สุวรรณหังสชาดก: โลภมากลาภหาย
ยํ ลทฺธํ เตน ตุฏฺฐพฺพํได้สิ่งใดควรยินดีด้วยสิ่งนั้น เพราะความโลภเกินประมาณเป็นสิ่งเลวร้าย พญาหงส์ทองให้ขนทองแก่ครอบครัวเดิมทีละขน แต…
สุภูติตฺเถราปทานํ
อดีตชาติของพระสุภูติตามคัมภีร์อปทาน ชฎิลผู้อยู่ลำพังที่ภูเขานิสภะ เลี้ยงชีพด้วยสิ่งที่หล่นเอง เมื่อราคะเกิดก็ตักเตือนตนด้วยอุปมาดุ้นฟืนเผาศพ อยู่อย่างไม่ประมาทจนพระปทุมุตรพุทธเจ้าเสด็จมา แล้วทรงสอนให้เจริญพุทธานุสสติ
อปทานเป็นคัมภีร์ในขุททกนิกาย พระสุตตันตปิฎก รวบรวมคาถาของพระพุทธเจ้า พระปัจเจกพุทธเจ้า พระเถระ และพระเถรี ที่เล่าถึงบุญในอดีตชาติ นักวิชาการส่วนใหญ่เห็นว่าเป็นคัมภีร์ชั้นหลังของพระไตรปิฎก จึงควรอ่านเป็นคำสอนเชิงศรัทธาและแรงบันดาลใจ
สุภูติเถราปทานเป็นเรื่องแรกของสุภูติวรรค และยาวกว่าอปทานส่วนใหญ่ ท่านเล่าว่าเคยเป็นชฎิลอยู่ลำพังที่อาศรมบนภูเขานิสภะ ไม่ทำอาชีพให้เสียแม้ต้องสละชีวิต เมื่อจิตที่ประกอบด้วยราคะเกิดขึ้น ท่านก็พิจารณาและตักเตือนตนเองด้วยถ้อยคำที่หนักแน่น อยู่ด้วยความไม่ประมาทเป็นเวลายาวนาน จนพระปทุมุตรพุทธเจ้าเสด็จมา ท่านปูอาสนะดอกไม้ถวาย พระพุทธเจ้าประทับเจ็ดวัน ท่านยืนนมัสการเจ็ดวัน แล้วพระพุทธเจ้าทรงสอนให้เจริญพุทธานุสสติ และพยากรณ์ว่าจะเป็นสาวกชื่อสุภูติ
คำพยากรณ์ตรงกับเอตทัคคบาลี อังคุตตรนิกาย ที่ตรัสว่าพระสุภูติเลิศสองด้าน คือเป็นผู้อยู่โดยไม่มีข้าศึก และเป็นทักขิไณยบุคคล ส่วนเรื่องที่ท่านเป็นน้องชายของอนาถบิณฑิกเศรษฐี มาจากอรรถกถา ถ้อยคำเตือนตนในอปทานนี้เป็นวิถีของนักบวชผู้อยู่ป่า ผู้อ่านทั่วไปควรหยิบหลักการไปใช้อย่างเมตตาต่อตัวเอง ไม่ใช่การตำหนิตัวเองอย่างรุนแรง
ท่านอยู่ลำพังที่ภูเขานิสภะ ไม่เก็บผลไม้ เหง้ามัน หรือใบไม้มากิน อาศัยเฉพาะสิ่งที่หล่นเอง ท่านกล่าวว่าไม่ทำอาชีพให้กำเริบแม้จะต้องสละชีวิต ทำใจให้ยินดี และเว้นการแสวงหาที่ไม่ควร วิถีนี้เป็นข้อปฏิบัติของนักบวชในป่า ไม่ใช่สิ่งที่คนทั่วไปต้องทำตาม
ยึดความสุจริตในการหาเลี้ยงชีพ แม้ทางลัดที่ไม่ซื่อจะได้เงินมากกว่า
เมื่อจิตที่ประกอบด้วยราคะเกิดขึ้น ท่านพิจารณาด้วยตนเอง และฝึกจิตนั้นด้วยตนเองเพียงลำพัง ไม่ต้องรอให้ใครมาห้าม
เมื่อความอยากหรือความโกรธเกิดขึ้นตอนอยู่คนเดียว ให้สังเกตและเรียกชื่อมัน เช่น "นี่คือความอยาก" ก่อนจะทำตาม
ท่านบอกตัวเองว่า ถ้าท่านยังกำหนัดในสิ่งที่น่ากำหนัด ขัดเคืองในสิ่งที่น่าขัดเคือง หลงในสิ่งที่น่าหลง ก็จงออกจากป่าไป ที่นี่เป็นที่อยู่ของผู้บริสุทธิ์ อย่าทำให้ผู้บริสุทธิ์มัวหมอง
ในบทบาทที่เลือกเอง เช่น ครู พยาบาล หรือพ่อแม่ ถามตัวเองเป็นระยะว่าวันนี้เราทำให้บทบาทนั้นมีคุณค่าหรือทำให้มันด้อยลง
ดุ้นฟืนจากเชิงตะกอนใช้ทำประโยชน์อะไรไม่ได้ ทั้งในบ้านและในป่า ไม่มีใครนับว่าเป็นฟืน ท่านเตือนตนว่า ผู้ที่ไม่ใช่คฤหัสถ์และไม่ใช่นักบวชที่สำรวม ก็หลุดจากทั้งสองทางเหมือนดุ้นฟืนนั้น
เมื่อเลือกทางใดแล้ว ทำให้เต็มที่ อย่าอยู่ครึ่ง ๆ กลาง ๆ จนไม่ได้ทั้งสองทาง เช่น ลาพักแล้วก็พักจริง ทำงานแล้วก็ทำจริง
ท่านเตือนตนว่า ถ้ากลับไปครองเรือนก็ไม่มีทรัพย์ที่พ่อแม่ฝังไว้ให้ ต้องทำงานของตนจนเหงื่อไหลจึงจะเลี้ยงชีพได้ คำนี้ไม่ได้ดูหมิ่นชีวิตคฤหัสถ์ แต่ไม่ยอมให้ใจหลอกว่าทางอื่นง่ายกว่า
เมื่ออยากทิ้งเป้าหมายกลางทาง เขียนข้อดีและข้อยากของทางเลือกอื่นให้ครบ ไม่มองเฉพาะด้านที่สวยงาม
ท่านห้ามใจที่เศร้าหมองด้วยกิเลสด้วยธรรมกถาต่าง ๆ กันจิตจากบาป อยู่ด้วยความไม่ประมาทเป็นเวลายาวนาน จนพระปทุมุตรพุทธเจ้าทรงเห็นท่านผู้แสวงหาประโยชน์สูงสุด และเสด็จมาหา
เตรียมข้อธรรมหรือคำเตือนใจสั้น ๆ ที่ได้ผลกับตัวเองไว้สองสามข้อ แล้วหยิบมาใช้ทันทีเมื่อใจเริ่มไหลไปทางไม่ดี
ท่านปูอาสนะดอกไม้ถวาย พระพุทธเจ้าประทับเจ็ดวัน ท่านยืนนมัสการเจ็ดวัน เมื่อออกจากสมาธิ พระพุทธเจ้าตรัสว่า จงเจริญพุทธานุสสติซึ่งยอดเยี่ยมกว่าภาวนาทั้งหลาย เมื่อเจริญสตินี้จะทำใจให้เต็มได้ ท่านจึงเจริญพุทธานุสสติอยู่เสมอ
ก่อนนอน ระลึกถึงคุณของพระพุทธเจ้าสักข้อหนึ่ง เช่น ความเมตตาหรือความเพียรของพระองค์ แล้วถามว่าวันพรุ่งนี้เราจะทำตามได้อย่างไร
คำพยากรณ์กล่าวว่าพระโคดมพุทธเจ้าจะทรงตั้งท่านเป็นเลิศสองด้าน คือในหมู่ทักขิไณยบุคคล และในการอยู่โดยไม่มีข้าศึก ซึ่งตรงกับเอตทัคคบาลี
เป็นคนที่คนอื่นช่วยแล้วสบายใจ เพราะรู้ว่าจะใช้สิ่งที่ได้รับอย่างคุ้มค่า และอยู่ร่วมกับผู้อื่นโดยไม่สร้างศัตรู
สิ่งที่ทำให้อปทานนี้พิเศษคือบทสนทนากับตัวเอง ท่านอยู่คนเดียว ไม่มีใครคอยเตือน จึงต้องเป็นผู้เตือนตัวเอง ทุกวันนี้หลายเรื่องที่ท้าทายเราที่สุดก็เกิดตอนไม่มีใครเห็น เช่น หน้าจอยามดึก หรือการตัดมุมเล็ก ๆ ในงาน
วิธีของท่านไม่ใช่การกดข่มเฉย ๆ แต่เป็นการตั้งคำถามว่าเรากำลังทำให้สิ่งที่เลือกไว้มัวหมองหรือไม่ แล้วมองทางเลือกอื่นตามความเป็นจริง ไม่หลอกตัวเองว่าทางอื่นง่ายกว่า
เมื่อพูดกับตัวเอง ใช้ความหนักแน่นแบบที่ใช้กับเพื่อนที่เรารัก คือตรงไปตรงมาแต่ไม่ทำร้าย ถ้าเสียงตำหนิในใจรุนแรงจนเป็นทุกข์หรือซึมเศร้า ควรพูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญ หรือโทรสายด่วนสุขภาพจิต ๑๓๒๓ (เบอร์ในประเทศไทย หากอยู่ต่างประเทศให้ติดต่อสายด่วนในประเทศที่อยู่)
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
ได้สิ่งใดควรยินดีด้วยสิ่งนั้น เพราะความโลภเกินประมาณเป็นสิ่งเลวร้าย พญาหงส์ทองให้ขนทองแก่ครอบครัวเดิมทีละขน แต…
สิบสองเหตุที่ทำให้ชีวิตเสื่อม จากปราภวสูตร — เทวดาถามทีละข้อว่า "อะไรเป็นทางแห่งความเสื่อม" และทรงตอบทีละข้อ
พระราชาถามว่าบัณฑิตจะรู้ได้อย่างไรว่าใครเป็นมิตรหรือไม่ใช่มิตร คำตอบคืออาการ ๑๖ อย่างที่เห็นได้และได้ยินได้ ตั…
คำอธิบายละเอียดของปฏิสัมภิทามรรคว่า เมื่อรู้ลมยาวลมสั้น ความพอใจและความปราโมทย์ทำให้ลมละเอียดลงจนใจวางเฉย และเ…