กุมภชาดก: หม้อสุราที่ผู้ขายบอกแต่โทษ

ในกุมภชาดก ติงสตินิบาต ชาดก ขุททกนิกาย คาถาเริ่มเมื่อพระราชาเห็นผู้หนึ่งยืนเปล่งรัศมีอยู่กลางอากาศ ร้องให้ซื้อหม้อ จึงถามว่าท่านเป็นใคร และหม้อนี้มีไว้เพื่ออะไร ผู้นั้นตอบว่า หม้อนี้ไม่ใช่หม้อเนยใส ไม่ใช่หม้อน้ำมัน น้ำอ้อย หรือน้ำผึ้ง ขอให้ฟังโทษมากมายของสิ่งที่อยู่ในหม้อ แล้วพรรณนาทีละข้อ แต่ละข้อลงท้ายด้วยคำประชดว่า จงซื้อหม้อที่เต็มด้วยสุรานี้เถิด

โทษที่กล่าวถึงมีทั้ง ดื่มแล้วเดินพลัดตกหลุมตกบ่อ กินสิ่งที่ไม่ควรกิน ร้องรำไร้ที่พึ่ง พูดสิ่งที่ไม่ควรพูดในที่ประชุม คิดว่าตนยิ่งใหญ่กว่าพระราชา ก่อการทะเลาะ ทำให้ตระกูลมั่งคั่งหมดสิ้น ด่าพ่อแม่ พูดเท็จทั้งที่ปกติเงินมากเท่าไรก็ซื้อให้พูดเท็จไม่ได้ ทำงานเร่งด่วนไม่ได้ คนมีหิริก็กลายเป็นไม่มีหิริ และทำทุจริตทางกาย วาจา ใจ พระราชาตอบว่า ท่านไม่ใช่พ่อหรือแม่ของข้าพเจ้า แต่อนุเคราะห์และหวังประโยชน์อย่างยิ่ง จะทำตามคำของท่าน และจะให้บ้านส่วย ทาสี โค และรถเป็นค่าครู ผู้นั้นตอบว่าตนคือท้าวสักกะ ไม่รับสิ่งเหล่านั้น และขอให้พระราชายินดีในธรรม

ชาดกในพระไตรปิฎกมีเพียงคาถา อรรถกถาเล่าว่า สุราเกิดขึ้นครั้งแรกเมื่อพรานชื่อสุระพบน้ำในโพรงไม้ที่ผลไม้และข้าวหล่นลงไปหมักจนนกที่กินแล้วเมา จึงนำไปดื่มกับดาบสชื่อวรุณะ แล้วนำไปขายตามเมืองต่าง ๆ จนหลายเมืองเสื่อมโทรม เมื่อพระเจ้าสัพพมิตต์แห่งสาวัตถีจะเริ่มดื่ม ท้าวสักกะเห็นว่าถ้าพระราชาดื่ม บ้านเมืองจะพินาศ จึงลงมาเตือน หลังจากนั้นพระราชาเลิกดื่ม สั่งทำลายภาชนะสุรา รักษาศีลและให้ทาน อรรถกถาเล่าว่าพระศาสดาตรัสเรื่องนี้หลังจากกลุ่มสหายของนางวิสาขาดื่มสุราระหว่างงานเทศกาลแล้วมาฟังธรรม