ปริวาสและมานัต: กระบวนการรับผิดชอบที่มีวันจบ
ปาริวาสิกกฺขนฺธกํระเบียบของภิกษุผู้อยู่ปริวาส ประพฤติมานัต และรอการอัพภาน เป็นช่วงเวลาที่ต้องถ่อมตัว ต้องบอกให้คนอื่นรู้ นับคืน…
ปญฺจ วณิชฺชา อุปาสเกน อกรณียา
การค้าขาย ๕ อย่างที่อุบาสกไม่ควรทำ — อาวุธ มนุษย์ สัตว์เป็นเพื่อฆ่า น้ำเมา และยาพิษ เพราะกำไรมาพร้อมความเดือดร้อนของผู้อื่น
ในวณิชชาสูตร อุปาสกวรรค ปัญจกนิบาต ทรงแสดงว่าการค้าขาย ๕ อย่างนี้ อุบาสกไม่ควรทำ คือ การค้าขายศัสตรา การค้าขายสัตว์ (อรรถกถาอธิบายว่าหมายถึงการค้ามนุษย์) การค้าขายเนื้อ (เลี้ยงสัตว์ไว้ขายเพื่อฆ่า) การค้าขายน้ำเมา และการค้าขายยาพิษ
หลักนี้ขยายความสัมมาอาชีวะในมรรคมีองค์ ๘ ให้เป็นรูปธรรม สิ่งที่ห้าอย่างนี้มีเหมือนกันคือ ยิ่งขายได้มาก ความเดือดร้อนของคนหรือสัตว์อื่นก็ยิ่งมาก
พระสูตรนี้พูดถึงอาชีพที่อุบาสกไม่ควรทำเอง ไม่ได้ตั้งตัวเป็นกฎหมายหรือบอกให้ตัดสินคนอื่น
ค้าขายเครื่องประหารที่ใช้ทำร้ายหรือฆ่าผู้อื่น
ในแง่การลงทุน ลองดูว่าเงินของเราไปอยู่ในกิจการที่ผลิตหรือค้าอาวุธหรือเปล่า
ค้าขายสัตว์มีชีวิต อรรถกถาอธิบายว่าหมายถึงการค้ามนุษย์ เป็นการทำให้ผู้อื่นสูญเสียอิสรภาพ
ในรูปปัจจุบันรวมถึงการเอาเปรียบแรงงานอย่างไม่เป็นธรรมจนคนไม่มีทางออก ตรวจดูห่วงโซ่ธุรกิจของเราด้วย
เลี้ยงสัตว์ไว้เพื่อฆ่าขายเนื้อ อาชีพที่รายได้ผูกกับการฆ่าโดยตรง
ถ้าอยู่ในธุรกิจอาหาร ลองดูว่าส่วนไหนผูกกับการฆ่าโดยตรง และมีทางเลือกที่เบียดเบียนน้อยลงบ้างไหม
ค้าขายสุราและสิ่งเสพติดที่ทำให้ขาดสติ ซึ่งเป็นต้นเหตุของการผิดศีลข้ออื่น
สังเกตว่าศีลข้อ ๕ มีคู่ในฝั่งอาชีพ ไม่ใช่แค่ไม่ดื่มเอง แต่ไม่ทำกำไรจากการทำให้คนอื่นขาดสติด้วย
ค้าขายยาพิษที่ใช้ทำร้ายหรือฆ่า
หลักการขยายได้ถึงสินค้าที่รู้ว่าเป็นอันตรายต่อผู้ใช้แต่ยังขายต่อไปเพราะกำไรดี
สำหรับคนที่เลือกอาชีพ เปิดธุรกิจ หรือลงทุน ใช้เป็นคำถามพื้นฐานได้ว่า รายได้ของเราเติบโตขึ้นจากความเสียหายของคนอื่นหรือเปล่า
ในโลกปัจจุบัน หลักการเดียวกันขยายไปถึงสิ่งที่พระสูตรไม่ได้ระบุชื่อได้ เช่น ธุรกิจที่ทำกำไรจากการพนัน การหลอกลวง หรือการทำให้คนเสพติด แต่ให้ใช้เป็นเกณฑ์ตรวจตัวเอง ไม่ใช่เครื่องมือตัดสินคนที่ทำงานในอุตสาหกรรมเหล่านั้น ซึ่งหลายคนไม่ได้มีทางเลือกมากนัก
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
ระเบียบของภิกษุผู้อยู่ปริวาส ประพฤติมานัต และรอการอัพภาน เป็นช่วงเวลาที่ต้องถ่อมตัว ต้องบอกให้คนอื่นรู้ นับคืน…
แทนที่จะปราบโจรด้วยการลงโทษ ปุโรหิตแนะให้พระราชาแจกพันธุ์พืชแก่ชาวนา ทุนแก่พ่อค้า และค่าจ้างแก่ข้าราชการ — และ…
นกทั้งหลายทิ้งต้นไม้ไปเมื่อสิ้นผล แต่พญานกแขกเต้ายังอยู่กับต้นมะเดื่อที่แห้ง เพราะเห็นว่าต้นไม้เป็นทั้งญาติและ…
คนเป็นโรคเรื้อนรู้สึกสบายเมื่อเอาแผลไปลนไฟ แต่เมื่อหายแล้วจะไม่มีใครอยากกลับไปลนไฟอีก — พระพุทธเจ้าทรงใช้อุปมา…