กำเนิดกฐิน: ภิกษุ ๓๐ รูปที่เดินฝ่าฝนมาเฝ้า

ในกฐินขันธกะ พระวินัยปิฎก มหาวรรค ภาค ๒ (เล่ม ๕) มีเรื่องที่เป็นต้นกำเนิดของกฐิน ซึ่งคนไทยรู้จักกันดีในชื่องานทอดกฐินหลังออกพรรษา

ภิกษุชาวปาไฐยรัฐ ๓๐ รูป ล้วนถือธุดงค์อยู่ป่า บิณฑบาต และใช้ผ้าสามผืน เดินทางไปเฝ้าพระพุทธเจ้าที่สาวัตถี แต่ไปไม่ทันวันเข้าพรรษา จึงต้องจำพรรษาที่เมืองสาเกต ห่างจากพระองค์เพียง ๖ โยชน์ ตลอดพรรษาท่านรู้สึกรัญจวนใจที่อยู่ใกล้แต่ไม่ได้เฝ้า ออกพรรษาปวารณาแล้วจึงรีบเดินทาง ขณะฝนยังตกชุก ทางเป็นโคลน จีวรเปียกชุ่ม ร่างกายลำบาก

พระพุทธเจ้าทรงปราศรัยตามพุทธประเพณี เมื่อทรงทราบเรื่องจึงทรงอนุญาตให้ภิกษุผู้จำพรรษาแล้วกรานกฐิน การกรานกฐินโดยย่อคือ สงฆ์ได้รับผ้ามาผืนหนึ่ง ประชุมกันมอบผ้านั้นแก่ภิกษุรูปหนึ่ง ภิกษุรูปนั้นทำจีวรให้เสร็จ แล้วภิกษุในวัดนั้นได้รับการผ่อนปรนบางข้อเรื่องจีวรไประยะหนึ่ง พระวินัยตอนนี้ยังมีรายละเอียดเรื่องกฐินที่เป็นหรือไม่เป็นอันกราน และเหตุที่กฐินสิ้นสุดอีกมาก ซึ่งเป็นเรื่องเฉพาะของสงฆ์