กุกกุชาดก: ยอดหลังคา ผลมะงั่ว และดอกบัว

ในกุกกุชาดก สัตตกนิบาตชาดก ขุททกนิกาย ตัวบทในพระไตรปิฎกมีคาถา ๗ บท เป็นอุปมา ๓ ชุด ชุดแรกถามว่า ยอดหลังคาที่ทำด้วยไม้แก่นตั้งอยู่ได้อย่างไรจึงไม่ตกลงมา แล้วตอบว่า เพราะจันทันไม้แก่น ๓๐ ตัว วางเรียงรับกันไว้อย่างมั่นคง ผู้นำที่เป็นบัณฑิตก็เช่นกัน เมื่อมีมิตรและที่ปรึกษาที่มั่นคง ไม่แตกแยก มีความสุจริต ยึดเหนี่ยวไว้ดี ย่อมไม่เสื่อมจากสิริ

ชุดที่สองกล่าวว่า ผลมะงั่วเปลือกแข็ง ถ้าคนถือมีดไม่ปอกให้ถูกวิธีจะทำให้ขม ปอกเป็นก็อร่อย ปอกแต่เปลือกบาง ๆ ก็ไม่อร่อย ผู้นำที่เป็นบัณฑิตก็ควรรวบรวมทรัพย์ในหมู่บ้านและนิคมโดยไม่ผลุนผลัน ประพฤติตามธรรม ไม่เบียดเบียนผู้อื่น ชุดที่สามกล่าวว่า ดอกบัวที่เกิดในสระ โคลน ธุลี และน้ำไม่แปดเปื้อนฉันใด ผู้ที่ตัดสินความโดยสุจริต ไม่ผลุนผลัน มีการงานบริสุทธิ์ ย่อมไม่แปดเปื้อนกรรมกิเลสฉันนั้น

เรื่องเล่ามาจากอรรถกถาชาดก ตามอรรถกถา พระราชาองค์หนึ่งครองราชย์โดยไม่เป็นธรรม เก็บภาษีรีดนาทาเร้น พระโพธิสัตว์ซึ่งเป็นอำมาตย์หาอุบายถวายคำเตือน เมื่อพระราชาเสด็จอุทยาน ทอดพระเนตรตำหนักที่ยังมุงหลังคาไม่เสร็จ มีคนนำผลมะงั่วมาถวาย และเสด็จถึงสระบัว พระโพธิสัตว์ก็ใช้สิ่งที่เห็นแต่ละอย่างเป็นอุปมา พระราชาจึงทรงครองราชย์โดยธรรมตั้งแต่นั้น รายละเอียดเหล่านี้ไม่ได้อยู่ในคาถา