หลักธรรม › ปฏิปทา ๔
ปฏิปทา ๔
ข้อปฏิบัติ

ปฏิปทา ๔

จตสฺโส ปฏิปทา

ทางปฏิบัติ ๔ แบบ ลำบากหรือสะดวก รู้ช้าหรือรู้เร็ว — ทุกแบบไปถึงได้เหมือนกัน การปฏิบัติที่ยากไม่ได้แปลว่าผิดทาง

๔ ข้อ

ในปฏิปทาวรรค จตุกกนิบาต ทรงแสดงปฏิปทา ๔ ประการ คือ ปฏิบัติลำบาก รู้ได้ช้า · ปฏิบัติลำบาก รู้ได้เร็ว · ปฏิบัติสะดวก รู้ได้ช้า · ปฏิบัติสะดวก รู้ได้เร็ว

ทรงอธิบายเหตุไว้ชัดว่า ที่ปฏิบัติลำบากเพราะโดยปกติเป็นผู้มีราคะ โทสะ หรือโมหะกล้า จึงเสวยทุกข์โทมนัสที่เกิดจากกิเลสเหล่านั้นอยู่เนือง ๆ ส่วนที่รู้ได้ช้าเพราะอินทรีย์ ๕ คือ ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ ปัญญา ยังอ่อน ถ้ากิเลสเบาบางก็ปฏิบัติสะดวก ถ้าอินทรีย์แก่กล้าก็รู้ได้เร็ว

ทั้งสี่แบบล้วนเป็นทางที่นำไปสู่การสิ้นอาสวะ ต่างกันเพียงความยากง่ายและความช้าเร็ว

  1. ๑

    ทุกขาปฏิปทา ทันธาภิญญา — ลำบากและรู้ช้า ทุกฺขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา

    กิเลสกล้าจึงปฏิบัติลำบาก และอินทรีย์อ่อนจึงรู้ได้ช้า เป็นทางที่ต้องใช้ความอดทนมากที่สุด แต่ก็ยังเป็นทางที่ไปถึงได้

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าเห็นตัวเองในข้อนี้ ให้ตั้งเป้าที่ความสม่ำเสมอ ไม่ใช่ผลลัพธ์ แล้วนับความก้าวหน้าเป็นปี ไม่ใช่เป็นวัน

  2. ๒

    ทุกขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา — ลำบากแต่รู้เร็ว ทุกฺขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา

    กิเลสกล้าจึงปฏิบัติลำบาก แต่อินทรีย์แก่กล้าจึงรู้ได้เร็ว

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    คนที่เข้าใจธรรมได้ไวแต่ยังถูกกิเลสลากบ่อย ให้เน้นศีลและการสำรวมอินทรีย์ เพื่อลดแรงของกิเลสลง

  3. ๓

    สุขาปฏิปทา ทันธาภิญญา — สะดวกแต่รู้ช้า สุขา ปฏิปทา ทนฺธาภิญฺญา

    กิเลสเบาบางจึงปฏิบัติสะดวก แต่อินทรีย์ยังอ่อนจึงรู้ได้ช้า

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    คนที่ใจสงบง่ายแต่ไม่ค่อยเกิดความเข้าใจใหม่ ให้เพิ่มการศึกษาและพิจารณาเพื่อบ่มปัญญา

  4. ๔

    สุขาปฏิปทา ขิปปาภิญญา — สะดวกและรู้เร็ว สุขา ปฏิปทา ขิปฺปาภิญฺญา

    กิเลสเบาบางจึงปฏิบัติสะดวก และอินทรีย์แก่กล้าจึงรู้ได้เร็ว

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าเป็นแบบนี้ ให้ระวังความประมาทและความถือตัว และใช้ความสะดวกนั้นช่วยเหลือคนที่เดินทางยากกว่า

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

หลักนี้ช่วยคนที่ท้อ — ถ้าภาวนาแล้วรู้สึกว่ายากกว่าคนอื่น ไม่ได้แปลว่าทำผิดหรือไม่เหมาะกับทางนี้ อาจแปลว่ากิเลสที่ต้องจัดการหนักกว่า หรืออินทรีย์ยังต้องบ่มอีก ซึ่งแก้ได้ทั้งสองอย่าง

และช่วยคนที่ปฏิบัติสะดวกไม่ให้ประมาทหรือดูแคลนคนอื่น เพราะความง่ายมาจากเหตุปัจจัยเดิมของแต่ละคน ไม่ใช่ความเก่งกว่า

สิ่งที่ควรทำคือเลิกเทียบความเร็วกับคนอื่น แล้วดูว่าตัวเองต้องลดกิเลสข้อไหน หรือเพิ่มอินทรีย์ข้อไหน

เข้าสู่ระบบเพื่อบันทึกการอ่าน

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

เสขิยวัตรเรื่องการแสดงธรรม: ธรรมะควรส่งถึงผู้ที่พร้อมรับ

น ฉตฺตปาณิสฺส อคิลานสฺส ธมฺมํ เทเสสฺสามีติ

ภิกษุไม่พึงแสดงธรรมแก่ผู้ที่ไม่ป่วยซึ่งถือร่ม ถือไม้พลองหรืออาวุธ สวมรองเท้า นั่งในยาน นอนอยู่ หรือคลุมศีรษะ แ…

มหากัสสปเถรคาถา: ความสุขของผู้มีน้อยและอยู่ห่างเสียงชื่นชม

มหากสฺสปตฺเถรคาถา

คาถา ๔๐ บทของพระมหากัสสปะ ว่าด้วยการไม่คลุกคลีหมู่ การเห็นคำกราบไหว้บูชาเป็นเปือกตม ข้าวจากมือคนโรคเรื้อนที่ฉั…

ขนาดที่ทรงกำหนด: กล่องเข็ม เตียงตั่ง ผ้านั่ง และจีวรที่ไม่เท่าของพระศาสดา

อาสยโต ภิกฺขเว โมฆปุริโส เวทิตพฺโพ

สิกขาบทท้ายรตนวรรคกำหนดของใช้ของภิกษุไม่ให้เกินประมาณ ตั้งแต่กล่องเข็มที่ทำให้ช่างงาไม่มีเวลาทำมาหากิน เตียงสู…
เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้