ทางแห่งความเสื่อม ๑๒
ใช้ในชีวิตประจำวัน

ทางแห่งความเสื่อม ๑๒

ปราภวสุตฺตํ

สิบสองเหตุที่ทำให้ชีวิตเสื่อม จากปราภวสูตร — เทวดาถามทีละข้อว่า "อะไรเป็นทางแห่งความเสื่อม" และทรงตอบทีละข้อ

๑๒ ข้อ

ปราภวสูตรในสุตตนิบาตเป็นคู่กับมงคลสูตร — มงคลสูตรบอกทางแห่งความเจริญ ส่วนปราภวสูตรบอกทางแห่งความเสื่อม เทวดาองค์หนึ่งมาทูลถามว่า "คนผู้เสื่อมเป็นอย่างไร อะไรเป็นทางของคนผู้เสื่อม" ทรงตอบทีละข้อ แล้วเทวดาก็ถามต่อว่า "ข้อที่สองคืออะไร ข้อที่สามคืออะไร" จนครบสิบสองข้อ

พระสูตรจบว่า บัณฑิตพิจารณาเห็นทางแห่งความเสื่อมเหล่านี้ในโลกแล้ว ถึงพร้อมด้วยทัสสนะ ย่อมคบหาโลกที่ปลอดภัย

บางข้อสะท้อนสังคมอินเดียโบราณ เช่นเรื่องชาติตระกูลและการครองราชย์ แต่เมื่อดูที่หลักการเบื้องหลัง ทุกข้อยังใช้ได้กับชีวิตปัจจุบันตรง ๆ

  1. ๑

    ชังธรรม ธมฺมเทสฺสี ปราภโว

    ผู้รู้ดีเป็นผู้เจริญ ผู้เกลียดธรรมเป็นผู้เสื่อม — เป็นข้อแรกและเป็นรากของข้ออื่น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สังเกตว่าเวลาได้ยินคำสอนที่ขัดใจ เราหันหนีหรือรับฟัง ความเสื่อมเริ่มจากการปิดหูต่อสิ่งที่ถูก

  2. ๒

    รักคนพาล ไม่รักคนดี อสนฺตสฺส ปิยา โหนฺติ

    คนชั่วเป็นที่รัก ไม่ทำคนดีให้เป็นที่รัก และชอบใจธรรมของคนชั่ว

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ดูว่าเราชอบอยู่ใกล้คนที่ทำให้สบายใจ หรือคนที่ทำให้ดีขึ้น สองกลุ่มนี้ไม่จำเป็นต้องเป็นกลุ่มเดียวกัน

  3. ๓

    ชอบนอน ชอบคุย ไม่ขยัน เกียจคร้าน มักโกรธ นิทฺทาสีลี สภาสีลี

    เป็นคนชอบนอน ชอบคลุกคลีด้วยหมู่คณะ ไม่หมั่น เกียจคร้าน และมีความโกรธเป็นเครื่องปรากฏ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    นับชั่วโมงหน้าจอและการคุยที่ไม่มีจุดหมายในหนึ่งวัน นั่นคือรูปแบบปัจจุบันของข้อนี้

  4. ๔

    ไม่เลี้ยงดูบิดามารดา มาตรํ ปิตรํ วา น ภรติ

    ผู้ใดสามารถแต่ไม่เลี้ยงดูมารดาหรือบิดาผู้แก่เฒ่า ล่วงวัยหนุ่มสาวไปแล้ว

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    การเลี้ยงดูไม่ได้มีแค่เงิน เวลา การไปหา และการฟังก็เป็นการเลี้ยงดูที่ท่านต้องการเช่นกัน

  5. ๕

    หลอกลวงสมณพราหมณ์ สมณํ วา วนิพฺพกํ มุสาวาเทน วญฺเจติ

    หลอกลวงสมณะ พราหมณ์ หรือผู้ขอ ด้วยคำเท็จ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ความไม่ซื่อตรงต่อคนที่ไว้ใจเรา หรือคนที่อยู่ในฐานะพึ่งพาเรา ทำลายตัวเราเองก่อนทำลายเขา

  6. ๖

    มีมากแต่กินคนเดียว เอโก ภุญฺชติ สาทูนิ

    มีทรัพย์มาก มีเงินทอง มีโภชนะ แต่บริโภคของอร่อยแต่ผู้เดียว

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อชีวิตดีขึ้น ลองดูว่าคนรอบตัวได้ดีขึ้นไปด้วยไหม ความมั่งคั่งที่ไม่มีใครได้ส่วนด้วยเป็นทางเสื่อมตามพระสูตร

  7. ๗

    หยิ่งเพราะชาติ ทรัพย์ โคตร แล้วดูหมิ่นญาติ ชาติตฺถทฺโธ ธนตฺถทฺโธ

    ถือตัวเพราะชาติกำเนิด เพราะทรัพย์ และเพราะโคตร แล้วดูหมิ่นญาติของตน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สังเกตวิธีที่เราพูดถึงญาติที่ฐานะด้อยกว่า ความสำเร็จที่ทำให้ห่างจากรากของตัวเองคือความเสื่อมที่ดูเหมือนความเจริญ

  8. ๘

    นักเลงหญิง นักเลงสุรา นักเลงการพนัน อิตฺถิธุตฺโต สุราธุตฺโต อกฺขธุตฺโต

    เป็นนักเลงหญิง นักเลงสุรา นักเลงการพนัน และผลาญทรัพย์ที่หามาได้ให้หมดไป

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สามอย่างนี้ในปัจจุบันมาในรูปใหม่ เช่น พนันออนไลน์ หรือการใช้เงินกับความสัมพันธ์นอกบ้าน อ่านคู่กับหน้าอบายมุข ๖

  9. ๙

    ไม่พอใจคู่ของตน เสหิ ทาเรหิ อสนฺตุฏฺโฐ

    ไม่สันโดษด้วยภรรยาของตน ไปคบหาหญิงแพศยาหรือภรรยาของผู้อื่น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ความซื่อสัตย์ต่อคู่ชีวิตคือรากฐานของครอบครัว อ่านคู่กับหน้าสมชีวิธรรม ๔

  10. ๑๐

    แต่งงานโดยไม่คำนึงถึงความเหมาะสม อตีตโยพฺพโน โปโส อาเนติ ติมฺพรุตฺถนึ

    ชายผู้ล่วงวัยหนุ่มแล้วได้หญิงสาวรุ่นมาเป็นภรรยา แล้วนอนไม่หลับเพราะความหึงหวง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    หลักการเบื้องหลังคือการตัดสินใจเรื่องคู่ครองด้วยความหลงใหลโดยไม่ดูความเหมาะสม ย่อมนำความระแวงและความทุกข์มาให้ตัวเอง

  11. ๑๑

    ตั้งคนขี้เมาหรือสุรุ่ยสุร่ายให้เป็นใหญ่ อิสฺสริยสฺมึ ฐเปติ

    แต่งตั้งหญิงหรือชายผู้เป็นนักเลง สุรุ่ยสุร่าย ให้ดูแลทรัพย์สมบัติหรือกิจการ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนมอบเงินหรืออำนาจให้ใครดูแล ดูที่นิสัยการใช้เงินและการดื่มของเขา ไม่ใช่ความสนิทหรือคำพูด

  12. ๑๒

    ทรัพย์น้อยแต่ทะเยอทะยานใหญ่ อปฺปโภโค มหาตณฺโห

    เกิดในตระกูลกษัตริย์ มีโภคะน้อย แต่มีความทะเยอทะยานมาก ปรารถนาราชสมบัติ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ความฝันใหญ่ไม่ใช่ปัญหา ปัญหาคือความอยากที่เกินกำลังและเหตุปัจจัยที่มีจริง จนต้องกู้หนี้หรือเสี่ยงเกินตัว

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

อ่านคู่กับหน้ามงคล ๓๘ — ถ้ามงคลคือสิ่งที่ควรเพิ่ม ปราภวะก็คือรูรั่วที่ควรอุด หลายข้อเป็นคู่ตรงข้ามกันชัด เช่น มงคลให้บำรุงบิดามารดา ปราภวะคือไม่เลี้ยงดูบิดามารดาทั้งที่สามารถ

วิธีใช้ที่ได้ผลคือไม่ต้องไล่ทั้งสิบสองข้อ ให้หาข้อเดียวที่ตรงกับชีวิตตอนนี้มากที่สุด แล้วอุดรูนั้นก่อน

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

อาทิตตสูตรและพระสูตรในอาทิตตวรรค: ขนของออกจากบ้านที่ไฟไหม้

อาทิตฺตสุตฺตํ

เมื่อบ้านถูกไฟไหม้ ของที่ขนออกมาได้เท่านั้นที่ยังใช้ประโยชน์ได้ ชีวิตที่ถูกชราและมรณะเผาอยู่ก็เช่นกัน ของที่ให…

พระโสณกุฏิกัณณะ: รอบวช ๓ ปี กับคำทูลขอเพื่อถิ่นห่างไกล

อวนฺติทกฺขิณาปโถ อปฺปภิกฺขุโก

อุบาสกในแคว้นอวันตีขอบวชกับพระมหากัจจานะ แต่ต้องรอถึง ๓ ปีเพราะหาพระให้ครบองค์ประชุมไม่ได้ เมื่อได้เฝ้าพระพุทธ…

เกสีสูตร: ฝึกอย่างละมุน อย่างเข้ม และการ "ฆ่า" ในวินัยของพระอริยะ

เกสีสุตฺตํ

เกสีผู้ฝึกม้าฝึกม้าด้วยวิธีละม่อม รุนแรง หรือทั้งสองอย่าง พระพุทธเจ้าก็ทรงฝึกคนเช่นนั้น — แต่คำว่า "ฆ่า" คนที่…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้