ธรรมที่ควรเจริญเพื่อรู้ยิ่งซึ่งราคะ (ทสกนิบาต): สามชุดเครื่องมือ
ราคสฺส ภิกฺขเว อภิญฺญาย ทส ธมฺมา ภาเวตพฺพาท้ายทสกนิบาตทรงให้เครื่องมือสามชุดสำหรับรู้ทันราคะ คือสัญญา ๑๐ ชุดหนึ่ง สัญญาเกี่ยวกับซากศพและความไม่เที่ยงอีก…
มิคชาลสุตฺตํ
ผู้ที่ยังเพลิดเพลินในรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส และความคิด ถึงอยู่ในป่าก็ชื่อว่า "อยู่กับเพื่อน" คือตัณหา ส่วนผู้ไม่เพลิดเพลิน ถึงอยู่ท่ามกลางผู้คนในหมู่บ้านก็ชื่อว่า "อยู่ผู้เดียว"
ในมิคชาลสูตร สฬายตนสังยุต สังยุตตนิกาย พระมิคชาละทูลถามพระพุทธเจ้าว่า ที่ตรัสว่าผู้อยู่ผู้เดียว ผู้อยู่ผู้เดียวนั้น ด้วยเหตุเพียงไรจึงชื่อว่าอยู่ผู้เดียว และด้วยเหตุเพียงไรจึงชื่อว่าอยู่กับเพื่อนสอง
พระองค์ตรัสว่า เมื่อมีรูปที่น่าปรารถนา น่าพอใจ ถ้าภิกษุยินดี กล่าวชื่นชม และหมกมุ่นในรูปนั้น ความเพลิดเพลินก็เกิด เมื่อมีความเพลิดเพลินก็มีความกำหนัดกล้า เมื่อมีความกำหนัดกล้าก็มีความผูกพัน ผู้เช่นนี้ แม้อยู่ในป่าที่เงียบสงัด ก็ยังชื่อว่าอยู่กับเพื่อนสอง เพราะยังมีตัณหาเป็นเพื่อน ส่วนผู้ไม่ยินดีในอารมณ์เหล่านั้น แม้อยู่ปะปนกับภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา อำมาตย์ และนักบวชลัทธิอื่นในหมู่บ้าน ก็ชื่อว่าอยู่ผู้เดียว
ในมิคชาลสูตรที่ ๒ พระมิคชาละขอฟังธรรมโดยย่อเพื่อไปหลีกเร้นอยู่ผู้เดียว พระองค์ตรัสว่าเพราะความเพลิดเพลินเกิด ทุกข์จึงเกิด เพราะความเพลิดเพลินดับ ทุกข์จึงดับ ท่านนำไปปฏิบัติจนเป็นพระอรหันต์
พระมิคชาละทูลถามว่า ด้วยเหตุเพียงไรภิกษุจึงชื่อว่าอยู่ผู้เดียว และด้วยเหตุเพียงไรจึงชื่อว่าอยู่กับเพื่อนสอง คำถามนี้ไม่ได้ถามเรื่องสถานที่ แต่ถามถึงความหมายของคำที่พระพุทธเจ้าตรัสไว้
เวลาพูดว่า "อยากอยู่คนเดียว" ลองถามตัวเองว่าจริง ๆ แล้วต้องการอยู่ห่างจากคน หรือต้องการให้ใจหยุดวิ่งตามสิ่งต่าง ๆ
เมื่อมีรูป เสียง กลิ่น รส สัมผัส หรือธรรมารมณ์ที่น่าพอใจ ถ้าภิกษุยินดี กล่าวชื่นชม และหมกมุ่นอยู่ ความเพลิดเพลินก็เกิด ความเพลิดเพลินนำไปสู่ความกำหนัดกล้า และความกำหนัดกล้านำไปสู่ความผูกพัน
สังเกตขั้นตอนนี้ในเรื่องเล็ก ๆ เช่น เห็นของลดราคา ชอบ พูดชมกับตัวเอง แล้วเปิดดูซ้ำหลายรอบ ถ้าจับได้ตั้งแต่ขั้นชื่นชม ก็หยุดได้ง่ายกว่าขั้นผูกพัน
ผู้ที่ยังเพลิดเพลินและผูกพันเช่นนั้น แม้จะอยู่ในป่าหรือเสนาสนะที่เงียบสงัด ไม่มีเสียงคน เหมาะแก่การหลีกเร้น ก็ยังชื่อว่าอยู่กับเพื่อนสอง เพราะยังละตัณหาซึ่งเป็นเพื่อนคนที่สองไม่ได้
ถ้าลาพักร้อนไปที่เงียบ ๆ แต่ยังเช็กงานและโซเชียลทั้งวัน ความเงียบรอบตัวก็ไม่ได้ทำให้ใจพัก ลองกำหนดช่วงเวลาที่วางโทรศัพท์ไว้จริง ๆ
ถ้าภิกษุไม่ยินดี ไม่กล่าวชื่นชม ไม่หมกมุ่นในอารมณ์ที่น่าพอใจ ความเพลิดเพลินก็ดับ เมื่อไม่มีความเพลิดเพลินก็ไม่มีความกำหนัด เมื่อไม่มีความกำหนัดก็ไม่มีความผูกพัน
เมื่อเห็นสิ่งที่ชอบ ให้รับรู้ว่า "สวยดี" แล้วปล่อยผ่าน ไม่ต้องเติมคำชมและความคิดต่อยอดในหัว เป็นการฝึกไม่ป้อนเชื้อให้ความอยาก
ผู้ที่ละตัณหาซึ่งเป็นเพื่อนสองได้แล้ว แม้จะอยู่ปะปนกับภิกษุ ภิกษุณี อุบาสก อุบาสิกา พระราชา มหาอำมาตย์ เดียรถีย์ และสาวกของเดียรถีย์ ในหมู่บ้าน ก็ยังชื่อว่าอยู่ผู้เดียว
ในงานเลี้ยง ที่ทำงาน หรือบนรถไฟฟ้าที่แออัด เราฝึกความสงบได้ด้วยการรู้ลมหายใจ และไม่ปล่อยใจไปติดกับทุกเสียงและทุกภาพ
ในมิคชาลสูตรที่ ๒ พระมิคชาละขอฟังธรรมโดยย่อ พระพุทธเจ้าตรัสว่า เมื่อยินดีและหมกมุ่นในอารมณ์ที่น่าพอใจ ความเพลิดเพลินก็เกิด และเพราะความเพลิดเพลินเกิด ทุกข์จึงเกิด เมื่อไม่ยินดี ความเพลิดเพลินดับ ทุกข์จึงดับ
เมื่อเสียดายหรือผิดหวังกับอะไร ลองย้อนดูว่าก่อนหน้านั้นเราเพลิดเพลินกับมันไว้มากแค่ไหน ความผิดหวังมักใหญ่เท่ากับความเพลินที่สะสมไว้
เมื่อฟังแล้ว พระมิคชาละหลีกออกจากหมู่ อยู่ผู้เดียว ไม่ประมาท มีความเพียร ไม่นานก็ทำให้แจ้งที่สุดแห่งพรหมจรรย์ และได้เป็นพระอรหันต์องค์หนึ่ง
ไม่จำเป็นต้องรู้หลักธรรมมากมาย เลือกประโยคเดียวที่โดนใจ เช่น "ความเพลิดเพลินเกิด ทุกข์จึงเกิด" แล้วนำไปสังเกตในชีวิตจริงทุกวันสักหนึ่งสัปดาห์
พระสูตรนี้แยก "ความเหงา" กับ "ความสันโดษ" ออกจากกันได้ชัด คนที่อยู่คนเดียวในห้องแต่ใจวิ่งไปหาหน้าจอ ความทรงจำ และสิ่งที่อยากได้ตลอดเวลา ยังไม่ได้อยู่คนเดียวจริง ส่วนคนที่ทำงานกลางออฟฟิศที่วุ่นวายแต่ใจไม่ถูกดึงไปตามทุกสิ่ง กลับมีความสงบของคนที่อยู่ผู้เดียว
ความหมายนี้ไม่ได้บอกว่าการหลีกเร้นไม่มีประโยชน์ และไม่ได้บอกให้ตัดขาดจากผู้คน ความสัมพันธ์ที่ดีและการมีคนให้พึ่งพายังสำคัญ พระสูตรเพียงชี้ว่า สิ่งที่ทำให้ใจสงบหรือไม่สงบ อยู่ที่ความเพลิดเพลินในใจมากกว่าจำนวนคนรอบตัว
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
ท้ายทสกนิบาตทรงให้เครื่องมือสามชุดสำหรับรู้ทันราคะ คือสัญญา ๑๐ ชุดหนึ่ง สัญญาเกี่ยวกับซากศพและความไม่เที่ยงอีก…
เรื่องของเปรตที่เล่าถึงกรรมในอดีตของตน เปรตปากสุกรเพราะไม่สำรวมวาจา เปรตปากเน่าเพราะพูดส่อเสียด พ่อแม่ตระหนี่ท…
เรื่องสั้นของเทวดาในป่าที่มาเตือนภิกษุด้วยความเอ็นดู — รูปหนึ่งนั่งคิดเรื่องไม่ดี รูปหนึ่งนอนกลางวัน รูปหนึ่งค…
ลำดับญาณช่วงกลางของปฏิสัมภิทามรรค ตั้งแต่เห็นจิตที่รับอารมณ์นั้นแตกดับ เห็นเป็นภัย อยากพ้นแล้ววางเฉย ข้ามโคตร …