จูฬอัสสปุรสูตร: ความเป็นสมณะไม่ได้อยู่ที่เครื่องแต่งกาย

ในจูฬอัสสปุรสูตร มัชฌิมนิกาย พระพุทธเจ้าประทับอยู่ที่อัสสปุรนิคมในแคว้นอังคะ ตรัสกับภิกษุว่า คนทั้งหลายรู้จักพวกเธอว่าเป็นสมณะ และพวกเธอก็รับว่าเป็นสมณะ จึงควรศึกษาว่าจะปฏิบัติข้อปฏิบัติที่สมควรแก่สมณะ เพื่อให้ชื่อและคำรับนั้นเป็นจริง ปัจจัยที่ผู้อื่นถวายมีผลมาก และการบวชไม่เป็นหมัน

ทรงแสดงว่า ภิกษุที่ยังละอภิชฌา พยาบาท ความโกรธ ความผูกโกรธ ความลบหลู่ ความตีเสมอ ความริษยา ความตระหนี่ ความโอ้อวด มายา ความปรารถนาลามก และความเห็นผิดไม่ได้ ยังไม่ชื่อว่าปฏิบัติสมควรแก่สมณะ ทรงเรียกสิ่งเหล่านี้ว่ามลทิน โทษ และน้ำฝาดของสมณะ และตรัสว่าการเพียงครองผ้าสังฆาฏิ เปลือยกาย มุ่นผม หรือบำเพ็ญวัตรภายนอกอย่างอื่น ไม่ได้ทำให้ใครเป็นสมณะ

ส่วนผู้ละกิเลสเหล่านี้ได้ พิจารณาเห็นตนบริสุทธิ์ แล้วเกิดปราโมทย์ ปีติ ความสงบ ความสุข และสมาธิ แผ่เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขาไปทุกทิศ ไม่ว่ามาจากตระกูลใด ทรงเรียกว่าผู้ปฏิบัติสมควรแก่สมณะ และผู้ทำให้แจ้งเจโตวิมุตติ ปัญญาวิมุตติ ทรงเรียกว่าเป็นสมณะเพราะสิ้นอาสวะ

พระสูตรนี้เป็นคู่กับมหาอัสสปุรสูตร ซึ่งแสดงธรรมที่ทำให้เป็นสมณะไว้ตามลำดับตั้งแต่หิริโอตตัปปะ ส่วนจูฬอัสสปุรสูตรเน้นกิเลสที่ต้องละ และความต่างระหว่างรูปแบบภายนอกกับการเปลี่ยนแปลงภายใน