มารตัชชนียสูตร: มารทั้งด่าและยกย่อง
ศึกษาเชิงลึก

มารตัชชนียสูตร: มารทั้งด่าและยกย่อง

มารตชฺชนียสุตฺตํ

มารเข้าไปในท้องพระมหาโมคคัลลานะ ท่านรู้ทันแล้วเล่าว่าในสมัยพระกกุสันธพุทธเจ้า ตนเคยเป็นมารชื่อทูสี ยุยงให้ชาวบ้านด่าว่าภิกษุผู้มีศีล แล้วเปลี่ยนเป็นยุยงให้บูชายกย่อง และพระพุทธเจ้าองค์นั้นทรงสอนภิกษุให้รับมือทั้งสองแบบอย่างไร

๗ ข้อ

ในมารตัชชนียสูตร มัชฌิมนิกาย ขณะพระมหาโมคคัลลานะเดินจงกรมอยู่กลางแจ้ง ในแคว้นภัคคะ มารเข้าไปในท้องของท่าน ท่านรู้สึกท้องหนัก จึงเข้าไปนั่งพิจารณา เห็นว่ามารเข้าไปอยู่ในท้อง จึงบอกให้มารออกมา อย่าเบียดเบียนพระตถาคตและสาวกของพระตถาคต เพราะจะเป็นไปเพื่อความทุกข์แก่มารเองตลอดกาลนาน

มารคิดว่าท่านไม่รู้จักตน แม้พระศาสดาก็ไม่รู้เร็วถึงเพียงนั้น พระมหาโมคคัลลานะรู้ความคิดนั้นและบอกว่ารู้จัก มารจึงออกทางปากไปยืนอยู่ที่บานประตู ท่านเล่าว่าในอดีตสมัยพระกกุสันธพุทธเจ้า ตนเคยเป็นมารชื่อทูสี มีน้องสาวชื่อกาลี มารองค์นี้คือบุตรของน้องสาวนั้น

เรื่องที่เล่าแสดงว่ามารทูสีใช้สองวิธีกับภิกษุผู้มีศีล วิธีแรกยุยงให้คนด่าว่า วิธีที่สองยุยงให้คนบูชายกย่อง ทั้งสองวิธีมุ่งเดียวกันคือหาช่องให้จิตของภิกษุหวั่นไหว และพระกกุสันธพุทธเจ้าทรงสอนวิธีรับมือต่างกันสำหรับแต่ละแบบ เนื้อหาในหน้านี้นำเสนอตามที่เล่าไว้ในพระสูตร

  1. ๑

    รู้ทันมาร นิกฺขม ปาปิม

    เมื่อรู้สึกท้องหนักผิดปกติ พระมหาโมคคัลลานะไม่ตื่นตกใจ แต่นั่งพิจารณาจนเห็นว่ามารเข้าไปอยู่ภายใน แล้วบอกให้มารออกไป อย่าเบียดเบียนสาวกของพระตถาคต เพราะจะเป็นไปเพื่อความทุกข์แก่มารเอง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อรู้สึกหนักใจหรือขุ่นมัวโดยไม่รู้สาเหตุ ให้หยุดนั่งดูก่อนว่ามีอะไรเข้ามาครอบงำใจ การรู้ทันคือก้าวแรกของการปล่อย

  2. ๒

    มารทูสีในสมัยพระกกุสันธพุทธเจ้า ทูสี นาม มาโร

    พระมหาโมคคัลลานะเล่าว่า ตนเคยเป็นมารชื่อทูสี พระกกุสันธพุทธเจ้ามีอัครสาวกคู่หนึ่งชื่อวิธุระกับสัญชีวะ ทูสีไม่รู้ความเป็นไปของภิกษุผู้มีศีลเหล่านั้น จึงหาทางทำให้จิตของภิกษุหวั่นไหวเพื่อให้ตนได้ช่อง ข้อนี้มีไว้เพื่อความเข้าใจภาพรวม

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เรื่องนี้เตือนว่าแม้ผู้ที่ปัจจุบันเป็นพระอัครสาวก ก็เคยทำผิดพลาดมาก่อน อดีตไม่ได้ขังใครไว้ตลอดไป

  3. ๓

    วิธีแรก: ยุยงให้ด่าว่า อกฺโกสถ ปริภาสถ

    ทูสีเข้าสิงพราหมณ์และคฤหบดี ให้ด่า บริภาษ กระทบกระเทียบ และเบียดเบียนภิกษุผู้มีศีล โดยเยาะเย้ยว่าสมณะเหล่านี้นั่งเพ่งเหมือนนกเค้าคอยหนู หรือเหมือนแมวคอยหนูที่กองขยะ ในพระสูตรเล่าว่า คนเหล่านั้นเมื่อตายไปส่วนมากไปเกิดในทุคติ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อเห็นกระแสรุมด่าใครในโลกออนไลน์ ให้ระวังว่าเราอาจกำลังถูกอารมณ์ร่วมพาไป โดยไม่ได้ตั้งใจเป็นผู้ทำร้ายเอง

  4. ๔

    รับคำด่าด้วยพรหมวิหาร เมตฺตาสหคเตน เจตสา

    พระกกุสันธพุทธเจ้าตรัสกับภิกษุว่า มารทูสีเข้าสิงชาวบ้านให้ด่าว่าพวกเธอ ให้พวกเธอมีใจประกอบด้วยเมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา แผ่ไปทั่วทุกทิศ ภิกษุปฏิบัติตาม มารจึงไม่ได้ช่อง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อถูกต่อว่าอย่างไม่เป็นธรรม ก่อนตอบโต้ ให้ตั้งใจแผ่ความปรารถนาดีสักครู่ ใจที่ไม่มีความแค้นจะเลือกคำตอบได้ดีกว่า

  5. ๕

    วิธีที่สอง: ยุยงให้บูชายกย่อง สกฺกโรถ ครุกโรถ มาเนถ ปูเชถ

    เมื่อวิธีแรกไม่ได้ผล ทูสีเปลี่ยนไปเข้าสิงชาวบ้านให้สักการะ เคารพ นับถือ และบูชาภิกษุผู้มีศีล โดยหวังว่าจิตของภิกษุจะหวั่นไหวไปอีกทางหนึ่ง ในพระสูตรเล่าว่า คนเหล่านั้นเมื่อตายไปส่วนมากไปเกิดในสุคติ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อได้รับคำชมหรือยอดไลก์มาก ๆ ให้รู้ว่านี่ก็เป็นแรงดึงใจชนิดหนึ่ง ไม่ต่างจากคำด่าในแง่ที่ทำให้เสียหลักได้

  6. ๖

    รับการยกย่องด้วยการพิจารณา สพฺพสงฺขาเรสุ อนิจฺจานุปสฺสิโน

    พระกกุสันธพุทธเจ้าตรัสให้ภิกษุพิจารณาเห็นความไม่งามในกาย มีความสำคัญว่าอาหารเป็นของปฏิกูล มีความสำคัญว่าไม่น่ายินดีในโลกทั้งปวง และพิจารณาเห็นความไม่เที่ยงในสังขารทั้งปวง ภิกษุปฏิบัติตาม มารก็ไม่ได้ช่องอีก

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อประสบความสำเร็จ ระลึกว่าร่างกาย ชื่อเสียง และคำชมล้วนเปลี่ยนแปลง จะช่วยให้รับความสำเร็จอย่างสงบ ไม่ฟูเกินตัว

  7. ๗

    ผลของการทำร้ายผู้บริสุทธิ์ มารตชฺชนียสุตฺตํ

    ในที่สุด ทูสีเข้าสิงเด็กคนหนึ่งให้ขว้างก้อนหินถูกศีรษะพระวิธุระจนศีรษะแตก พระวิธุระเดินตามหลังพระกกุสันธพุทธเจ้าไปทั้งที่เลือดไหล พระพุทธเจ้าองค์นั้นเหลียวกลับทอดพระเนตรและตรัสว่ามารทูสีไม่รู้จักประมาณ ในพระสูตรเล่าว่า ทูสีจุติจากที่นั้นและไปเกิดในมหานรก เมื่อพระมหาโมคคัลลานะเล่าจบ มารองค์ปัจจุบันก็เสียใจและหายไป

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    การยั่วยุหรือผลักให้คนอื่นทำร้ายผู้บริสุทธิ์ เป็นกรรมหนักของผู้ยุยงเอง ถ้ารู้ตัวว่ากำลังปลุกปั่นความเกลียดชัง ให้หยุดทันที

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

ข้อคิดที่ชัดที่สุดของพระสูตรนี้คือ สิ่งที่ทำให้ใจเสียหลักไม่ได้มีแค่คำด่า คำชมและการยกย่องก็ทำให้หลงได้ไม่แพ้กัน คนที่ผ่านคำวิจารณ์มาได้ อาจพลาดเมื่อมีคนชื่นชมมาก ๆ

วิธีรับมือที่แสดงไว้ก็ต่างกันตามสถานการณ์ เมื่อถูกโจมตี ใช้เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา เพื่อไม่ให้ใจโกรธแค้น เมื่อถูกยกย่อง ใช้การพิจารณาความไม่งาม ความไม่เที่ยง และความไม่น่ายินดีของโลก เพื่อไม่ให้ใจฟูเหลิง

เรื่องเล่าเกี่ยวกับมารและนรกในพระสูตรเป็นส่วนหนึ่งของคำสอนตามพระคัมภีร์ ผู้อ่านอาจเข้าใจตามตัวอักษรหรือมองเป็นภาพสะท้อนของกลไกในใจก็ได้ แต่หลักเรื่องไม่หวั่นไหวทั้งต่อคำด่าและคำยอ ใช้ได้ทั้งสองมุม

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ธาตุกถา: ธรรมแต่ละอย่างอยู่ในขันธ์ อายตนะ ธาตุข้อไหน

สงฺคโห อสงฺคโห

ธาตุกถา คัมภีร์ที่สามของพระอภิธรรมปิฎก ถามซ้ำ ๆ ว่าธรรมข้อหนึ่งนับเข้าได้ในขันธ์ อายตนะ ธาตุกี่ข้อ นับเข้าไม่ไ…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้