จุลลหังสชาดก: เพื่อนที่ไม่บินหนีเมื่อเราติดบ่วง

ในจุลลหังสชาดก อสีตินิบาต ชาดก ขุททกนิกาย คาถาเล่าว่า พญาหงส์ธตรฐติดบ่วงนายพราน ฝูงหงส์บินหนีไปโดยไม่เหลียวหลัง พญาหงส์บอกสุมุขหงส์ผู้เป็นเสนาบดีให้ไปเสีย เพราะความเป็นสหายกับผู้ติดบ่วงย่อมไม่มี สุมุขะตอบว่า เมื่อนายมีสุขตนอยู่ใกล้ เมื่อนายมีทุกข์จะทิ้งไปได้อย่างไร การไม่ทิ้งมิตรในยามทุกข์แม้ต้องเสียชีวิต เป็นธรรมของสัตบุรุษ

เมื่อนายพรานมาถึงและถามว่าทำไมหงส์ที่ไม่ติดบ่วงจึงไม่หนี สุมุขะตอบว่าพญาหงส์เป็นทั้งราชาและเพื่อนเสมอด้วยชีวิต และขอให้ปล่อยนายแล้วเอาตนไว้แทน นายพรานเลื่อมใสจึงปล่อยทั้งสอง สุมุขะกลับแนะให้นายพรานนำหงส์ทั้งสองไปเฝ้าพระราชาเพื่อให้เขาได้รางวัล พระราชาทรงสนทนาธรรมกับหงส์ ประทานทรัพย์แก่นายพราน และทรงอนุญาตให้หงส์ทั้งสองกลับไปหาหมู่ญาติ

ชาดกในพระไตรปิฎกมีเพียงคาถา เนื้อเรื่องข้างต้นมาจากคาถาทั้งหมด ส่วนที่ว่าพระราชาองค์นั้นคือพระเจ้าสาคละ และพระพุทธเจ้าตรัสเรื่องนี้ปรารภพระอานนท์ผู้ยอมสละชีวิตเพื่อพระองค์ในคราวที่มีผู้ปล่อยช้างนาฬาคิรีมาทำร้าย มาจากอรรถกถา