ทุพพัณณิยสูตร: ยักษ์ผู้กินความโกรธ
ทุพฺพณฺณิยสุตฺตํยักษ์รูปร่างน่าเกลียดนั่งบนอาสนะของท้าวสักกะ ยิ่งเทวดาโกรธ ยักษ์ยิ่งงาม แต่เมื่อท้าวสักกะเข้าไปหาอย่างนอบน้อม …
อกิตฺติชาตกํ
ท้าวสักกะให้พรดาบสอกิตติได้ตามปรารถนา แต่ดาบสไม่ขอทรัพย์หรือสวรรค์ กลับขอให้ใจไม่มีความโลภ ไม่มีโทสะ ไม่ต้องอยู่กับคนพาล ได้อยู่กับนักปราชญ์ ให้ทานได้ด้วยใจผ่องใส และขอไม่ให้ท้าวสักกะมาหาอีก
ในอกิตติชาดก เตรสนิบาต ชาดก ขุททกนิกาย ท้าวสักกะเห็นดาบสอกิตติอยู่ผู้เดียวในที่แห้งแล้ง จึงถามว่าปรารถนาอะไร ดาบสตอบว่า การเกิดบ่อย ๆ การแตกดับของร่างกาย และการตายอย่างหลงลืมเป็นทุกข์ จึงมาอยู่ที่นี่ ท้าวสักกะพอใจในคำตอบจึงให้พร ดาบสขอพรทีละข้อ และท้าวสักกะถามเหตุผลในบางข้อ
พรที่ขอคือ ขอให้ไม่มีความโลภที่ทำให้คนไม่อิ่มแม้ได้ลูก คู่ครอง ทรัพย์ และของรัก ขอให้ไม่มีโทสะที่ทำให้คนเสื่อมจากไร่นาและทรัพย์สิน ขอไม่ต้องเห็น ฟัง หรืออยู่ร่วมกับคนพาล ขอได้เห็น ฟัง และอยู่ร่วมกับนักปราชญ์ ขอให้มีอาหารทิพย์และผู้ขอที่มีศีล ขณะให้ศรัทธาไม่เสื่อม ให้แล้วไม่เสียดาย และใจผ่องใสขณะให้ และข้อสุดท้าย ขออย่าให้ท้าวสักกะมาหาอีก เพราะเห็นความรุ่งเรืองแล้วอาจประมาทในการบำเพ็ญ
เรื่องเล่ามาจากอรรถกถา อกิตติเป็นพราหมณ์มั่งคั่ง เมื่อพ่อแม่ล่วงลับ เห็นว่าคนที่สะสมทรัพย์ไว้ต่างจากไปโดยเอาทรัพย์ไปไม่ได้ จึงให้ทานแล้วออกบวชพร้อมน้องสาว เมื่อมีคนนับถือและลาภสักการะมาก ก็ปลีกตัวไปอยู่เกาะแห่งหนึ่ง ฉันใบไม้นึ่ง ท้าวสักกะแปลงเป็นพราหมณ์มาขออาหารสามวัน ดาบสก็ให้ทั้งหมดทุกครั้ง อรรถกถาเล่าว่าพระพุทธเจ้าตรัสเรื่องนี้แก่อุบาสกผู้ถวายมหาทาน
ในอรรถกถา อกิตติเห็นว่าคนที่สะสมทรัพย์ไว้มากต่างจากไปโดยทิ้งทรัพย์ไว้ จึงให้ทานเจ็ดวันแล้วเปิดบ้านให้คนขนไป ออกบวช เมื่อมีบริวารและลาภสักการะมากก็ปลีกตัวไปอยู่ที่สงบ และแม้หิวก็ยังให้ใบไม้นึ่งที่มีอยู่แก่พราหมณ์ที่มาขอ
ลองดูว่าของหรือชื่อเสียงอะไรที่กำลังกินเวลาและความสงบของเรามากเกินไป แล้วลดลงทีละน้อย โดยไม่ต้องสละจนตนเองเดือดร้อน
พรข้อแรก ดาบสขอว่า คนทั้งหลายได้ลูก คู่ครอง ทรัพย์ ข้าวเปลือก และของรักแล้ว ยังไม่อิ่มด้วยความโลภใด ขอความโลภนั้นอย่าอยู่ในตน
ก่อนซื้อของชิ้นใหม่หรือรับงานเพิ่ม ถามว่าเราทำเพราะจำเป็นหรือเพราะยังไม่รู้สึกพอ แล้วลองขอบคุณสิ่งที่มีอยู่แล้วสักสามอย่าง
พรข้อที่สอง ดาบสขอว่า คนทั้งหลายเสื่อมจากไร่นา ที่ดิน เงิน วัว ม้า และคนรับใช้ ด้วยโทสะใด ขอโทสะนั้นอย่าอยู่ในตน อรรถกถาอธิบายว่า คนที่โกรธแล้วทำผิดย่อมถูกลงโทษจนเสียทรัพย์ หรือทำร้ายตัวเอง
ทบทวนว่าเคยเสียเงิน เสียงาน หรือเสียความสัมพันธ์เพราะความโกรธเมื่อไร แล้ววางแผนล่วงหน้าว่าครั้งต่อไปจะหยุดตรงจุดไหน
ดาบสขอไม่ต้องเห็น ไม่ต้องฟัง ไม่ต้องอยู่ร่วม และไม่ชอบใจการสนทนากับคนพาล เมื่อท้าวสักกะถามว่าคนพาลทำอะไรให้ ดาบสตอบว่า คนพาลแนะนำสิ่งที่ไม่ควร ชักชวนในสิ่งที่ไม่ใช่ธุระ เห็นการแนะนำผิดเป็นของดี พูดดีด้วยก็โกรธ และไม่รู้จักวินัย
สังเกตคนรอบตัวว่าใครชวนเราไปทางที่ทำให้เสียใจภายหลัง และใครโกรธทุกครั้งที่ถูกเตือน แล้วลดเวลาที่อยู่กับเขาลงอย่างสุภาพ
ดาบสขอได้เห็น ได้ฟัง และได้อยู่ร่วมกับนักปราชญ์ เพราะนักปราชญ์แนะนำสิ่งที่ควร ไม่ชักชวนในสิ่งที่ไม่ใช่ธุระ เห็นการแนะนำที่ดีเป็นของดี เมื่อมีคนพูดถูกต้องด้วยก็ไม่โกรธ และรู้จักวินัย
หาคนที่เราเตือนได้และเขาเตือนเราได้โดยไม่โกรธกัน แล้วนัดคุยกันสม่ำเสมอ คนแบบนี้มีค่ากว่าเพื่อนที่เห็นด้วยกับเราทุกเรื่อง
ดาบสขอให้เมื่อรุ่งเช้ามีอาหารทิพย์และผู้ขอที่มีศีลปรากฏ เมื่อให้อยู่ขอให้ศรัทธาไม่เสื่อมสิ้นไป ให้แล้วไม่เสียดาย และใจผ่องใสขณะให้
เวลาให้อะไรใคร ให้สังเกตใจตัวเองทั้งก่อน ระหว่าง และหลังให้ ถ้ามีความเสียดายตามมา ครั้งหน้าให้น้อยลงแต่ให้ด้วยความยินดี
พรข้อสุดท้าย ดาบสขอให้ท้าวสักกะอย่ามาหาอีก เมื่อท้าวสักกะถามว่าคนทั้งหลายอยากเห็นพระองค์ ทำไมการเห็นจึงเป็นภัย ดาบสตอบว่า เมื่อเห็นรูปเทวดาที่สมบูรณ์ด้วยสิ่งที่ปรารถนาทุกอย่าง ตนอาจประมาทในการบำเพ็ญ อรรถกถาอธิบายว่าอาจหันไปปรารถนาตำแหน่งท้าวสักกะแทนพระนิพพาน
ถ้ารู้ว่าอะไรทำให้เราเสียเป้าหมาย เช่น แอปบางตัว ร้านบางร้าน หรือกลุ่มที่ชวนใช้เงินเกินตัว ให้ตั้งระยะห่างไว้ก่อน แทนที่จะพึ่งกำลังใจอย่างเดียว
ถ้าวันนี้มีคนให้พรได้ทุกอย่าง คนส่วนใหญ่คงขอสิ่งที่อยู่ภายนอก อกิตติชาดกชวนให้ลองขอสิ่งที่อยู่ภายในแทน เช่น ใจที่ไม่โลภ ไม่โกรธ และสภาพแวดล้อมที่มีคนดี เพราะสิ่งเหล่านี้กำหนดคุณภาพชีวิตมากกว่าทรัพย์
คำว่า "คนพาล" ในคาถาหมายถึงพฤติกรรม คือชักชวนในทางผิด และโกรธเมื่อถูกเตือนด้วยเหตุผล ไม่ใช่ป้ายไว้ติดคนที่เราไม่ชอบ การถอยห่างจากคนที่ดึงเราไปทางเสีย ทำได้โดยยังสุภาพและไม่ดูหมิ่นเขา
เรื่องในอรรถกถาที่ดาบสอดอาหารสามวันเพื่อให้ทาน เป็นเรื่องของพระโพธิสัตว์ที่บำเพ็ญบารมี ไม่ใช่แบบอย่างให้คนทั่วไปให้จนตนเองหรือครอบครัวเดือดร้อน
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
ยักษ์รูปร่างน่าเกลียดนั่งบนอาสนะของท้าวสักกะ ยิ่งเทวดาโกรธ ยักษ์ยิ่งงาม แต่เมื่อท้าวสักกะเข้าไปหาอย่างนอบน้อม …
ธรรม ๖ ข้อที่ทำให้ถึงความเย็นอย่างยิ่ง: ข่มจิตเมื่อควรข่ม ประคองเมื่อควรประคอง ทำให้ร่าเริงเมื่อควรร่าเริง วาง…
ชายเจ้าชู้ยืนขวางทางพระสุภาภิกษุณีในสวนมะม่วงของหมอชีวก และเกลี้ยกล่อมด้วยคำหวานและทรัพย์สมบัติ นางปฏิเสธอย่าง…
แร้งหนุ่มผู้เลี้ยงดูพ่อแม่ชรา บินเลยเขตที่พ่อเตือนไว้จนถูกลมแรงพัดพินาศ พร้อมทั้งลูกเมียและผู้ที่อาศัยตน คาถาส…