ทุพพัณณิยสูตร: ยักษ์ผู้กินความโกรธ
การฝึกจิต

ทุพพัณณิยสูตร: ยักษ์ผู้กินความโกรธ

ทุพฺพณฺณิยสุตฺตํ

ยักษ์รูปร่างน่าเกลียดนั่งบนอาสนะของท้าวสักกะ ยิ่งเทวดาโกรธ ยักษ์ยิ่งงาม แต่เมื่อท้าวสักกะเข้าไปหาอย่างนอบน้อม ยักษ์กลับหดเล็กลงจนหายไป — ความโกรธเป็นอาหารของความโกรธ

๗ ข้อ

ในทุพพัณณิยสูตร (ฉบับนี้สะกดว่า ทุพรรณิยสูตร) สักกสังยุต สังยุตตนิกาย พระพุทธเจ้าทรงเล่าว่า มียักษ์ตนหนึ่งผิวพรรณทราม ต่ำเตี้ย พุงพลุ้ย มานั่งบนอาสนะของท้าวสักกะจอมเทพ เทวดาชั้นดาวดึงส์พากันตำหนิติเตียน แต่ยิ่งตำหนิเท่าไร ยักษ์ก็ยิ่งมีรูปงาม น่าดูน่าเลื่อมใสขึ้นเท่านั้น เทวดาจึงไปทูลท้าวสักกะว่า ยักษ์นั้นคงเป็นยักษ์ที่มีความโกรธเป็นอาหาร

ท้าวสักกะเสด็จไปหายักษ์ ห่มผ้าเฉวียงบ่า คุกเข่าขวาลงกับพื้น ประนมมือ แล้วประกาศนามของพระองค์สามครั้ง ยิ่งประกาศนามอย่างนอบน้อม ยักษ์ก็ยิ่งผิวพรรณทรามและเตี้ยลง แล้วหายไปในที่นั้นเอง จากนั้นท้าวสักกะตรัสคาถาว่า พระองค์ไม่โกรธมานาน ความโกรธไม่ตั้งอยู่ในพระองค์ แม้โกรธก็ไม่กล่าวคำหยาบ และข่มตนไว้เพราะเห็นประโยชน์ของตน

ในอักโกธสูตรซึ่งอยู่ถัดไปในวรรคเดียวกัน ท้าวสักกะตรัสสอนเทวดาว่า อย่าให้ความโกรธครอบงำ อย่าโกรธตอบคนที่โกรธ ความไม่โกรธและความไม่เบียดเบียนมีอยู่ในผู้ประเสริฐเสมอ ส่วนความโกรธย่อมบดขยี้คนชั่วเหมือนภูเขา

  1. ๑

    ยิ่งโกรธใส่ ยักษ์ยิ่งงาม โกธภกฺโข ยกฺโข

    เทวดาชั้นดาวดึงส์ตำหนิติเตียนยักษ์ที่นั่งบนอาสนะของท้าวสักกะ แต่ยิ่งตำหนิด้วยประการใด ยักษ์ก็ยิ่งมีรูปงาม น่าดู น่าเลื่อมใสยิ่งขึ้นด้วยประการนั้น เทวดาจึงเข้าใจว่ายักษ์นั้นมีความโกรธเป็นอาหาร

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเจอคอมเมนต์ยั่วโมโห ลองถามตัวเองว่า ถ้าเราตอบด้วยความโกรธ เรากำลังป้อนอาหารให้ใคร แล้วเลือกไม่ตอบหรือตอบสั้น ๆ อย่างสุภาพ

  2. ๒

    ความนอบน้อมทำให้ยักษ์หายไป สกฺโกหํ มาริส เทวานมินฺโท

    ท้าวสักกะเสด็จไปหายักษ์ด้วยตนเอง ห่มผ้าเฉวียงบ่า คุกเข่าขวาลงกับพื้น ประนมมือ แล้วประกาศนามสามครั้งว่า เราคือท้าวสักกะจอมเทพ ยิ่งประกาศเท่าไร ยักษ์ก็ยิ่งผิวพรรณทรามและเตี้ยลง จนหายไปในที่นั้น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เวลาลูกค้าหรือคนในบ้านโกรธใส่ ลองเริ่มด้วยท่าทีสงบและสุภาพ เช่น "ขอฟังให้ครบก่อนนะครับ" ความร้อนแรงมักลดลงเมื่อไม่มีใครเติมเชื้อ

  3. ๓

    ความโกรธไม่ตั้งอยู่ในใจ โกโธ มยิ นาวติฏฺฐติ

    ท้าวสักกะตรัสคาถาว่า พระองค์มีจิตที่โทสะไม่กระทบกระทั่ง ไม่ถูกพาไปได้ง่าย ไม่โกรธมานานแล้ว และความโกรธไม่ตั้งอยู่ในพระองค์ ท่านไม่ได้บอกว่าความโกรธไม่เคยเกิด แต่บอกว่ามันไม่ค้างอยู่

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อรู้ตัวว่าโกรธ ไม่ต้องโทษตัวเองว่าล้มเหลว ให้สังเกตว่าเรากำลังคิดวนเรื่องเดิมซ้ำ ๆ หรือเปล่า แล้วค่อย ๆ วางเรื่องนั้นลง

  4. ๔

    แม้โกรธก็ไม่พูดหยาบ กุทฺธาหํ น ผรุสํ พฺรูมิ

    ในคาถาเดียวกัน ท้าวสักกะตรัสว่า ถึงพระองค์จะโกรธ ก็ไม่กล่าวคำหยาบ และไม่กล่าวคำที่ไม่ชอบธรรม ความโกรธที่เกิดขึ้นจึงไม่ลามออกมาเป็นคำพูดที่ทำร้ายคนอื่น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ตั้งกติกาให้ตัวเองว่า ตอนโกรธจะไม่พิมพ์ข้อความส่ง ไม่ตอบอีเมล และไม่ตัดสินใจเรื่องสำคัญ รอให้ใจเย็นลงก่อน

  5. ๕

    ข่มตนเพราะเห็นประโยชน์ของตน สนฺนิคฺคณฺหามิ อตฺตานํ สมฺปสฺสํ อตฺถมตฺตโน

    ท้าวสักกะตรัสว่า พระองค์ข่มตนไว้เพราะเห็นประโยชน์ของตน การไม่ระเบิดความโกรธจึงไม่ใช่การยอมให้คนอื่นอย่างเดียว แต่เป็นการรักษาประโยชน์ของตัวเราเองด้วย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนจะเถียงให้ชนะ นึกถึงสิ่งที่เราต้องการจริง ๆ เช่น ความสัมพันธ์ที่ดี งานที่เดินต่อได้ หรือการนอนหลับสบายคืนนี้

  6. ๖

    อย่าโกรธตอบคนที่โกรธ มา จ กุชฺฌิตฺถ กุชฺฌตํ

    ในอักโกธสูตร ท้าวสักกะตรัสสอนเทวดาชั้นดาวดึงส์ ณ สุธรรมาสภาว่า อย่าให้ความโกรธครอบงำท่านทั้งหลาย และอย่าโกรธตอบต่อบุคคลผู้โกรธ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อมีคนขึ้นเสียงใส่ ให้ลดเสียงของเราลงแทนการขึ้นเสียงตาม การไม่รับลูกเป็นวิธีหยุดวงจรที่ง่ายที่สุด

  7. ๗

    ความโกรธบดขยี้เหมือนภูเขา ปพฺพโตวาภิมทฺทติ

    คาถาในอักโกธสูตรตรัสว่า ความไม่โกรธและความไม่เบียดเบียนมีอยู่ในผู้ประเสริฐทุกเมื่อ ส่วนความโกรธย่อมย่ำยีคนลามกเหมือนภูเขาทับ คนที่ถูกทับก่อนคือตัวคนที่โกรธเอง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สังเกตร่างกายตอนโกรธ ทั้งใจเต้นแรง ไหล่เกร็ง นอนไม่หลับ จะเห็นว่าความโกรธหนักกับตัวเราก่อนจะถึงใคร

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

เรื่องยักษ์กินความโกรธเป็นภาพที่เห็นได้ทุกวันในโลกออนไลน์ โพสต์ที่ยั่วให้โกรธยิ่งมีคนด่า ยิ่งมีคนเห็น ยิ่งโตขึ้น ความโกรธของเราคืออาหารที่ทำให้มันใหญ่ขึ้น

วิธีของท้าวสักกะไม่ใช่การยอมแพ้ แต่คือการไม่ป้อนอาหารให้ความขัดแย้ง เมื่อเจอคนที่พูดจายั่วยุ การตอบอย่างสุภาพและสงบมักทำให้เรื่องเล็กลงเอง

อย่างไรก็ดี การไม่โกรธตอบไม่ได้แปลว่าต้องทนกับการถูกทำร้ายหรือเอาเปรียบ เราตั้งขอบเขต ถอยออกมา หรือขอความช่วยเหลือได้ โดยไม่ต้องใช้ความโกรธเป็นเชื้อเพลิง

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

สิริมิตตเถรคาถา: ไม่มักโกรธ ไม่ผูกโกรธ ไม่มีมายา ไม่ส่อเสียด

สิริมิตฺตตฺเถรคาถา

พระสิริมิตตเถระย้ำคุณสมบัติสี่ข้อซ้ำห้าครั้ง แล้วเติมทีละข้อ คือสำรวมทวาร ศีลงาม มีกัลยาณมิตร และปัญญางาม ผู้เ…

มหาตัณหาสังขยสูตร: วิญญาณไม่ใช่ผู้ท่องเที่ยว

มหาตณฺหาสงฺขยสุตฺตํ

ภิกษุสาติเห็นว่าวิญญาณดวงเดิมท่องเที่ยวไปในสังสาร พระพุทธเจ้าตรัสว่าวิญญาณเกิดเพราะปัจจัย และเรียกชื่อตามปัจจั…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้