น รูปที่ถูกเตือนผูกโกรธ เมื่อเพื่อนกระหายน้ำและขอยืมผ้ากรองน้ำ ก็ไม่ยอมให้ จนเพื่อนตายเพราะขาดน้ำ พระพุทธเจ้าทรงติเตียนและบัญญัติว่าภิกษุผู้เดินทางเมื่อถูกขอผ้ากรองน้ำต้องให้

ตอนเดียวกันยังเล่าว่าหมอชีวกโกมารภัจเห็นภิกษุที่เมืองเวสาลีฉันอาหารประณีตจนร่างกายไม่สบาย อาพาธมาก จึงทูลขอให้ทรงอนุญาตที่จงกรมและเรือนไฟ พระพุทธเจ้าทรงอนุญาต แล้วทรงผ่อนให้ปรับที่จงกรมให้เรียบ ยกพื้นกันน้ำท่วม มีบันได ราวจับ และรั้ว ตามปัญหาที่เกิดขึ้นทีละข้อ

  1. ๑

    อย่าให้ความโกรธทำให้ใจแคบ ปริสฺสาวนํ ยาจิยมาโน น ทสฺสสิ

    ภิกษุผู้ถูกเพื่อนเตือนผูกโกรธ ไม่ยอมให้ยืมผ้ากรองน้ำจนเพื่อนตายเพราะกระหายน้ำ พระพุทธเจ้าทรงติเตียนว่าไฉนเมื่อถูกขอผ้ากรองน้ำจึงไม่ให้ และทรงบัญญัติว่าภิกษุผู้เดินทางเมื่อถูกขอผ้ากรองน้ำต้องให้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้ากำลังโกรธใครอยู่ แล้วเขามาขอความช่วยเหลือเรื่องจำเป็น เช่น ยา น้ำ หรือการพาไปหาหมอ ให้ช่วยก่อน ค่อยคุยเรื่องที่ขัดใจกันทีหลัง

  2. ๒

    เตรียมของจำเป็นก่อนออกเดินทาง สงฺฆาฏิกณฺโณปิ อธิฏฺฐาตพฺโพ

    ทรงห้ามภิกษุเดินทางไกลโดยไม่มีผ้ากรองน้ำ ถ้าไม่มีผ้ากรองน้ำหรือกระบอกกรองน้ำ ให้ตั้งใจใช้มุมผ้าสังฆาฏิกรองน้ำดื่มแทน การกรองน้ำนี้เกี่ยวกับความระวังไม่ดื่มน้ำที่มีสัตว์เล็ก ๆ อยู่

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนเดินทางไกล เช็กของจำเป็นพื้นฐาน เช่น น้ำ ยา และแบตเตอรี่ และถ้าขาด ให้คิดหาทางแก้จากของที่มีอยู่

  3. ๓

    เครื่องมือธรรมดาก็ใช้ได้ดี น ภิกฺขเว อุจฺจาวจา ปฏิคฺคหา ธาเรตพฺพา

    พระฉัพพัคคีย์ใช้ด้ามมีดและปลอกสวมนิ้วสำหรับเย็บผ้าที่ทำด้วยทองและเงิน ทรงห้าม แล้วทรงอนุญาตของที่ทำด้วยกระดูก งา เขา ไม้อ้อ ไม้ไผ่ ไม้ ครั่ง โลหะ และเปลือกหอยสังข์แทน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เลือกอุปกรณ์ที่ทนและใช้งานได้ ไม่ต้องเป็นรุ่นหรูที่สุด ส่วนต่างเก็บไว้ใช้ในเรื่องที่สำคัญกว่า

  4. ๔

    ไม่เหยียบของส่วนรวมด้วยเท้าสกปรก อโธเตหิ ปาเทหิ กฐินํ อกฺกมิตพฺพํ

    ภิกษุเหยียบไม้สะดึงที่ขึงผ้าอยู่ด้วยเท้าที่ไม่ได้ล้าง เท้าเปียก หรือสวมรองเท้า ไม้สะดึงจึงเสียหาย ทรงห้ามทั้งสามอย่าง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถอดรองเท้าหรือเช็ดเท้าก่อนเหยียบเสื่อ พรม หรือพื้นที่คนอื่นใช้นั่ง

  5. ๕

    ใช้เสร็จแล้วเก็บให้เป็นที่ ภิตฺติขีเล วา นาคทนฺตเก วา

    ภิกษุเย็บจีวรเสร็จแล้วทิ้งไม้สะดึงไว้ หนูและปลวกกัด ทรงอนุญาตให้ม้วนเก็บ ใช้ไม้แกนและเชือกผูก เมื่อพิงไว้ที่ฝาหรือเสาแล้วล้มพัง ก็ทรงอนุญาตให้แขวนไว้ที่เดือยหรือไม้นาคทนต์

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ของใช้ร่วมกันในบ้านหรือสำนักงาน ให้กำหนดที่เก็บชัดเจน ใช้เสร็จแล้วคืนที่เดิม

  6. ๖

    คิดถึงความรู้สึกของคนที่มากราบไหว้ อุปาหนาโย สีเสน ฆฏฺเฏสิ

    ภิกษุรูปหนึ่งผูกรองเท้าไว้กับประคดเอวแล้วเข้าไปบิณฑบาต อุบาสกกราบภิกษุนั้นแล้วศีรษะไปกระทบรองเท้า ภิกษุนั้นรู้สึกเขินอาย จึงทรงอนุญาตถุงใส่รองเท้าพร้อมสายคล้อง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สังเกตว่าของที่เราพกหรือวางไว้ อาจทำให้คนอื่นอึดอัดหรือเสียศักดิ์ศรีโดยเราไม่ตั้งใจ แล้วจัดใหม่ให้เหมาะ

  7. ๗

    ขยับร่างกายเพื่อลดโรค จงฺกมญฺจ ชนฺตาฆรญฺจ

    หมอชีวกเห็นภิกษุที่เมืองเวสาลีฉันอาหารประณีตแล้วอาพาธมาก จึงทูลขอให้ทรงอนุญาตที่จงกรมและเรือนไฟ โดยให้เหตุผลว่าภิกษุจะได้มีอาพาธน้อย พระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมแก่หมอชีวก แล้วทรงอนุญาตตามที่ขอ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้างานต้องนั่งนาน ให้ลุกเดินเป็นระยะ และฟังคำแนะนำของแพทย์เรื่องอาหารกับการออกกำลังกาย

  8. ๘

    ปรับสถานที่ให้ปลอดภัยเมื่อพบปัญหา วิสเม จงฺกเม จงฺกมนฺติ

    เมื่อที่จงกรมขรุขระจนเท้าเจ็บ ทรงให้ทำให้เรียบ เมื่อน้ำท่วมให้ยกพื้น เมื่อขึ้นลงลำบากให้มีบันได เมื่อพลัดตกให้มีราวจับ และเมื่อภิกษุพลัดตกจากที่จงกรมก็ให้มีรั้วรอบ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อมีคนสะดุดหรือลื่นในบ้าน อย่าโทษว่าเขาซุ่มซ่ามอย่างเดียว ให้ดูว่าควรเพิ่มราวจับ ไฟ หรือแผ่นกันลื่นตรงไหน

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

เรื่องผ้ากรองน้ำเตือนว่าความโกรธเล็ก ๆ ที่เก็บไว้ อาจทำให้เราปฏิเสธความช่วยเหลือที่ไม่มีต้นทุนอะไรเลย ในยามที่อีกฝ่ายต้องการที่สุด ความขัดแย้งเรื่องหนึ่งไม่ควรลามไปถึงเรื่องความเป็นความตายหรือความจำเป็นพื้นฐานของคน

ส่วนเรื่องไม้สะดึง ถุงรองเท้า และที่จงกรม เป็นตัวอย่างของการดูแลของใช้ส่วนรวมอย่างใส่ใจ ใช้แล้วเก็บ ไม่เหยียบด้วยเท้าสกปรก และปรับสถานที่ให้ปลอดภัยเมื่อพบปัญหา

เรื่องหมอชีวกยังบอกว่าการขยับร่างกายเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลสุขภาพ แม้ในชีวิตที่เน้นการภาวนา

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

โคตมพุทธวงศ์: พระประวัติพระโคตมพุทธเจ้าในพุทธวงศ์

โคตมพุทฺธวํโส

ในพุทธวงศ์ พระพุทธเจ้าตรัสเล่าพระประวัติของพระองค์เองอย่างย่อ ตั้งแต่พระนคร พระบิดามารดา การออกผนวช ต้นไม้ที่ต…

ทูตสิกขาบท: ทวงได้กี่ครั้ง และเมื่อเขาขอให้รอสักวัน

อชฺชุโณฺห ภนฺเต อาคเมหิ

อุบาสกขอให้พระอุปนันทะรอรับจีวรสักวันหนึ่ง เพราะวันนั้นมีประชุมที่ใครมาสายต้องถูกปรับ พระอุปนันทะไม่ยอมรอ จนเข…

เภสัชห้าเก็บได้ไม่เกินเจ็ดวัน: เมื่อยาของภิกษุไข้กลายเป็นคลังสะสม

สตฺตาหปรมํ สนฺนิธิการกํ ปริภุญฺชิตพฺพานิ

ชาวบ้านเลื่อมใสพระปิลินทวัจฉะจึงนำเนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง และน้ำอ้อยมาถวายไม่ขาด ศิษย์ของท่านเก็บใส่หม้อใส…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้