พูดคำเดียว ฟังครั้งเดียว: อปทานว่าด้วยคำสรรเสริญและเสียงธรรม
โถมนาย อิทํ ผลํอปทานของผู้ที่ไม่ได้ถวายสิ่งใดเลย มีแต่คำสรรเสริญหนึ่งประโยค ความเลื่อมใสในพระสุรเสียง การฟังธรรมครั้งเดียว แล…
ตโยเม ภิกฺขเว มทา
พระพุทธเจ้าทรงเล่าว่าเคยอยู่อย่างสุขสบายที่สุด แต่ทรงพิจารณาว่า การรังเกียจคนแก่ คนเจ็บ คนตาย ทั้งที่ตัวเราก็ต้องแก่ เจ็บ ตายเหมือนกัน เป็นสิ่งไม่สมควร จึงละความเมาในวัย ในความไม่มีโรค และในชีวิตได้ ความเมาทั้งสามนี้ทำให้คนประพฤติทุจริต
ในสุขุมาลสูตร เทวทูตวรรค ติกนิบาต อังคุตตรนิกาย พระพุทธเจ้าตรัสกับภิกษุทั้งหลายว่า เราเป็นผู้ละเอียดอ่อนอย่างยิ่ง ในนิเวศน์ของพระบิดามีสระโบกขรณีปลูกอุบล ปทุม บุณฑริก เพื่อพระองค์ ทรงใช้แต่ผ้าจากเมืองกาสี มีคนกั้นเศวตฉัตรให้ทั้งกลางวันกลางคืน มีปราสาทสามหลังสำหรับฤดูหนาว ฤดูร้อน และฤดูฝน ตลอดสี่เดือนฤดูฝนมีดนตรีที่ไม่มีบุรุษปนบำเรอ ไม่ลงจากปราสาทเลย และแม้ทาสกรรมกรก็ได้กินข้าวสาลีกับเนื้อ
แม้อยู่ท่ามกลางความสำเร็จเช่นนั้น ก็ทรงคิดว่า ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ทั้งที่ตนเองมีความแก่เป็นธรรมดา เห็นคนอื่นแก่แล้วกลับอึดอัด ระอา รังเกียจ ลืมนึกถึงตัวเอง การที่เราซึ่งมีความแก่เป็นธรรมดาจะรังเกียจคนแก่ ไม่สมควรแก่เราเลย เมื่อพิจารณาอย่างนี้ ความเมาในความเป็นหนุ่มก็หมดไป ทรงพิจารณาเรื่องความเจ็บไข้และความตายในทำนองเดียวกัน
จากนั้นทรงแสดงความเมา ๓ ประการ คือ ความเมาในความเป็นหนุ่มสาว ความเมาในความไม่มีโรค และความเมาในชีวิต ปุถุชนที่เมาด้วยความเมาเหล่านี้ย่อมประพฤติทุจริตทางกาย วาจา ใจ และภิกษุที่เมาย่อมลาสิกขา
ทรงเล่าว่ามีสระบัวสามสระ ผ้าจากเมืองกาสี เศวตฉัตรกั้นกันหนาว ร้อน ฝุ่น หญ้า น้ำค้าง มีปราสาทสามฤดู และตลอดฤดูฝนไม่ลงจากปราสาทเลย เป็นความละเอียดอ่อนอย่างยิ่ง
ความสะดวกสบายไม่ได้ปิดทางปัญญาเสมอไป ใช้เวลาที่ชีวิตราบรื่นทบทวนเรื่องสำคัญ ไม่ต้องรอให้วิกฤตมาเตือน
ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับ ตนเองมีความแก่เป็นธรรมดา ไม่ล่วงพ้นความแก่ เห็นคนอื่นแก่แล้วอึดอัด ระอา รังเกียจ โดยลืมนึกถึงตนเอง ทรงเห็นว่าการเป็นเช่นนั้นไม่สมควรแก่พระองค์
เมื่อรู้สึกรำคาญผู้สูงอายุที่ช้าหรือพูดซ้ำ ให้นึกภาพตัวเองในวัยนั้น แล้วปฏิบัติต่อเขาอย่างที่อยากได้รับ
เมื่อทรงพิจารณาอย่างนั้น ความเมาในความเป็นหนุ่มก็ละไปได้ทั้งหมด
ถ้าเคยคิดว่า "ยังหนุ่มยังสาว เรื่องสุขภาพหรือการออมไว้ทีหลัง" ให้เลือกเริ่มหนึ่งเรื่องในเดือนนี้
ทรงพิจารณาว่า ปุถุชนมีความเจ็บไข้เป็นธรรมดา เห็นคนเจ็บไข้แล้วรังเกียจ ซึ่งไม่สมควร เมื่อพิจารณาอย่างนี้ ความเมาในความไม่มีโรคก็ละไปได้ทั้งหมด
ไปเยี่ยมคนป่วยที่รู้จักโดยไม่รอให้ว่าง และถือโอกาสนั้นดูแลร่างกายตัวเองอย่างไม่ประมาท
ทรงพิจารณาว่า ปุถุชนมีความตายเป็นธรรมดา เห็นคนตายแล้วรังเกียจ ซึ่งไม่สมควร เมื่อพิจารณาอย่างนี้ ความเมาในชีวิตก็ละไปได้ทั้งหมด
เมื่อไปงานศพ ให้ใช้เวลาสักครู่ถามตัวเองว่า ถ้าเวลาเหลือน้อย อยากทำอะไรที่ยังผัดผ่อนอยู่
ปุถุชนผู้ไม่ได้สดับที่เมาด้วยความเมาในวัย ในความไม่มีโรค หรือในชีวิต ย่อมประพฤติทุจริตทางกาย วาจา ใจ เมื่อตายไปย่อมเข้าถึงอบาย ทุคติ วินิบาต นรก
สังเกตว่าการตัดสินใจเสี่ยงหรือไม่ซื่อตรงหลายครั้ง มีความคิดว่า "ไม่เป็นไรหรอก" อยู่เบื้องหลัง
ภิกษุที่เมาด้วยความเมาในวัย ในความไม่มีโรค หรือในชีวิต ย่อมลาสิกขากลับไปสู่เพศที่ต่ำกว่า
ความตั้งใจดีที่เคยตั้งไว้ เช่น การภาวนา การเรียน หรือการเลิกนิสัยบางอย่าง มักหลุดไปตอนที่รู้สึกว่ายังมีเวลาอีกมาก
คาถาท้ายพระสูตรกล่าวว่า ปุถุชนรังเกียจความเจ็บไข้ ความแก่ ความตาย ทั้งที่ตนก็มีธรรมดาอย่างนั้น เมื่อทรงรู้ธรรมที่หมดอุปธิ เห็นเนกขัมมะโดยความเป็นธรรมเกษม จึงครอบงำความเมาทั้งหมดได้ และเกิดความอุตสาหะมุ่งหน้าในพรหมจรรย์
เมื่อรู้สึกว่าการลดความอยากคือการสูญเสีย ให้ลองมองอีกด้านว่ามันคือความปลอดภัยที่ไม่ต้องกลัวเสียอะไรไป
ความเมาทั้งสามไม่ได้มาในรูปของความหยิ่งเสมอไป บ่อยครั้งมาในรูปของความคิดว่า "ยังมีเวลาอีกเยอะ" "ร่างกายยังไหว" หรือ "เรื่องนั้นยังไกลตัว" จนผัดผ่อนสิ่งที่ควรทำ และทำสิ่งที่ไม่ควรทำ
จุดที่น่าสังเกตในพระสูตรนี้คือ พระพุทธเจ้าไม่ได้เริ่มจากการพิจารณาตัวเองโดยตรง แต่เริ่มจากความรู้สึกรังเกียจเมื่อเห็นคนแก่ คนป่วย หรือคนตาย ความรู้สึกนั้นเผยว่าเรากำลังลืมว่าตัวเองก็อยู่ในสภาพเดียวกัน
ความรู้สึกไม่สบายใจเมื่อเห็นความเจ็บป่วยเป็นเรื่องธรรมดาของมนุษย์ ไม่ต้องรู้สึกผิด พระสูตรชวนให้ใช้ความรู้สึกนั้นเป็นจุดเริ่มพิจารณา แทนที่จะหันหน้าหนี
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
อปทานของผู้ที่ไม่ได้ถวายสิ่งใดเลย มีแต่คำสรรเสริญหนึ่งประโยค ความเลื่อมใสในพระสุรเสียง การฟังธรรมครั้งเดียว แล…
ปริวารแยกการทำความเห็นแย้งที่เป็นธรรมกับที่ไม่เป็นธรรม การลงโทษตามคำรับที่ถูกและที่ผิด ควรให้โอกาสแก่ผู้จะกล่า…
กระจกส่องใจ ๑๖ บานจากอนุมานสูตร — นิสัยที่ทำให้ไม่มีใครอยากเตือนเรา และวิธีตรวจตัวเองโดยเทียบจากคนอื่น
พระบาทของพระพุทธเจ้าถูกสะเก็ดหินบาด เกิดเวทนากล้าแข็ง พระองค์ทรงอดกลั้นด้วยสติสัมปชัญญะ ไม่กระสับกระส่าย มารมา…