ทศพิธราชธรรม ๑๐
ใช้ในชีวิตประจำวัน

ทศพิธราชธรรม ๑๐

ทส ราชธมฺมา

ธรรมของผู้ปกครอง ๑๐ ประการ — ทาน ศีล บริจาค ความซื่อตรง ความอ่อนโยน ความเพียร ไม่โกรธ ไม่เบียดเบียน อดทน และไม่ผิดธรรม ใช้ได้กับทุกคนที่มีคนอยู่ใต้การดูแล

๑๐ ข้อ

ทศพิธราชธรรมปรากฏในคาถาของมหาหังสชาดก ซึ่งพระโพธิสัตว์ในชาติที่เป็นพระยาหงส์ทูลถามพระเจ้ากาสีถึงการปกครอง และพระราชาตรัสว่าทรงเห็นธรรม ๑๐ ประการนี้ตั้งอยู่ในพระองค์ คือ ทาน ศีล บริจาค อาชชวะ มัททวะ ตบะ อักโกธะ อวิหิงสา ขันติ และอวิโรธนะ

ในจักกวัตติสูตร ทีฆนิกาย ยังมีหลักของผู้ปกครองอีกชุดหนึ่งที่เรียกว่าจักกวัตติวัตร คือ ให้อาศัยธรรม เคารพธรรม จัดการคุ้มครองชนทุกกลุ่มโดยชอบธรรม ไม่ให้การอันไม่เป็นธรรมเกิดขึ้นในแว่นแคว้น ให้ทรัพย์แก่ผู้ที่ไม่มีทรัพย์ และเข้าไปหาสมณพราหมณ์เพื่อถามว่าอะไรเป็นกุศลอกุศล พระสูตรเล่าต่อว่า เมื่อพระราชาองค์หนึ่งไม่ให้ทรัพย์แก่ผู้ยากไร้ ความยากจนก็แพร่หลาย จากนั้นการลักขโมย การใช้อาวุธ การฆ่า และการพูดเท็จก็ตามมาเป็นลำดับ

  1. ๑

    ทาน — การให้ ทานํ

    ให้ปัจจัยและความช่วยเหลือแก่ผู้ที่ควรได้รับ ไม่กักตุนประโยชน์ไว้กับตัวเอง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ผู้นำที่ดีแบ่งทั้งทรัพยากรและเครดิตให้ทีม ไม่เก็บความสำเร็จไว้ที่ตัวคนเดียว

  2. ๒

    ศีล — ความประพฤติดีงาม สีลํ

    รักษาความประพฤติทางกายและวาจาให้เป็นแบบอย่าง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    คนใต้การดูแลเรียนจากสิ่งที่ผู้นำทำ มากกว่าสิ่งที่ผู้นำพูด กฎที่ผู้นำไม่ทำตามเองจะไม่มีใครทำตาม

  3. ๓

    บริจาค — การเสียสละ ปริจฺจาโค

    สละความสุขส่วนตัวเพื่อประโยชน์ส่วนรวม

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ในวันที่องค์กรลำบาก ผู้นำที่ยอมลดประโยชน์ของตัวเองก่อนจะได้ความไว้ใจที่เงินซื้อไม่ได้

  4. ๔

    อาชชวะ — ความซื่อตรง อาชฺชวํ

    ซื่อตรง ไม่คดโกง ไม่หลอกลวงผู้อยู่ใต้การดูแล

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    บอกข่าวร้ายตามจริงและตรงเวลา ความจริงที่ไม่น่าฟังทำลายความไว้ใจน้อยกว่าการถูกพบว่าปิดบัง

  5. ๕

    มัททวะ — ความอ่อนโยน มทฺทวํ

    มีกิริยาสุภาพอ่อนโยน ไม่ถือตัว เข้าถึงได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าทีมไม่กล้าบอกปัญหากับเรา ปัญหาจะมาถึงเราเมื่อสายเกินไปแล้ว ความอ่อนโยนคือระบบเตือนภัยล่วงหน้า

  6. ๖

    ตบะ — ความเพียรเผากิเลส ตโป

    ไม่หมกมุ่นในความสุขสำราญ มีความเพียรและความอดกลั้นต่อความอยาก

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    อำนาจมาพร้อมโอกาสในการหาความสบายส่วนตัว ผู้นำที่ไม่ใช้ตำแหน่งหาความสุขให้ตัวเองคือผู้ที่มีตบะ

  7. ๗

    อักโกธะ — ความไม่โกรธ อกฺโกโธ

    ไม่ใช้อารมณ์โกรธในการตัดสินใจหรือลงโทษ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ตั้งกฎว่าจะไม่ตัดสินใจเรื่องคนในวันที่กำลังโกรธ รอให้ใจเย็นก่อนเสมอ

  8. ๘

    อวิหิงสา — ความไม่เบียดเบียน อวิหึสา

    ไม่ใช้อำนาจกดขี่ ข่มเหง หรือทำร้ายผู้อื่น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สังเกตว่าเราใช้ความกลัวเป็นเครื่องมือบริหารหรือเปล่า ความกลัวได้ผลเร็ว แต่ทำลายทีมระยะยาว

  9. ๙

    ขันติ — ความอดทน ขนฺติ

    อดทนต่อความยากลำบาก คำวิจารณ์ และความไม่พอใจ โดยไม่เสียหลักการ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ผู้นำต้องฟังคำวิจารณ์มากกว่าคนอื่น ความอดทนฟังจนจบคือสิ่งที่แยกผู้นำออกจากผู้มีตำแหน่ง

  10. ๑๐

    อวิโรธนะ — ความไม่ผิดธรรม อวิโรธนํ

    ไม่ประพฤติผิดจากธรรมและความถูกต้อง ตั้งมั่นในความยุติธรรม ไม่หวั่นไหวไปตามอคติ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ใช้หลักอคติ ๔ ตรวจการตัดสินใจเรื่องคน — ลำเอียงเพราะรัก เพราะชัง เพราะกลัว หรือเพราะไม่รู้หรือเปล่า

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

แม้ชื่อจะเป็นธรรมของพระราชา แต่ทั้งสิบข้อใช้ได้กับทุกคนที่มีคนอยู่ใต้การดูแล — หัวหน้างาน เจ้าของกิจการ ครู หรือพ่อแม่ ลองให้คะแนนตัวเองข้อละ ๑–๕ แล้วดูว่าข้อไหนต่ำที่สุด

บทเรียนจากจักกวัตติสูตรก็ใช้ได้ในระดับองค์กร: ความเดือดร้อนของคนที่อยู่ล่างสุดที่ไม่ได้รับการดูแล จะกลายเป็นปัญหาของทั้งองค์กรในที่สุด

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

เตวิชชสูตร: แถวคนตาบอดกับทางที่ไม่มีใครเคยเห็น

เตวิชฺชสุตฺตํ

มาณพสองคนเถียงกันว่าทางไปพรหมของอาจารย์ใครตรงกว่า พระพุทธเจ้าทรงชี้ว่าไม่มีใครในสายนั้นเคยเห็นพรหม แล้วทรงยกอุ…

ธัมมสังคณี: ว่าง่าย มีมิตรดี และมารยาทที่อ่อนโยน

โสวจสฺสตา จ กลฺยาณมิตฺตตา จ

นิกเขปกัณฑ์ไขความคู่ธรรมจากพระสูตรว่า ความเป็นผู้ว่ายากคืออะไร การคบมิตรชั่วคืออะไร แล้วแสดงฝ่ายตรงข้าม คือว่า…

โปฏฐปาทสูตร: คำถามที่ไม่ทรงตอบ กับคำสอนที่พิสูจน์ได้

โปฏฺฐปาทสุตฺตํ

โปฏฐปาทะถามเรื่องอัตตาและคำถามใหญ่ ๑๐ ข้อ เช่น โลกเที่ยงไหม พระพุทธเจ้าไม่ทรงพยากรณ์เพราะไม่นำไปสู่นิพพาน ทรงพ…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้