มัยหกสกุณชาดก: นกที่ร้องว่า "ของเรา" จนผลไม้หมดต้น
ใช้ในชีวิตประจำวัน

มัยหกสกุณชาดก: นกที่ร้องว่า "ของเรา" จนผลไม้หมดต้น

มยฺหํ มยฺหนฺติ กนฺทติ

นกมัยหกะเกาะต้นเลียบที่ผลสุก ร้องว่า "ของเรา ของเรา" ขณะที่นกอื่นกินผลแล้วบินไป เหมือนคนที่สะสมทรัพย์ไว้มาก ไม่ใช้เอง ไม่แบ่งญาติ สุดท้ายทรัพย์ตกไปเป็นของคนอื่น — ส่วนผู้มีปัญญาใช้ทรัพย์เลี้ยงตนและสงเคราะห์ญาติ

๖ ข้อ

ในมัยหกสกุณชาดก ฉักกนิบาต ชาดก ขุททกนิกาย คาถาเล่าถึงนกชื่อมัยหกะ ซึ่งเที่ยวไปตามไหล่เขาและซอกเขา ขึ้นเกาะต้นเลียบที่มีผลสุกแล้วร้องว่า "ของเรา ของเรา" ระหว่างที่มันร้องอยู่ ฝูงนกก็พากันมากินผลเลียบแล้วบินไป มันก็ยังร้องอยู่อย่างนั้น

คาถาต่อมาเปรียบว่า คนบางคนก็เป็นเช่นนั้น รวบรวมทรัพย์ไว้มาก แต่ไม่ปฏิบัติต่อตนเองและญาติตามสมควร ไม่ใช้เป็นค่าผ้า อาหาร ดอกไม้ หรือเครื่องลูบไล้แม้สักครั้ง ไม่สงเคราะห์ญาติ เฝ้าหวงว่า "ของเรา" จนพระราชา โจร หรือทายาทที่ไม่ชอบพอกันมาเอาไป ส่วนผู้มีปัญญาได้ทรัพย์แล้วย่อมสงเคราะห์ญาติ ได้เกียรติด้วยการนั้น ละโลกไปแล้วย่อมบันเทิงในสวรรค์

เรื่องประกอบมาจากอรรถกถา เรื่องปัจจุบันคือเศรษฐีในกรุงสาวัตถีผู้มีทรัพย์มากแต่กินปลายข้าว นุ่งผ้าเนื้อหยาบ ไม่ให้ใคร เมื่อตายไม่มีทายาท ทรัพย์จึงตกเป็นของหลวง ใช้เวลาขนถึงเจ็ดวัน เรื่องในอดีตเล่าว่า พระโพธิสัตว์มอบสมบัติให้น้องชายพร้อมกำชับให้รักษาโรงทานไว้ แล้วออกบวช แต่น้องชายเลิกโรงทาน และถึงกับทำร้ายหลานเพราะไม่อยากแบ่งสมบัติ พระโพธิสัตว์จึงกลับมาแสดงคาถานี้ และให้น้องชายเปิดโรงทานอีกครั้ง

  1. ๑

    นกที่ร้องแต่ไม่ได้กิน สกุโณ มยฺหโก นาม

    นกมัยหกะเกาะต้นเลียบที่มีผลสุก ร้องว่า "ของเรา ของเรา" อรรถกถาอธิบายว่ามันร้องไล่ฝูงนกที่มากินผล ชื่อมัยหกะก็มาจากเสียงร้องว่า "ของเรา" นั้นเอง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สังเกตว่ามีอะไรในชีวิตที่เราพูดถึงว่า "ของเรา" บ่อย แต่แทบไม่ได้ใช้หรือได้ชื่นชมจริง

  2. ๒

    คนอื่นกินแล้วก็บินไป ภุตฺวาน ปิปฺผลึ ยนฺติ

    ระหว่างที่นกมัยหกะร้องอยู่ ฝูงนกมารวมกัน กินผลเลียบแล้วบินไปต้นอื่น ส่วนมันก็ยังร้องอยู่นั่นเอง การหวงไม่ได้ทำให้ผลไม้เป็นของมันมากขึ้นเลย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าพบว่าเสียเวลากับการหวงหรือกังวลเรื่องของ มากกว่าเวลาที่ได้ใช้มัน ให้ลองปล่อยบางอย่างออกไปให้คนที่ใช้จริง

  3. ๓

    ไม่ปฏิบัติต่อตนและญาติตามสมควร เนวตฺตโน น ญาตีนํ ยโถธึ ปฏิปชฺชติ

    คนบางคนรวบรวมทรัพย์ไว้มาก แต่ไม่ปฏิบัติต่อตนเองและต่อญาติตามส่วนที่ควร อรรถกถาอธิบายว่า ไม่ให้ส่วนที่มารดาบิดา พี่น้อง และบุตรธิดาควรได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ทบทวนงบของบ้านว่า มีส่วนที่ดูแลสุขภาพตัวเองและพ่อแม่อย่างพอเหมาะหรือยัง ก่อนจะเพิ่มยอดเงินเก็บอย่างเดียว

  4. ๔

    มีแต่ไม่เคยได้ใช้ นานุโภติ สกึ กิญฺจิ

    เขาไม่ใช้ทรัพย์เป็นค่าผ้านุ่งห่ม อาหาร ดอกไม้ และเครื่องลูบไล้ ไม่ได้ใช้อะไรเลยแม้สักครั้ง และไม่สงเคราะห์ญาติ ทรัพย์จึงไม่ได้ทำหน้าที่ของทรัพย์

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ของดีที่เก็บไว้ "รอโอกาสพิเศษ" จนเสื่อมไป ลองหยิบมาใช้ในวันธรรมดาบ้าง วันนี้ก็เป็นส่วนหนึ่งของชีวิตเหมือนกัน

  5. ๕

    สุดท้ายก็ตกเป็นของคนอื่น ราชาโน อถวา โจรา ทายาทา

    เมื่อเขาเฝ้าหวงว่า "ของเรา ของเรา" พระราชาก็ดี โจรก็ดี หรือทายาทที่ไม่ชอบพอกันก็ดี ย่อมมาเอาทรัพย์ไป แล้วเขาก็ได้แต่ร่ำร้องอยู่อย่างนั้น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    วางแผนเรื่องมรดกและเอกสารสำคัญไว้ให้ชัดเจนตั้งแต่วันนี้ และแบ่งปันกับคนที่เรารักขณะที่ยังเห็นเขายิ้มได้

  6. ๖

    ผู้มีปัญญาใช้ทรัพย์สงเคราะห์ญาติ ธีโร โภเค อธิคมฺม สงฺคณฺหาติ จ ญาตเก

    ผู้มีปัญญาได้โภคทรัพย์แล้ว ย่อมสงเคราะห์ญาติ ได้เกียรติเพราะการนั้น ละโลกนี้ไปแล้วย่อมบันเทิงในสวรรค์ อรรถกถายกตัวอย่างการสงเคราะห์ด้วยอาหาร เครื่องนุ่งห่ม พืชพันธุ์ และไถ แก่ญาติที่กำลังตั้งตัวทำมาหากิน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    การช่วยญาติที่ดีที่สุดอาจไม่ใช่ให้เงินก้อน แต่ช่วยเครื่องมือหรือโอกาสให้เขาทำมาหากินได้เอง

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ชาดกนี้ไม่ได้สอนให้ใช้เงินหมดตัว แต่ชี้ว่าทรัพย์ที่เก็บไว้โดยไม่เคยนำมาทำประโยชน์ ทั้งกับตัวเองและคนรอบข้าง ก็เหมือนผลไม้บนต้นที่เราเอาแต่ร้องว่าเป็นของเรา

คนยุคนี้อาจไม่ได้หวงเงินสด แต่หวงเวลา ความรู้ หรือของที่ซื้อมาแล้วไม่เคยใช้ ความรู้สึก "ของเรา" ที่แน่นเกินไปทำให้ทั้งตัวเองและคนใกล้ชิดไม่ได้รับประโยชน์อะไรเลย

การเก็บออมไว้ใช้ยามจำเป็นเป็นความไม่ประมาท ไม่ใช่ความตระหนี่ เส้นแบ่งอยู่ที่ว่าทรัพย์นั้นยังรับใช้ชีวิตและคนที่เรารัก หรือกลายเป็นสิ่งที่เราต้องรับใช้

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

พระนางมหาปชาบดีโคตมีทูลขอบวช: ความเพียรที่เปิดทางให้สตรี

ภพฺโพ อานนฺท มาตุคาโม

พระนางมหาปชาบดีโคตมีทูลขอให้สตรีได้บวชแต่ไม่ทรงอนุญาต พระนางปลงผม ครองผ้ากาสายะ เดินทางไปเวสาลีจนเท้าบวมพอง พร…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้