สัตถุสาสนสูตร: ดูว่าคำสอนพาใจไปทางไหน
หลักธรรมพื้นฐาน

สัตถุสาสนสูตร: ดูว่าคำสอนพาใจไปทางไหน

สตฺถุสาสนสุตฺตํ

ท่านพระอุบาลีทูลขอธรรมโดยย่อเพื่อไปปฏิบัติตามลำพัง พระพุทธเจ้าทรงให้เกณฑ์ข้อเดียว — สิ่งใดเป็นไปโดยส่วนเดียวเพื่อความเบื่อหน่าย คลายกำหนัด ดับ สงบ รู้ยิ่ง ตรัสรู้ และนิพพาน นั่นคือธรรม วินัย และคำสอนของศาสดา สิ่งใดไม่เป็นอย่างนั้น ไม่ใช่

๗ ข้อ

ในสัตถุสาสนสูตร วินัยวรรค สัตตกนิบาต อังคุตตรนิกาย ท่านพระอุบาลีเข้าไปเฝ้าพระพุทธเจ้า ทูลขอให้ทรงแสดงธรรมโดยย่อ ที่ท่านฟังแล้วจะได้หลีกออกจากหมู่ อยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยว

พระพุทธเจ้าตรัสว่า ธรรมเหล่าใดที่อุบาลีรู้ว่าไม่เป็นไปโดยส่วนเดียวเพื่อความเบื่อหน่าย เพื่อคลายกำหนัด เพื่อความดับ เพื่อความสงบ เพื่อความรู้ยิ่ง เพื่อตรัสรู้ เพื่อนิพพาน พึงทรงจำไว้โดยส่วนเดียวว่า นี้ไม่ใช่ธรรม นี้ไม่ใช่วินัย นี้ไม่ใช่คำสอนของศาสดา ส่วนธรรมเหล่าใดที่เป็นไปเพื่อสิ่งเหล่านั้นโดยส่วนเดียว พึงทรงจำไว้ว่า นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสอนของศาสดา

พระสูตรนี้อยู่ในวินัยวรรค ต่อจากพระสูตรว่าด้วยคุณสมบัติของพระวินัยธร เป็นเกณฑ์ที่ทรงให้ไว้เมื่อท่านพระอุบาลีขอธรรมโดยย่อเพื่อไปปฏิบัติตามลำพัง เกณฑ์นี้ไม่ได้ดูว่าใครเป็นผู้พูด แต่ดูว่าธรรมนั้นเป็นไปเพื่ออะไร

  1. ๑

    ขอธรรมโดยย่อเพื่อไปปฏิบัติ สงฺขิตฺเตน ธมฺมํ เทเสตุ

    ท่านพระอุบาลีทูลขอธรรมโดยย่อ ที่ฟังแล้วจะได้หลีกออกจากหมู่ อยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร มีใจเด็ดเดี่ยว สิ่งที่ได้รับไม่ใช่รายการข้อปฏิบัติ แต่เป็นเกณฑ์สำหรับใช้ตัดสินเอง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อต้องทำงานหรือปฏิบัติโดยไม่มีคนคอยบอก สิ่งที่ช่วยได้มากคือเกณฑ์ที่ชัด ไม่ใช่คู่มือยาวเหยียด

  2. ๒

    เพื่อความเบื่อหน่ายและคลายกำหนัด เอกนฺตนิพฺพิทาย วิราคาย

    เกณฑ์เริ่มที่ความเบื่อหน่าย (นิพพิทา) และความคลายกำหนัด (วิราคะ) คือธรรมที่ทำให้ความติดใจในสิ่งต่าง ๆ ลดลง ไม่ใช่เพิ่มขึ้น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    หลังฟังธรรมหรืออ่านหนังสือธรรม ลองสังเกตว่าความอยากได้อยากมีในใจเบาลงหรือหนักขึ้น

  3. ๓

    เพื่อความดับและความสงบ นิโรธาย อุปสมาย

    ต่อมาคือเป็นไปเพื่อความดับ (นิโรธ) และเพื่อความสงบ (อุปสมะ)

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    คำสอนหรือวิธีปฏิบัติที่ทำให้ใจร้อนรน กลัว หรือกระวนกระวายอยู่ตลอด ควรทบทวนว่ากำลังพาไปสู่ความสงบจริงหรือไม่

  4. ๔

    เพื่อรู้ยิ่ง ตรัสรู้ และนิพพาน อภิญฺญาย สมฺโพธาย นิพฺพานาย

    สามข้อสุดท้ายคือเป็นไปเพื่อความรู้ยิ่ง (อภิญญา) เพื่อตรัสรู้ (สัมโพธะ) และเพื่อนิพพาน รวมทั้งหมดเจ็ดข้อที่ชี้ไปทางเดียวกัน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถามตัวเองว่าสิ่งที่กำลังฝึกทำให้เข้าใจชีวิตตามจริงขึ้นไหม หรือแค่ทำให้รู้สึกดีชั่วคราว

  5. ๕

    โดยส่วนเดียว เอกํเสน อุปาลิ ธาเรยฺยาสิ

    พระพุทธเจ้าตรัสให้ทรงจำไว้โดยส่วนเดียว คือเป็นข้อตัดสินที่ชัด และตัวเกณฑ์เองก็ใช้คำว่าเป็นไปโดยส่วนเดียว (เอกันตะ) เพื่อสิ่งเหล่านี้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    อย่ารับคำสอนเพียงเพราะมีบางส่วนดี ให้ดูว่าโดยรวมแล้วมันพาไปไหน

  6. ๖

    นี้ไม่ใช่ธรรม ไม่ใช่วินัย เนโส ธมฺโม เนโส วินโย

    ธรรมที่ไม่เป็นไปโดยส่วนเดียวเพื่อสิ่งเหล่านี้ ให้ทรงจำไว้ว่า นี้ไม่ใช่ธรรม นี้ไม่ใช่วินัย นี้ไม่ใช่คำสอนของศาสดา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเจอคำสอนที่อ้างพระพุทธเจ้า แต่ปลายทางคือให้ซื้อของ ให้บริจาคจนเดือดร้อน หรือให้กลัว ให้ใช้เกณฑ์นี้ตรวจก่อนเชื่อ

  7. ๗

    นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย เอโส ธมฺโม เอโส วินโย

    ส่วนธรรมที่เป็นไปโดยส่วนเดียวเพื่อความเบื่อหน่าย คลายกำหนัด ดับ สงบ รู้ยิ่ง ตรัสรู้ และนิพพาน ให้ทรงจำไว้ว่า นี้เป็นธรรม นี้เป็นวินัย นี้เป็นคำสอนของศาสดา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เกณฑ์เดียวกันใช้ยืนยันสิ่งดีได้ด้วย เมื่อพบคำสอนที่ทำให้ใจเบาและชัดขึ้นจริง ก็ตั้งใจศึกษาและปฏิบัติต่อ

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ทุกวันนี้มีคำสอนและคำแนะนำทางจิตใจให้เลือกมากมาย ทั้งในหนังสือ คลิป และโซเชียลมีเดีย เกณฑ์ในพระสูตรนี้ช่วยกรองได้ดี คือดูว่าสิ่งที่ได้ฟังพาใจไปสู่การคลายความยึด ความสงบ และความเข้าใจ หรือพาไปสู่ความอยากได้ ความหลงตัว และความวุ่นวายมากขึ้น

คำว่า "โดยส่วนเดียว" สำคัญ คำสอนที่พูดเรื่องปล่อยวาง แต่ปลายทางคือให้อยากได้ลาภ อยากมีฤทธิ์ หรือผูกติดกับตัวผู้สอน ยังไม่ได้เป็นไปโดยส่วนเดียวตามเกณฑ์นี้

เกณฑ์นี้ใช้ตรวจตัวเองได้ด้วย ถ้าการปฏิบัติของเราทำให้ถือตัวมากขึ้นหรือทะเลาะกับคนอื่นมากขึ้น ก็ควรย้อนดูว่ากำลังเดินไปทางไหน

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

อุบลวรรณาเถริยาปทาน: ฤทธิ์ที่ใช้เพื่อคลายความสงสัย

อุปฺปลวณฺณาเถริยาปทานํ

พระอุบลวรรณาเถรีขอขมาต่อหน้าพระพุทธเจ้า แสดงฤทธิ์เพื่อตัดความสงสัยของบริษัทสี่ เล่าถึงนางนาควิมลาผู้ปรารถนาจะค…

โกสัมพิยชาดก: เมื่อทุกคนในวงทะเลาะคิดว่าตนไม่ใช่คนผิด

โกสมฺพิยชาตกํ

คาถาที่ตรัสแก่หมู่ที่แตกกัน ทุกคนเสียงดังแต่ไม่มีใครคิดว่าตนเป็นคนพาล เวรไม่ระงับด้วยเวร แม้ศัตรูที่ร้ายกว่ายั…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้