สมาธิสังยุต: ความชำนาญในสมาธิมีหลายด้าน
สมาธิสฺมึ สมาธิกุสโลผู้ได้ฌานบางคนตั้งจิตมั่นได้ดี แต่เข้า อยู่ หรือออกจากสมาธิไม่คล่อง บางคนกลับกัน พระพุทธเจ้าทรงจับความชำนาญมาเ…
ศึกษาเชิงลึก
อาทิตตปริยายสูตร: สิ่งทั้งปวงเป็นของร้อน
อาทิตฺตปริยายสุตฺตํ
พระธรรมเทศนาที่แสดงแก่อดีตนักบวชบูชาไฟ ๑,๐๐๐ รูป ว่าสิ่งที่ร้อนจริงไม่ใช่ไฟในพิธี แต่คือตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ ที่ถูกไฟราคะ โทสะ โมหะ เผาอยู่
๔ ข้อ
หลังจากทรงแสดงธรรมโปรดชฎิลสามพี่น้อง คืออุรุเวลกัสสปะ นทีกัสสปะ และคยากัสสปะ พร้อมบริวารรวมพันรูปที่เคยบูชาไฟ พระพุทธเจ้าทรงพาภิกษุเหล่านั้นไปที่คยาสีสะ แล้วทรงแสดงอาทิตตปริยายสูตร โดยใช้ไฟซึ่งเป็นสิ่งที่พวกเขาคุ้นเคยที่สุดเป็นภาษาในการสอน
"ภิกษุทั้งหลาย สิ่งทั้งปวงเป็นของร้อน" แล้วทรงแจกแจงว่าตาร้อน รูปร้อน จักขุวิญญาณร้อน จักขุสัมผัสร้อน เวทนาที่เกิดจากจักขุสัมผัสร้อน ร้อนเพราะไฟคือราคะ โทสะ โมหะ ร้อนเพราะชาติ ชรา มรณะ โสกะ ปริเทวะ ทุกข์ โทมนัส อุปายาส และเช่นเดียวกันกับหู จมูก ลิ้น กาย ใจ
เมื่อจบพระธรรมเทศนา จิตของภิกษุพันรูปหลุดพ้นจากอาสวะ
-
๑
สิ่งทั้งปวงเป็นของร้อน สพฺพํ ภิกฺขเว อาทิตฺตํ
สิ่งทั้งปวงในที่นี้คืออายตนะภายในภายนอก วิญญาณ ผัสสะ และเวทนาที่เกิดทางอายตนะทั้งหก ตามที่ทรงนิยามไว้ในสัพพสูตร
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันเมื่อพูดว่า "ทุกอย่างวุ่นวาย" ให้สังเกตว่าความวุ่นวายเกิดที่ไหนจริง ๆ ส่วนใหญ่อยู่ที่การรับรู้ของเราเอง
-
๒
ร้อนเพราะไฟคือราคะ โทสะ โมหะ ราคคฺคินา โทสคฺคินา โมหคฺคินา อาทิตฺตํ
สิ่งที่ทำให้การรับรู้กลายเป็นความร้อน คือไฟสามกองที่ติดอยู่ในใจ อ่านเพิ่มที่หน้าไฟ ๓ ที่ควรละ
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันเวลารู้สึกร้อนใจ ถามว่าไฟกองไหนกำลังลุก ความอยากได้ ความไม่พอใจ หรือความหลง
-
๓
ร้อนเพราะชาติ ชรา มรณะ และความทุกข์ทั้งปวง ชาติยา ชราย มรเณน อาทิตฺตํ
นอกจากไฟกิเลส ยังร้อนเพราะความเกิด แก่ ตาย ความโศก ความร่ำไร ทุกข์กาย ทุกข์ใจ และความคับแค้นใจ
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันความทุกข์ของการมีชีวิตเป็นเรื่องที่ทุกคนเจอเหมือนกัน การเห็นแบบนี้ช่วยให้เมตตาคนอื่นได้ง่ายขึ้น
-
๔
เห็นอย่างนี้ย่อมเบื่อหน่าย คลายกำหนัด และหลุดพ้น นิพฺพินฺทติ วิรชฺชติ วิมุจฺจติ
อริยสาวกผู้ได้สดับเห็นอย่างนี้ ย่อมเบื่อหน่ายในตา รูป เวทนา จนถึงใจ เมื่อเบื่อหน่ายย่อมคลายกำหนัด เพราะคลายกำหนัดย่อมหลุดพ้น
นำไปใช้ในชีวิตประจำวันความเบื่อหน่ายในที่นี้ไม่ใช่ความหดหู่ แต่คือความหายหลงใหล เหมือนคนที่เห็นแล้วว่าของที่เคยอยากได้ไม่ได้ให้ความสุขจริง
ลองใช้ในชีวิตประจำวัน
พระสูตรนี้ทำให้เห็นวิธีสอนของพระพุทธเจ้า — ทรงเริ่มจากสิ่งที่ผู้ฟังรู้จักดีที่สุด แล้วพลิกความหมายให้เห็นความจริงที่ลึกกว่า
ในชีวิตประจำวัน ลองสังเกต "ความร้อน" ที่เกิดทางอายตนะ เช่น เห็นโฆษณาแล้วใจร้อนอยากได้ ได้ยินคำตำหนิแล้วใจร้อนขึ้นมา หรือเลื่อนหน้าจอจนใจร้อนรุ่มไม่รู้ตัว การเห็นว่ามันร้อนคือขั้นแรกของการวาง
ที่มาในพระไตรปิฎก
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
- สฬายตนสังยุต สัพพวรรค ฉบับหลวง · เล่ม ๑๘ · หน้า ๑๔ สัพพสูตรนิยามสิ่งทั้งปวง และอาทิตตปริยายสูตร
- มหาขันธกะ: อาทิตตปริยายสูตร ฉบับหลวง · เล่ม ๔ · หน้า ๔๙ เรื่องชฎิลพันรูปที่คยาสีสะ และการเสด็จสู่ราชคฤห์
- มหายัญญวรรค (สัตตกนิบาต) ฉบับหลวง · เล่ม ๒๓ · หน้า ๔๐ ไฟที่ควรละและไฟที่ควรบูชา
หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ
สัมมาทิฏฐิสูตร: ความเห็นชอบ ๑๖ ปริยาย
สมฺมาทิฏฺฐิสุตฺตํพระสารีบุตรอธิบายว่า "ความเห็นชอบ" หมายถึงอะไร ด้วยรูปแบบเดียวซ้ำ ๑๖ ครั้ง — รู้สิ่งนั้น รู้เหตุเกิด รู้ความดั…
มหาสัจจกสูตร: ทรมานตนไม่ใช่ทางตรัสรู้
มหาสจฺจกสุตฺตํสัจจกนิครนถ์ถามเรื่องการอบรมกายและอบรมจิต พระพุทธเจ้าทรงเล่าว่าเคยทรมานพระวรกายจนถึงที่สุดแต่ไม่พบทางตรัสรู้ จ…
ทิฏฐิสังยุต: ความเห็นผิดเกิดขึ้นเพราะยึดขันธ์
ทิฏฺฐิสํยุตฺตํทุกสูตรในสังยุตนี้ถามคำถามเดียวกันว่า เมื่ออะไรมีอยู่ ทิฏฐิจึงเกิดขึ้น แล้วตอบว่าเพราะถือมั่นขันธ์ ๕ นั่นเอง ต…