มฆเทวสูตร: อย่าเป็นคนสุดท้ายที่ทิ้งสิ่งดี
ใช้ในชีวิตประจำวัน

มฆเทวสูตร: อย่าเป็นคนสุดท้ายที่ทิ้งสิ่งดี

มฆเทวสุตฺตํ

พระเจ้ามฆเทวะให้ช่างกัลบกบอกเมื่อเห็นผมหงอก แล้วมอบราชสมบัติ สอนลูกให้ครองเมืองให้ดี และขอว่าอย่าเป็นคนสุดท้ายที่ทำให้ธรรมเนียมดีขาดหาย พระพุทธเจ้าทรงบอกว่าธรรมเนียมดีที่ทรงตั้งไว้ในบัดนี้คือมรรคมีองค์ ๘

๗ ข้อ

ในมฆเทวสูตร มัชฌิมนิกาย พระพุทธเจ้าทรงแย้มพระสรวลที่อัมพวันของพระเจ้ามฆเทวะ ใกล้เมืองมิถิลา เมื่อพระอานนท์ทูลถาม จึงตรัสเล่าเรื่องในอดีตว่า พระเจ้ามฆเทวะเป็นพระราชาผู้ตั้งอยู่ในธรรม รักษาอุโบสถ และสั่งช่างกัลบกไว้ว่า เมื่อเห็นผมหงอกให้บอก

เมื่อผมหงอกปรากฏ พระองค์เรียกว่าเทวทูต มอบบ้านส่วยให้ช่างกัลบก มอบราชสมบัติให้โอรส สอนให้ครองเมืองให้ดี แล้วออกบวชเจริญพรหมวิหาร และสั่งลูกว่าให้ทำตามธรรมเนียมดีนี้ อย่าเป็นคนสุดท้าย พระราชาในวงศ์นี้ทำตามกันมายาวนาน จนถึงพระเจ้านิมิ ซึ่งท้าวสักกะเชิญไปดาวดึงส์ แต่พระองค์ขอกลับมาทำความดีในเมืองมนุษย์ ส่วนพระเจ้ากฬารชนก โอรสของพระเจ้านิมิ ไม่ออกบวช จึงเป็นคนสุดท้ายที่ตัดธรรมเนียมนั้น

พระพุทธเจ้าตรัสว่า ในครั้งนั้นพระองค์คือพระเจ้ามฆเทวะ ธรรมเนียมเดิมพาไปได้เพียงพรหมโลก ส่วนธรรมเนียมดีที่ทรงตั้งไว้ในบัดนี้คือมรรคมีองค์ ๘ ซึ่งนำไปสู่นิพพาน ตัวเลขอายุหลายหมื่นปีและการไปสวรรค์ในเรื่องนี้เป็นส่วนเล่าเรื่องตามแบบโบราณ ใจความหลักอยู่ที่การส่งต่อสิ่งดี

  1. ๑

    ผู้นำที่ตั้งอยู่ในธรรม ธมฺมิโก ธมฺมราชา

    พระเจ้ามฆเทวะเป็นพระราชาผู้ตั้งอยู่ในธรรม ประพฤติธรรมต่อพราหมณ์ คหบดี ชาวนิคม และชาวชนบท และรักษาอุโบสถในวันสิบสี่ สิบห้า และแปดค่ำ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้ามีคนอยู่ในความดูแล ไม่ว่าจะเป็นลูกน้องหรือคนในบ้าน ให้ถือความเป็นธรรมต่อทุกคนเป็นหน้าที่หลัก และมีวันสำหรับขัดเกลาตัวเองเป็นประจำ

  2. ๒

    ผมหงอกคือเทวทูต ปาตุภูตา โข เทวสฺส เทวทูตา

    พระเจ้ามฆเทวะสั่งช่างกัลบกให้บอกเมื่อเห็นผมหงอก หลายปีต่อมาช่างกัลบกทูลว่า เทวทูตปรากฏแล้ว พระองค์ให้ถอนผมหงอกนั้นวางไว้ในฝ่ามือ แล้วพระราชทานบ้านส่วยให้ช่างกัลบก

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ขอให้คนใกล้ชิดบอกตรง ๆ เมื่อเห็นว่าเราเริ่มเหนื่อย ป่วย หรือทำงานไม่ไหว และขอบคุณเขาแทนการไม่พอใจ

  3. ๓

    สอนผู้สืบทอดให้ดีก่อนวางมือ สาธุกํ รชฺเช สมนุสาสิตฺวา

    ก่อนออกบวช พระเจ้ามฆเทวะเรียกโอรสองค์ใหญ่มา มอบราชสมบัติ และพร่ำสอนให้ครองราชย์ให้ดี แล้วจึงปลงผมและหนวด ครองผ้ากาสายะ ออกบวช

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนลาออก ย้ายงาน หรือเกษียณ ให้ส่งมอบงานอย่างตั้งใจ เขียนสิ่งที่รู้ไว้ และสอนคนที่จะทำต่อจนเขาพร้อม

  4. ๔

    ใช้ชีวิตช่วงหลังเจริญพรหมวิหาร เมตฺตาสหคเตน เจตสา

    หลังออกบวช พระเจ้ามฆเทวะมีใจประกอบด้วยเมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา แผ่ไปทั่วทุกทิศ ไม่มีเวร ไม่มีความเบียดเบียน เมื่อสิ้นพระชนม์ได้ไปเกิดในพรหมโลก

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อชีวิตช้าลง ให้ใช้เวลาฝึกใจให้กว้าง เช่น แผ่เมตตาก่อนนอน และยินดีกับความสำเร็จของลูกหลานโดยไม่เข้าไปควบคุม

  5. ๕

    อย่าเป็นคนสุดท้าย มา โข เม ตฺวํ อนฺติมปุริโส อโหสิ

    พระเจ้ามฆเทวะสั่งโอรสว่า จงทำตามธรรมเนียมดีที่ตั้งไว้ อย่าเป็นคนสุดท้าย ในรุ่นใดที่ธรรมเนียมดีขาดหาย คนรุ่นนั้นชื่อว่าเป็นคนสุดท้าย ธรรมเนียมนี้สืบต่อมายาวนาน จนพระเจ้ากฬารชนกไม่ออกบวช จึงเป็นผู้ตัดธรรมเนียมนั้นเสีย

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เลือกนิสัยดีในบ้านหรือที่ทำงานสักอย่างที่ได้รับมาจากรุ่นก่อน แล้วตั้งใจรักษาและสอนต่อให้คนรุ่นถัดไป

  6. ๖

    เลือกกลับมาทำความดีในโลกมนุษย์ อลํ มาริส ตตฺเถว มํ มิถิลํ ปฏิเนตุ

    เทวดาชั้นดาวดึงส์สรรเสริญพระเจ้านิมิ ท้าวสักกะจึงส่งรถมารับไปสวรรค์ และเชิญให้อยู่ร่วมกับเทวดา แต่พระเจ้านิมิขอกลับไปเมืองมิถิลา เพื่อประพฤติธรรมต่อประชาชนและรักษาอุโบสถต่อไป

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อได้รับคำชมหรือรางวัล อย่าหลงอยู่กับมันนาน ให้กลับมาทำหน้าที่ที่มีประโยชน์ต่อคนรอบตัวต่อ

  7. ๗

    ธรรมเนียมดีในบัดนี้คือมรรคมีองค์ ๘ อริโย อฏฺฐงฺคิโก มคฺโค

    พระพุทธเจ้าตรัสว่า ธรรมเนียมดีที่ทรงตั้งไว้เมื่อเป็นพระเจ้ามฆเทวะ เป็นไปเพียงเพื่อเกิดในพรหมโลก ส่วนธรรมเนียมดีที่ทรงตั้งไว้ในบัดนี้คือมรรคมีองค์ ๘ ซึ่งเป็นไปเพื่อความหน่าย คลายกำหนัด ดับ สงบ รู้ยิ่ง ตรัสรู้ และนิพพาน และตรัสกับพระอานนท์ว่า อย่าเป็นคนสุดท้ายของพระองค์

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อจะส่งต่อสิ่งใดให้ลูกหลาน นอกจากประเพณี ให้ส่งต่อหลักที่ช่วยให้ใจพ้นทุกข์ได้จริง เช่น ความเห็นที่ถูก คำพูดที่ดี และการมีสติ

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

เรื่องนี้พูดกับคนทุกวัยที่มีบางอย่างต้องส่งต่อ ทั้งพ่อแม่ ผู้นำองค์กร ครู และคนทำงานที่กำลังจะเกษียณ ผมหงอกเส้นแรกไม่จำเป็นต้องทำให้กลัว แต่ใช้เป็นสัญญาณให้เริ่มวางแผนชีวิตช่วงต่อไป

สิ่งที่พระเจ้ามฆเทวะทำครบถ้วนคือ ขอบคุณคนที่บอกความจริง สอนผู้สืบทอดให้พร้อม แล้วถอยออกมาให้ชีวิตมีเวลาภายใน ฆราวาสไม่จำเป็นต้องบวชตาม แต่ปรับใช้ได้ด้วยการลดภาระ ส่งงานให้คนรุ่นใหม่ และให้เวลากับการภาวนามากขึ้น

คำว่า "อย่าเป็นคนสุดท้าย" ยังใช้ได้กับนิสัยดี ๆ ในบ้าน เช่น การไหว้ขอบคุณ การทำบุญร่วมกัน หรือความซื่อสัตย์ในการทำธุรกิจ ถ้ารุ่นเราไม่ทำต่อ มันก็อาจหายไปที่รุ่นเรา

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

ธัมมสังคณี: มาติกา แม่บทของพระอภิธรรม

กุสลา ธมฺมา อกุสลา ธมฺมา อพฺยากตา ธมฺมา

ธัมมสังคณีเปิดด้วยมาติกา บัญชีหมวดธรรมชุดละสาม ๒๒ ชุด และชุดละสอง ๑๔๒ ชุด เช่น กุศล อกุศล อัพยากฤต หรือธรรมที่…

โรหิณีเถรีคาถา: ลูกสาวตอบพ่อว่าทำไมจึงรักสมณะ

โรหิณีเถรีคาถา

พ่อถามโรหิณีว่าสมณะเกียจคร้าน อาศัยคนอื่นเลี้ยงชีพ ทำไมลูกจึงรัก โรหิณีตอบทีละข้อว่าสมณะขยันในงานที่ประเสริฐ ก…

เมื่อมีการกล่าวหา: หน้าที่ของผู้กล่าว ผู้ถูกกล่าว และผู้รับฟัง

โจทนากณฺฑํ

ปริวารวางขั้นตอนเมื่อภิกษุรูปหนึ่งกล่าวหาอีกรูปหนึ่ง ตั้งแต่เป้าหมายของการเตือน การแยกสิ่งที่เห็นเอง ได้ยินมา …

เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้