จุนทสูตร: ความสะอาดที่ไม่ได้มาจากพิธีกรรม
ข้อปฏิบัติ

จุนทสูตร: ความสะอาดที่ไม่ได้มาจากพิธีกรรม

อริยสฺส วินเย โสเจยฺยํ

นายจุนทะกัมมารบุตรชอบความสะอาดแบบพราหมณ์ ที่ให้ตื่นเช้ามาจับดิน โคมัยสด หญ้าสด บำเรอไฟ ไหว้พระอาทิตย์ และลงน้ำ พระพุทธเจ้าตรัสว่าความสะอาดในวินัยของพระอริยะคือความสะอาดทางกาย ๓ วาจา ๔ ใจ ๓ ผู้ที่ทำกรรมชั่ว ๑๐ อย่าง จะทำพิธีหรือไม่ก็ยังไม่สะอาด

๗ ข้อ

ในจุนทสูตร ชานุสโสณีวรรค ทสกนิบาต อังคุตตรนิกาย พระพุทธเจ้าประทับอยู่ที่สวนมะม่วงของนายจุนทะกัมมารบุตร ใกล้เมืองปาวา ทรงถามจุนทะว่าชอบความสะอาดของใคร จุนทะทูลว่าชอบความสะอาดที่พราหมณ์ชาวปัจฉาภูมิบัญญัติไว้ พราหมณ์พวกนี้ถือเต้าน้ำ สวมพวงมาลัยสาหร่าย บำเรอไฟ และลงน้ำเป็นวัตร สอนสาวกให้ตื่นแต่เช้าแล้วจับต้องแผ่นดิน ถ้าไม่จับแผ่นดินก็จับโคมัยสด หญ้าเขียวสด บำเรอไฟ ประนมมือไหว้พระอาทิตย์ หรือลงน้ำวันละสามครั้ง

พระพุทธเจ้าตรัสว่าความสะอาดในวินัยของพระอริยะเป็นอีกอย่างหนึ่ง แล้วทรงแสดงความไม่สะอาดทางกาย ๓ ทางวาจา ๔ ทางใจ ๓ ซึ่งก็คืออกุศลกรรมบถ ๑๐ และความสะอาดทางกาย ๓ ทางวาจา ๔ ทางใจ ๓ คือกุศลกรรมบถ ๑๐ ผู้ประกอบด้วยอกุศลกรรมบถ จะจับดินหรือไม่จับ จะลงน้ำหรือไม่ลง ก็ยังไม่สะอาดอยู่นั่นเอง ผู้ประกอบด้วยกุศลกรรมบถ จะทำพิธีเหล่านั้นหรือไม่ ก็สะอาดอยู่นั่นเอง จบพระสูตร จุนทะประกาศตนเป็นอุบาสก

  1. ๑

    ท่านชอบความสะอาดของใคร กสฺส โน ตฺวํ จุนฺท โสเจยฺยานิ

    พระพุทธเจ้าทรงเริ่มด้วยการถามจุนทะว่าชอบความสะอาดของใคร จุนทะตอบว่าชอบความสะอาดที่พราหมณ์ชาวปัจฉาภูมิผู้ถือเต้าน้ำ สวมพวงมาลัยสาหร่าย บำเรอไฟ และลงน้ำเป็นวัตร บัญญัติไว้ พระองค์ให้จุนทะเล่าเองก่อนว่าความสะอาดแบบนั้นเป็นอย่างไร

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนแนะนำใคร ลองถามก่อนว่าเขาเข้าใจเรื่องนั้นอย่างไร แล้วค่อยต่อยอดจากสิ่งที่เขามี

  2. ๒

    พิธีความสะอาดยามเช้า ปฐวึ อามเสยฺยาสิ

    พราหมณ์พวกนั้นสอนให้ลุกจากที่นอนแต่เช้าแล้วจับต้องแผ่นดิน ถ้าไม่จับแผ่นดินก็จับโคมัยสด ถ้าไม่จับโคมัยสดก็จับหญ้าเขียวสด หรือบำเรอไฟ หรือประนมมือนอบน้อมพระอาทิตย์ หรือลงน้ำวันละสามครั้ง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สำรวจกิจวัตรที่เราทำเพื่อให้รู้สึกดีหรือรู้สึกปลอดภัย ว่าข้อไหนช่วยให้เป็นคนดีขึ้นจริง ข้อไหนเป็นเพียงความเคยชิน

  3. ๓

    ความสะอาดทางกาย ๓ ติวิธํ โข จุนฺท กาเยน โสเจยฺยํ โหติ

    ละการฆ่าสัตว์ วางทัณฑะ วางศัสตรา มีความละอาย มีความเอ็นดู หวังประโยชน์เกื้อกูลแก่สัตว์ทั้งปวง ละการลักทรัพย์ ไม่ถือเอาของที่เจ้าของไม่ได้ให้ และละการประพฤติผิดในกาม

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ในวันที่หงุดหงิด ระวังการกระทำเล็ก ๆ ที่ทำร้ายผู้อื่นหรือสัตว์ และการหยิบใช้ของส่วนรวมหรือของคนอื่นโดยไม่ได้รับอนุญาต

  4. ๔

    ความสะอาดทางวาจา ๔ จตุพฺพิธํ วาจาย โสเจยฺยํ โหติ

    เมื่อถูกเรียกเป็นพยานในที่ประชุม ไม่รู้ก็บอกว่าไม่รู้ รู้ก็บอกว่ารู้ ไม่พูดเท็จเพื่อตนเอง เพื่อผู้อื่น หรือเพื่อลาภเล็กน้อย ไม่ฟังข้างนี้ไปบอกข้างโน้นเพื่อให้แตกกัน แต่สมานคนที่แตกกัน พูดคำที่ไม่มีโทษ ไพเราะ และพูดถูกกาล พูดจริง มีประโยชน์ มีหลักฐาน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนส่งต่อเรื่องของคนหนึ่งให้อีกคนฟัง ถามตัวเองว่าคำนี้ทำให้คนใกล้กันขึ้นหรือห่างกันมากขึ้น

  5. ๕

    ความสะอาดทางใจ ๓ ติวิธํ มนสา โสเจยฺยํ โหติ

    ไม่เพ่งเล็งอยากได้ของผู้อื่น ไม่มีจิตพยาบาท แต่คิดว่าขอสัตว์เหล่านี้จงไม่มีเวร ไม่มีความมุ่งร้าย ไม่มีทุกข์ มีสุข รักษาตนเถิด และมีความเห็นชอบ เช่น เห็นว่าทานมีผล ผลของกรรมดีกรรมชั่วมีอยู่ มารดามี บิดามี

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเห็นของคนอื่นแล้วเกิดความอยากได้ หรือนึกถึงคนที่ไม่ชอบแล้วใจขุ่น ให้เปลี่ยนความคิดเป็นคำอวยพรสั้น ๆ ให้เขาพ้นทุกข์

  6. ๖

    ทำพิธีหรือไม่ ก็ยังไม่สะอาด อสุจิกรณา จ

    ผู้ประกอบด้วยอกุศลกรรมบถ ๑๐ ตื่นเช้ามาจะจับดินหรือไม่จับ จะบำเรอไฟ ไหว้พระอาทิตย์ หรือลงน้ำหรือไม่ก็ตาม ก็ยังไม่สะอาดอยู่นั่นเอง เพราะอกุศลกรรมบถเป็นทั้งความไม่สะอาดและเป็นตัวทำให้ไม่สะอาด และเป็นเหตุให้ทุคติปรากฏ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าพบว่าตัวเองขยันทำพิธีหรือทำบุญ แต่ยังพูดร้ายหรือเอาเปรียบคนอื่นอยู่ ให้ย้ายความพยายามมาที่พฤติกรรมก่อน

  7. ๗

    ความสะอาดที่ติดตัวไปทุกที่ สุจิกรณา จ

    ผู้ประกอบด้วยกุศลกรรมบถ ๑๐ จะทำพิธีเหล่านั้นหรือไม่ ก็สะอาดอยู่นั่นเอง เพราะกุศลกรรมบถเป็นทั้งความสะอาดและเป็นตัวทำให้สะอาด และเป็นเหตุให้เทวดา มนุษย์ และสุคติปรากฏ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ความสะอาดแบบนี้ไม่ต้องใช้สถานที่หรืออุปกรณ์ ทำได้ทุกที่ ทั้งในที่ทำงาน บนถนน และบนหน้าจอ

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ทุกวันนี้เราให้ความสำคัญกับความสะอาดภายนอกมาก ทั้งร่างกาย บ้าน และภาพลักษณ์ที่คนอื่นเห็น สิ่งเหล่านี้ไม่ผิด พระสูตรไม่ได้สอนให้เลิกอาบน้ำ แต่ชี้ว่าความสะอาดภายนอกล้างสิ่งที่เราทำทางกาย วาจา ใจไม่ได้

พิธีกรรมสมัยใหม่ก็มีหน้าตาคล้ายกัน เช่น การทำพิธีเพื่อลบล้างความผิด หรือการขอโทษเป็นพิธีโดยไม่เปลี่ยนพฤติกรรม พระสูตรนี้ชวนให้ถามว่า หลังทำสิ่งเหล่านั้นแล้ว เราพูดเท็จน้อยลง พูดยุยงน้อยลง คิดร้ายน้อยลงหรือเปล่า

วิธีใช้ง่าย ๆ คือถือกรรมบถ ๑๐ ข้อเป็นเหมือนกิจวัตรทำความสะอาดประจำวัน ก่อนนอนลองทบทวนว่าวันนี้กาย วาจา ใจ สะอาดหรือเปื้อนตรงไหน

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ปุคคลบัญญัติ: วาจาเหมือนคูถ เหมือนดอกไม้ เหมือนน้ำผึ้ง

คูถภาณี ปุปฺผภาณี มธุภาณี

คนหนึ่งโกหกเมื่อถูกถามเป็นพยาน อีกคนพูดตรงตามที่รู้เห็น อีกคนพูดคำไม่มีโทษ สบายหู จับใจคน — พร้อมบุคคลที่ประมา…

พหุเวทนิยสูตร: เวทนามีกี่อย่าง และสุขที่ประณีตขึ้นเป็นลำดับ

พหุเวทนียสุตฺตํ

ช่างไม้ปัญจกังคะกับพระอุทายีเถียงกันว่าเวทนามีสองหรือสามอย่าง พระพุทธเจ้าตรัสว่าทรงแสดงเวทนาไว้หลายปริยาย ใครไ…

พระโสณกุฏิกัณณะ: รอบวช ๓ ปี กับคำทูลขอเพื่อถิ่นห่างไกล

อวนฺติทกฺขิณาปโถ อปฺปภิกฺขุโก

อุบาสกในแคว้นอวันตีขอบวชกับพระมหากัจจานะ แต่ต้องรอถึง ๓ ปีเพราะหาพระให้ครบองค์ประชุมไม่ได้ เมื่อได้เฝ้าพระพุทธ…

ปัฏฐาน: อาเสวนปัจจัย ทำไมของเดิมที่ทำซ้ำจึงมีกำลังขึ้น

อาเสวนปจฺจโย

คัมภีร์อธิบายว่าสิ่งที่เกิดก่อน ๆ เป็นปัจจัยให้สิ่งชนิดเดียวกันที่เกิดหลัง ๆ มีกำลังขึ้น ตัวอย่างที่ยกไว้คือบร…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้