เตวิชชสูตร: แถวคนตาบอดกับทางที่ไม่มีใครเคยเห็น
หลักธรรมพื้นฐาน

เตวิชชสูตร: แถวคนตาบอดกับทางที่ไม่มีใครเคยเห็น

เตวิชฺชสุตฺตํ

มาณพสองคนเถียงกันว่าทางไปพรหมของอาจารย์ใครตรงกว่า พระพุทธเจ้าทรงชี้ว่าไม่มีใครในสายนั้นเคยเห็นพรหม แล้วทรงยกอุปมาแถวคนตาบอด บันไดขึ้นปราสาทที่ไม่รู้ที่ตั้ง และการร้องเรียกฝั่งโน้นให้มาหา

๘ ข้อ

ในเตวิชชสูตร ทีฆนิกาย สีลขันธวรรค วาเสฏฐมาณพกับภารทวาชมาณพเดินเล่นอยู่ใกล้หมู่บ้านมนสากตะ แล้วเถียงกันว่าทางที่อาจารย์ของใครสอน เป็นทางตรงที่นำไปสู่ความเป็นสหายกับพรหม ตกลงกันไม่ได้ จึงไปทูลถามพระพุทธเจ้าที่ประทับอยู่ริมฝั่งแม่น้ำอจิรวดี

พระพุทธเจ้าตรัสถามว่า ในหมู่พราหมณ์ไตรวิชชา อาจารย์ของพวกเขา อาจารย์ของอาจารย์ จนถึงเจ็ดชั่วอาจารย์ หรือแม้แต่ฤาษีรุ่นแรกผู้แต่งมนต์ มีใครเคยเห็นพรหมบ้างหรือไม่ วาเสฏฐะตอบว่าไม่มี พระองค์จึงทรงยกอุปมาหลายข้อให้เห็นว่า การบอกทางไปสู่สิ่งที่ตนไม่เคยรู้ไม่เคยเห็นเป็นไปไม่ได้

จากนั้นทรงเทียบคุณสมบัติของพรหมกับของพราหมณ์เหล่านั้น และตรัสว่าพระองค์รู้จักพรหมโลกและทางไปพรหมโลก เหมือนคนที่เกิดและโตในหมู่บ้านย่อมรู้ทางในหมู่บ้าน แล้วทรงแสดงทางคือศีลและพรหมวิหาร ๔ ท้ายเรื่องมาณพทั้งสองขอถึงสรณะ

  1. ๑

    เถียงกันว่าทางของใครตรงกว่า นานามคฺเค ปญฺญเปนฺติ

    วาเสฏฐะยืนยันว่าทางที่พราหมณ์โปกขรสาติสอนเป็นทางตรง ภารทวาชะยืนยันว่าทางของพราหมณ์ตารุกขะเป็นทางตรง วาเสฏฐะยังกล่าวว่า แม้พราหมณ์หลายสำนักจะบัญญัติทางต่างกัน แต่ทุกทางก็นำไปถึงพรหมได้ เหมือนทางหลายสายที่มารวมกันที่หมู่บ้าน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเถียงกันว่าวิธีไหนดีที่สุด ลองถอยมาถามก่อนว่า ทั้งสองฝ่ายรู้จักจุดหมายที่พูดถึงจริงหรือยัง

  2. ๒

    แถวคนตาบอด อนฺธเวณูปมํ

    พระพุทธเจ้าตรัสถามจนได้ความว่า ไม่มีพราหมณ์ไตรวิชชาคนใด อาจารย์คนใด ไล่ไปถึงเจ็ดชั่วอาจารย์และฤาษีรุ่นแรก ที่เคยเห็นพรหม แต่กลับบอกทางไปหาพรหม จึงทรงเปรียบว่า เหมือนแถวคนตาบอดที่เกาะกันเป็นทอด ๆ คนหน้าก็ไม่เห็น คนกลางก็ไม่เห็น คนท้ายก็ไม่เห็น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อได้รับคำแนะนำที่ "ใคร ๆ ก็ว่ากันมา" ให้สืบดูว่ามีใครในสายนั้นเคยลองและเห็นผลด้วยตัวเองจริงหรือไม่

  3. ๓

    หลงรักหญิงงามที่ไม่เคยเห็น ชนปทกลฺยาณี

    เหมือนชายคนหนึ่งบอกว่าปรารถนาหญิงงามที่สุดในแคว้นนี้ แต่เมื่อถูกถามว่านางเป็นวรรณะใด ชื่ออะไร สูงต่ำ ผิวสีอะไร อยู่ที่ไหน เขาก็ตอบว่าไม่รู้ คำพูดของเขาจึงเป็นคำที่ไม่มีหลักฐานรองรับ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนทุ่มเทให้เป้าหมายใหญ่ เช่น งานในฝัน ให้ลองเขียนว่าเรารู้รายละเอียดจริงของมันแค่ไหน หรือแค่หลงภาพที่คนอื่นเล่า

  4. ๔

    สร้างบันไดขึ้นปราสาทที่ไม่รู้ว่าอยู่ที่ไหน นิสฺเสณึ กเรยฺย ปาสาทสฺส อาโรหนาย

    เหมือนชายคนหนึ่งสร้างบันไดที่ทางสี่แพร่งเพื่อขึ้นปราสาท แต่เมื่อถูกถามว่าปราสาทอยู่ทิศไหน สูงหรือต่ำ เขาก็ไม่รู้ พระพุทธเจ้าตรัสว่าคำของพราหมณ์ที่บอกทางไปพรหมโดยไม่รู้จักพรหมก็เป็นเช่นนั้น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนลงแรงหรือลงเงินกับแผนใด ให้แน่ใจก่อนว่าเรารู้ว่าปลายทางอยู่ที่ไหน ไม่ใช่เร่งสร้างบันไดไปก่อน

  5. ๕

    ร้องเรียกฝั่งโน้นให้มาหา เอหิ ปารา ปารํ

    เหมือนคนที่อยากข้ามแม่น้ำอจิรวดีซึ่งน้ำเต็มฝั่ง แต่ยืนอยู่ฝั่งนี้แล้วร้องเรียกว่า "ฝั่งโน้นจงมาฝั่งนี้" ฝั่งโน้นไม่มาเพราะการร้องเรียก อ้อนวอน หรือปรารถนา ฉันใด ผู้ที่ละธรรมที่ทำให้เป็นพราหมณ์ แล้วร้องเรียกพระอินทร์ พระพรหม และเทพอื่น ๆ ก็ไม่ได้ไปอยู่กับพรหมเพราะการร้องเรียกฉันนั้น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อรู้ตัวว่ากำลังแค่หวัง แค่ขอ หรือแค่ตั้งเป้าในใจ ให้เปลี่ยนเป็นขั้นตอนที่ลงมือทำได้ในวันนี้อย่างน้อยหนึ่งข้อ

  6. ๖

    มัดแขนตัวเอง แล้วนอนคลุมโปงที่ริมฝั่ง อทฺทุนฺติปิ วุจฺจนฺติ พนฺธนนฺติปิ วุจฺจนฺติ

    พระพุทธเจ้าทรงยกอุปมาอีกสองข้อ คือคนที่อยากข้ามแม่น้ำแต่ถูกมัดแขนไพล่หลังไว้แน่น และคนที่อยากข้ามแต่กลับนอนคลุมศีรษะอยู่ริมฝั่ง แล้วตรัสว่า กามคุณ ๕ ในอริยวินัยเรียกว่าขื่อคาและเครื่องจองจำ ส่วนนิวรณ์ ๕ เรียกว่าเครื่องกางกั้นและเครื่องรัดรึง ผู้ที่ยังหมกมุ่นในกามและถูกนิวรณ์ครอบงำจะข้ามไปไม่ได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าอยากไปให้ถึงเป้าหมาย ให้ดูว่าอะไรกำลัง "มัดแขน" เราอยู่ เช่น ความติดความสบาย และอะไรทำให้เรา "นอนคลุมโปง" เช่น ความง่วงเหงาและความลังเล

  7. ๗

    เทียบตัวเองกับสิ่งที่อยากไปถึง อปริคฺคโห พฺรหฺมา

    พระพุทธเจ้าตรัสถามว่า ตามคำของอาจารย์ พรหมมีเครื่องผูกพันหรือไม่ มีจิตจองเวร จิตเบียดเบียน จิตเศร้าหมองหรือไม่ และควบคุมจิตได้หรือไม่ วาเสฏฐะตอบว่าพรหมไม่มีสิ่งเหล่านั้นและควบคุมจิตได้ ส่วนพราหมณ์ไตรวิชชายังมีทั้งหมดและควบคุมจิตไม่ได้ เมื่อไม่เข้ากันเลย การจะไปอยู่ร่วมกับพรหมหลังตายจึงเป็นไปไม่ได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าอยากเป็นคนใจดีและใจสงบ ให้ดูว่าวันนี้เราทำตัวใกล้กับภาพนั้นขึ้นหรือห่างออกไป เป้าหมายจะเข้าใกล้ได้ด้วยการฝึกให้มีคุณสมบัติแบบเดียวกัน

  8. ๘

    คนที่โตในหมู่บ้านย่อมรู้ทางในหมู่บ้าน มนสากเต ชาตสํวฑฺโฒ

    เมื่อวาเสฏฐะทูลว่าได้ยินว่าพระองค์รู้ทางไปพรหม พระพุทธเจ้าตรัสว่า คนที่เกิดและโตในมนสากตะ ถ้าถูกถามทางในหมู่บ้านก็ตอบได้ทันทีไม่อ้ำอึ้ง ตถาคตก็ไม่อ้ำอึ้งเมื่อถูกถามถึงพรหมโลกและทางไปพรหมโลก แล้วทรงแสดงทางนั้น คือการฝึกศีล ละนิวรณ์ และเจริญพรหมวิหาร ๔

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อต้องเลือกผู้แนะนำ ให้หาคนที่ได้ไปถึงหรือใช้ชีวิตอยู่ในเรื่องนั้นจริง และดูว่าเขาตอบได้ชัดเจนเป็นขั้นตอนหรือไม่

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

พระสูตรนี้ไม่ได้มีไว้เพื่อเยาะเย้ยความเชื่อของคนอื่น แต่ให้หลักตรวจสอบที่ใช้ได้กับทุกเรื่อง คือ ถามว่าคนที่บอกทางเคยไปถึงจุดหมายนั้นจริงหรือไม่ หรือแค่ส่งต่อคำบอกเล่ากันมาเป็นทอด ๆ

ยุคนี้มีคนบอกทางลัดสู่ความรวย ความสุข หรือสุขภาพดีมากมาย ภาพแถวคนตาบอดที่เกาะหลังกันเดินช่วยเตือนว่า ความนิยมและความเก่าแก่ของคำสอนไม่ได้รับรองว่ามีคนเห็นจริง

อุปมาร้องเรียกฝั่งโน้นก็ใช้ได้ทันที การอ้อนวอนหรือแค่อยากได้ไม่ทำให้ไปถึงเป้าหมาย ต้องลงมือข้ามด้วยการปฏิบัติของตัวเอง

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

เสลสูตร: ราชาโดยธรรม กับพราหมณ์ผู้ตรวจสอบก่อนเชื่อ

ธมฺมราชา อนุตฺตโร

เสลพราหมณ์ครูของมาณพ ๓๐๐ คน ได้ยินคำว่า "พุทโธ" แล้วไปพิสูจน์ด้วยตนเอง พระพุทธเจ้าตรัสว่าเราเป็นราชาโดยธรรม รู…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้