ปุจิมันทชาดก: ระวังภัยที่ยังมาไม่ถึง

ในปุจิมันทชาดก จตุกกนิบาต ขุททกนิกาย มีคาถา ๔ บท คาถาแรกเป็นคำที่บอกโจรให้ลุกขึ้นไปเสีย อย่ามัวนอนอยู่ ก่อนที่ราชบุรุษจะมาจับ คาถาที่สองเป็นคำถามของเทวดาต้นอัสสัตถะ (ต้นโพธิ์) ว่าเรื่องจับโจรเป็นธุระอะไรของเทวดาต้นสะเดา คาถาที่สามเป็นคำตอบว่า ราชบุรุษจับโจรได้แล้วจะลงโทษบนหลาวที่ทำจากไม้สะเดา ใจจึงระแวงเรื่องนั้น และคาถาสุดท้ายสรุปว่า บัณฑิตพึงระแวงสิ่งที่ควรระแวง พึงป้องกันภัยที่ยังไม่มาถึง และมองทั้งโลกนี้และโลกหน้าเพราะกลัวภัยในอนาคต

รายละเอียดเรื่องเล่ามาจากอรรถกถา เรื่องปัจจุบันเล่าว่า มีโจรหนีมานอนหน้ากุฎีในป่าของพระมหาโมคคัลลานะ พระเถระเห็นว่าไม่ควรเกี่ยวข้องกับโจรจึงไล่ไป พระพุทธเจ้าตรัสว่าบัณฑิตในอดีตก็ระแวงสิ่งที่ควรระแวงเช่นกัน แล้วทรงเล่าเรื่องเทวดาต้นสะเดาในป่าช้าใกล้เมืองพาราณสี ซึ่งคิดว่าถ้าคนมาจับโจรที่นี่ จะตัดกิ่งสะเดาไปทำหลาว ต้นไม้ที่ตนอาศัยจะพินาศ จึงขับโจรไปก่อน ครู่ต่อมาเจ้าของทรัพย์ก็ถือคบเพลิงตามรอยมาถึง

อรรถกถาอธิบายภัยในอนาคตไว้ ๒ อย่าง คือภัยในชาตินี้ ป้องกันได้ด้วยการเว้นมิตรชั่ว และภัยในชาติหน้า ป้องกันได้ด้วยการเว้นทุจริตทางกาย วาจา ใจ และประชุมชาดกว่าเทวดาต้นสะเดาคือพระโพธิสัตว์ เทวดาต้นอัสสัตถะคือพระสารีบุตร