มิจฉาวณิชชา ๕
ใช้ในชีวิตประจำวัน

มิจฉาวณิชชา ๕

ปญฺจ วณิชฺชา อุปาสเกน อกรณียา

การค้าขาย ๕ อย่างที่อุบาสกไม่ควรทำ — อาวุธ มนุษย์ สัตว์เป็นเพื่อฆ่า น้ำเมา และยาพิษ เพราะกำไรมาพร้อมความเดือดร้อนของผู้อื่น

๕ ข้อ

ในวณิชชาสูตร อุปาสกวรรค ปัญจกนิบาต ทรงแสดงว่าการค้าขาย ๕ อย่างนี้ อุบาสกไม่ควรทำ คือ การค้าขายศัสตรา การค้าขายสัตว์ (อรรถกถาอธิบายว่าหมายถึงการค้ามนุษย์) การค้าขายเนื้อ (เลี้ยงสัตว์ไว้ขายเพื่อฆ่า) การค้าขายน้ำเมา และการค้าขายยาพิษ

หลักนี้ขยายความสัมมาอาชีวะในมรรคมีองค์ ๘ ให้เป็นรูปธรรม สิ่งที่ห้าอย่างนี้มีเหมือนกันคือ ยิ่งขายได้มาก ความเดือดร้อนของคนหรือสัตว์อื่นก็ยิ่งมาก

พระสูตรนี้พูดถึงอาชีพที่อุบาสกไม่ควรทำเอง ไม่ได้ตั้งตัวเป็นกฎหมายหรือบอกให้ตัดสินคนอื่น

  1. ๑

    สัตถวณิชชา — ค้าขายอาวุธ สตฺถวณิชฺชา

    ค้าขายเครื่องประหารที่ใช้ทำร้ายหรือฆ่าผู้อื่น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ในแง่การลงทุน ลองดูว่าเงินของเราไปอยู่ในกิจการที่ผลิตหรือค้าอาวุธหรือเปล่า

  2. ๒

    สัตตวณิชชา — ค้าขายมนุษย์ สตฺตวณิชฺชา

    ค้าขายสัตว์มีชีวิต อรรถกถาอธิบายว่าหมายถึงการค้ามนุษย์ เป็นการทำให้ผู้อื่นสูญเสียอิสรภาพ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ในรูปปัจจุบันรวมถึงการเอาเปรียบแรงงานอย่างไม่เป็นธรรมจนคนไม่มีทางออก ตรวจดูห่วงโซ่ธุรกิจของเราด้วย

  3. ๓

    มังสวณิชชา — ค้าขายเนื้อสัตว์ (เลี้ยงไว้ฆ่าขาย) มํสวณิชฺชา

    เลี้ยงสัตว์ไว้เพื่อฆ่าขายเนื้อ อาชีพที่รายได้ผูกกับการฆ่าโดยตรง

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าอยู่ในธุรกิจอาหาร ลองดูว่าส่วนไหนผูกกับการฆ่าโดยตรง และมีทางเลือกที่เบียดเบียนน้อยลงบ้างไหม

  4. ๔

    มัชชวณิชชา — ค้าขายน้ำเมา มชฺชวณิชฺชา

    ค้าขายสุราและสิ่งเสพติดที่ทำให้ขาดสติ ซึ่งเป็นต้นเหตุของการผิดศีลข้ออื่น

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    สังเกตว่าศีลข้อ ๕ มีคู่ในฝั่งอาชีพ ไม่ใช่แค่ไม่ดื่มเอง แต่ไม่ทำกำไรจากการทำให้คนอื่นขาดสติด้วย

  5. ๕

    วิสวณิชชา — ค้าขายยาพิษ วิสวณิชฺชา

    ค้าขายยาพิษที่ใช้ทำร้ายหรือฆ่า

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    หลักการขยายได้ถึงสินค้าที่รู้ว่าเป็นอันตรายต่อผู้ใช้แต่ยังขายต่อไปเพราะกำไรดี

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

สำหรับคนที่เลือกอาชีพ เปิดธุรกิจ หรือลงทุน ใช้เป็นคำถามพื้นฐานได้ว่า รายได้ของเราเติบโตขึ้นจากความเสียหายของคนอื่นหรือเปล่า

ในโลกปัจจุบัน หลักการเดียวกันขยายไปถึงสิ่งที่พระสูตรไม่ได้ระบุชื่อได้ เช่น ธุรกิจที่ทำกำไรจากการพนัน การหลอกลวง หรือการทำให้คนเสพติด แต่ให้ใช้เป็นเกณฑ์ตรวจตัวเอง ไม่ใช่เครื่องมือตัดสินคนที่ทำงานในอุตสาหกรรมเหล่านั้น ซึ่งหลายคนไม่ได้มีทางเลือกมากนัก

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ปริวาสและมานัต: กระบวนการรับผิดชอบที่มีวันจบ

ปาริวาสิกกฺขนฺธกํ

ระเบียบของภิกษุผู้อยู่ปริวาส ประพฤติมานัต และรอการอัพภาน เป็นช่วงเวลาที่ต้องถ่อมตัว ต้องบอกให้คนอื่นรู้ นับคืน…

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้