สมุททวาณิชชาดก: เตรียมเรือไว้ก่อนคลื่นมา

ในสมุททวาณิชชาดก ทวาทสนิบาต ชาดก ขุททกนิกาย คาถาแรกเป็นเสียงของผู้ที่อยู่บนเกาะกลางทะเล ว่าคนที่ต้องไถต้องหว่านเลี้ยงชีพไม่ได้รับส่วนแห่งเกาะนี้ เกาะของเราดีกว่าชมพูทวีป ต่อมามีเสียงเตือนว่า ในวันเพ็ญคลื่นใหญ่จากทะเลจะท่วมเกาะ ให้ไปหาที่พึ่งที่อื่น แต่มีอีกเสียงหนึ่งบอกว่าคลื่นจะไม่มา ไม่ต้องกลัว จงอยู่อย่างเบิกบานกับลูกหลาน

ผู้มีปัญญาในหมู่คนบนเกาะกล่าวว่า เทวดาสององค์พูดขัดกัน องค์หนึ่งบอกว่ามีภัย องค์หนึ่งบอกว่าปลอดภัย ให้ทุกคนช่วยกันต่อเรือใหญ่ที่แข็งแรงและมีอุปกรณ์ครบไว้ ถ้าคำเตือนเป็นจริง เรือก็ใช้ได้ทันที ถ้าไม่จริง ก็ไม่ต้องทิ้งเกาะ แล้วสรุปว่าไม่ควรเชื่อคำแรกหรือคำหลังโดยง่าย ผู้ที่พิจารณาแล้วถือเอาส่วนกลางย่อมถึงฐานะอันประเสริฐ คาถาท้ายเปรียบว่า ผู้มีปัญญาเห็นประโยชน์ในอนาคตจึงข้ามทะเลไปได้โดยสวัสดีด้วยการกระทำของตน ส่วนคนพาลที่ติดในรสย่อมจมลงเมื่อเหตุการณ์มาถึง

ชาดกในพระไตรปิฎกมีเพียงคาถา อรรถกถาเล่าเพิ่มว่า ช่างไม้พันครอบครัวที่หนีหนี้ไปพบเกาะอุดมสมบูรณ์ ภายหลังพากันทำสุราดื่มแล้วทำเกาะสกปรก เทวดาประจำเกาะจึงโกรธและจะให้คลื่นท่วมเกาะ เทพบุตรผู้ทรงธรรมมาเตือน ส่วนเทพบุตรที่ใจร้ายมาบอกว่าไม่มีภัย หัวหน้าช่างไม้ผู้พาลกับบริวาร ๕๐๐ ครอบครัวเชื่อฝ่ายหลัง หัวหน้าผู้บัณฑิตกับบริวารเตรียมเรือไว้และรอดไปได้ ส่วนฝ่ายที่ไม่เตรียมไม่รอด คาถาเรียกคนเหล่านี้ว่าพ่อค้า อรรถกถาอธิบายว่าเพราะเป็นผู้เดินทางกลางทะเล