จุลลกเศรษฐีชาดก: ตั้งตัวได้จากทุนเพียงเล็กน้อย

ในจุลลกเศรษฐีชาดก เอกกนิบาตชาดก ขุททกนิกาย ตัวบทในพระไตรปิฎกมีคาถาเดียว ว่าคนมีปัญญาเฉลียวฉลาด ย่อมตั้งตนไว้ได้ด้วยต้นทุนแม้น้อย ดุจคนก่อไฟน้อย ๆ ให้เป็นกองใหญ่ หัวเรื่องในฉบับแปลไทยว่า ว่าด้วยคนฉลาดตั้งตนได้

เรื่องเล่ามาจากอรรถกถาชาดก เรื่องปัจจุบันเกี่ยวกับพระจูฬปันถกผู้ท่องคาถาบทเดียวไม่ได้อยู่นาน จนพระพี่ชายให้สึก พระพุทธเจ้าประทานผ้าขาวให้ลูบคลำพลางบริกรรม ผ้าหมองลง ท่านเห็นความไม่เที่ยงและบรรลุอรหัตผล ภิกษุทั้งหลายสรรเสริญว่าพระพุทธเจ้าทรงยกผู้ที่ดูเหมือนไม่มีทางไปขึ้นได้ พระองค์จึงเล่าเรื่องในอดีต

ในอดีต พระโพธิสัตว์เป็นจุลลกเศรษฐีในพาราณสี เห็นหนูตายบนถนนแล้วกล่าวว่า คนมีปัญญาเอาหนูตัวนี้ไปก็เลี้ยงภรรยาและทำการงานได้ ชายหนุ่มยากจนคนหนึ่งได้ยิน จึงเก็บหนูไปขายเป็นอาหารแมว เอาเงินเล็กน้อยนั้นซื้อน้ำอ้อยไปแจกน้ำดื่มแก่คนเก็บดอกไม้ แลกเป็นดอกไม้มาขาย แล้วค่อย ๆ ขยายการค้าทีละขั้นจนตั้งตัวได้ ต่อมาเขากลับไปหาเศรษฐีเพื่อบอกว่าความสำเร็จมาจากคำพูดของท่าน เศรษฐีจึงยกบุตรสาวให้และตั้งเป็นผู้สืบทรัพย์ อรรถกถาระบุว่าชายหนุ่มนั้นคือพระจูฬปันถก