มารธีตุสูตร: ตัณหา อรดี ราคา ผู้มายั่วยวน
มารธีตุสุตฺตํธิดามารสามตน ชื่อตัณหา อรดี และราคา แปลงกายเป็นหญิงหลายวัยเข้าไปยั่วยวนพระพุทธเจ้าครั้งแล้วครั้งเล่าแต่ไม่สำเร…
โจทนากณฺฑํ
ปริวารวางขั้นตอนเมื่อภิกษุรูปหนึ่งกล่าวหาอีกรูปหนึ่ง ตั้งแต่เป้าหมายของการเตือน การแยกสิ่งที่เห็นเอง ได้ยินมา และแค่สงสัย การฟังทั้งสองฝ่าย ไปจนถึงหลักของผู้ถูกกล่าวหาคือตั้งอยู่ในความจริงและไม่โกรธ
ปริวารเป็นคัมภีร์เล่มสุดท้ายของพระวินัยปิฎก รวบรวมและจัดหมวดหมู่เรื่องวินัยไว้ในรูปถามตอบและคาถา ส่วนหนึ่งว่าด้วยการโจท คือการที่ภิกษุรูปหนึ่งกล่าวว่าอีกรูปหนึ่งต้องอาบัติ และวิธีที่สงฆ์จะพิจารณาเรื่องนั้นอย่างเป็นธรรม
ในคาถาสังคณิกะอีกนัยหนึ่ง พระอุบาลีทูลถามว่าการโจทมีเพื่ออะไร พระพุทธเจ้าตรัสว่าเพื่อให้ระลึกถึงความผิด ต่อด้วยคำสอนแก่ผู้สอบสวนว่าอย่าด่วนพูด อย่าพูดเสียงดุดัน อย่ายั่วความโกรธ ส่วนโจทนากัณฑ์วางวิธีซักถามผู้กล่าวหาว่าเห็นเอง ได้ยินมา หรือเพียงสงสัย และระบุว่าโจทก์ จำเลย สงฆ์ และผู้วินิจฉัย แต่ละฝ่ายควรปฏิบัติอย่างไร
ในมหาสงคราม ปริวารยังสอนให้สังเกตคำต้นคำหลังของผู้ให้การ ว่าปฏิเสธแล้วกลับรับ รับแล้วกลับปฏิเสธ หรือย้ายเรื่องไปมาหรือไม่
รายละเอียดเป็นกระบวนการของสงฆ์ แต่หลักคิดใช้ได้กับการจัดการข้อร้องเรียนในครอบครัว โรงเรียน และที่ทำงาน
พระอุบาลีทูลถามว่าการโจทเพื่ออะไร การสอบสวนเพื่ออะไร สงฆ์เพื่ออะไร การลงมติเพื่ออะไร พระพุทธเจ้าตรัสว่า การโจทเพื่อให้ระลึกถึงความผิด สงฆ์มีไว้เพื่อช่วยกันพิจารณา และการลงมติเพื่อให้การวินิจฉัยแต่ละเรื่องเสร็จสิ้นไป
ก่อนเรียกใครมาคุยเรื่องความผิด ตั้งเป้าว่าจบการคุยแล้วเขาเห็นและแก้ไขได้ ไม่ใช่ให้เขาอับอายต่อหน้าคนอื่น
คาถาสอนผู้สอบสวนว่า อย่าด่วนพูด อย่าพูดเสียงดุดัน อย่ายั่วความโกรธ อย่าพูดผลุนผลัน อย่ากล่าวถ้อยคำชวนวิวาทที่ไม่มีประโยชน์ และให้ซักถามเรื่องที่มีประโยชน์ในเวลาที่เหมาะ ด้วยใจที่หวังประโยชน์เกื้อกูล
เวลาต้องสอบถามลูกหรือพนักงานเรื่องที่อาจผิด ใช้น้ำเสียงปกติและคำถามเปิด เช่น "เล่าให้ฟังหน่อยว่าเกิดอะไรขึ้น"
ผู้วินิจฉัยพึงถามโจทก์ว่ากล่าวหาด้วยเรื่องที่เห็น ที่ได้ยิน หรือที่รังเกียจสงสัย ถ้าว่าเห็น ให้ถามว่าเห็นอะไร เห็นอย่างไร เห็นเมื่อไร เห็นที่ไหน ตอนนั้นท่านอยู่ที่ไหน ทำอะไรอยู่ ถ้าว่าได้ยิน ให้ถามว่าได้ยินอะไร เมื่อไร ที่ไหน และได้ยินจากใคร
เมื่อได้ยินข่าวเสีย ๆ หาย ๆ เรื่องใคร ถามคนเล่าว่า "เห็นเองหรือได้ยินจากใคร เมื่อไร" ถ้าตอบไม่ได้ อย่าส่งต่อ
คาถาสอนว่าอย่าเชื่อถือสำนวนที่กล่าวอย่างผลุนผลันของทั้งจำเลยและโจทก์ เมื่อโจทก์ว่าต้องอาบัติ แต่จำเลยว่าไม่ได้ต้อง ต้องสอบสวนทั้งสองฝ่าย แล้วตัดสินตามคำรับสารภาพและถ้อยคำสำนวน
เมื่อลูกสองคนทะเลาะกัน ฟังให้ครบทั้งสองคนก่อนตัดสิน และอย่าเชื่อคำที่พูดตอนยังโกรธอยู่เต็มที่
เมื่อถามว่าจำเลยควรปฏิบัติอย่างไร ปริวารตอบว่า จำเลยพึงตั้งอยู่ในธรรมสองประการ คือในความสัตย์และในความไม่ขุ่นเคือง ในมหาสงครามก็สอนให้ผู้วินิจฉัยสังเกตว่าจำเลยตั้งอยู่ในสองข้อนี้หรือไม่
เมื่อถูกตำหนิ ให้ตอบตามจริงทั้งส่วนที่ผิดและส่วนที่ไม่ผิด หายใจลึก ๆ ก่อนตอบ และอย่าตอบโต้ด้วยการกล่าวหากลับ
เมื่อถามว่าสงฆ์ควรปฏิบัติอย่างไร ปริวารตอบว่า สงฆ์พึงรู้คำที่เข้าประเด็นและไม่เข้าประเด็น ส่วนผู้วินิจฉัยพึงระงับเรื่องนั้นโดยธรรม โดยวินัย โดยคำสอนของพระศาสดา
ในการประชุมแก้ปัญหา จดประเด็นหลักไว้บนกระดาน เมื่อมีคนดึงเรื่องเก่าหรือเรื่องส่วนตัวเข้ามา ชวนกลับมาที่ประเด็น
ในมหาสงคราม การรู้คำต้นและคำหลัง คือสังเกตว่าผู้ให้การย้ายจากเรื่องหนึ่งไปอีกเรื่องหนึ่ง ย้ายจากความผิดหนึ่งไปอีกความผิดหนึ่ง ปฏิเสธแล้วกลับรับ รับแล้วกลับปฏิเสธ หรือเอาเรื่องอื่นมากลบเรื่องนี้หรือไม่
เวลาฟังคำชี้แจงที่เปลี่ยนไปมา ไม่ต้องรีบจับผิด แต่จดลำดับคำพูดไว้ แล้วถามทวนอย่างสุภาพว่าส่วนไหนคือข้อเท็จจริง
คาถากล่าวว่าการตัดสินตามคำรับสารภาพใช้ได้กับผู้มีความละอาย (ลัชชี) แต่ใช้ไม่ได้กับผู้ไม่มีความละอาย (อลัชชี) ซึ่งแม้พูดมากก็ให้ตัดสินตามถ้อยคำสำนวน อลัชชีคือผู้จงใจทำผิด ปกปิดความผิด และลุอคติ ส่วนลัชชีคือผู้ไม่จงใจทำผิด ไม่ปกปิด และไม่ลุอคติ
ถ้าอยากให้คำพูดของเรามีน้ำหนักในวันที่เกิดปัญหา ให้เริ่มจากวันนี้ คือไม่จงใจทำผิด และเมื่อพลาดก็ไม่ปิดบัง
เมื่อมีคนมาเล่าว่าคนอื่นทำผิด คำถามแรกที่ดีคือ "เห็นเองหรือได้ยินมา" คำถามง่าย ๆ นี้แยกข้อเท็จจริงออกจากข่าวลือได้มาก และถ้าเห็นเอง ให้ถามต่อว่าเห็นอะไร เมื่อไร ที่ไหน
ถ้าเราเป็นฝ่ายถูกกล่าวหา หลักสองข้อของผู้ถูกกล่าวหาคือพูดความจริงและไม่โกรธ ทั้งสองข้อช่วยทั้งตัวเราและกระบวนการ ความโกรธทำให้เราพูดเกินจริงหรือปฏิเสธสิ่งที่ควรยอมรับ ส่วนความจริงทำให้เรื่องจบได้เร็ว
ถ้าเราเป็นคนกลาง อย่าตัดสินจากคำของฝ่ายที่มาถึงก่อน ฟังทั้งสองฝ่าย และแยกให้ออกว่าคำไหนตรงประเด็น คำไหนเป็นเรื่องอื่นที่ถูกลากเข้ามา
คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง
ธิดามารสามตน ชื่อตัณหา อรดี และราคา แปลงกายเป็นหญิงหลายวัยเข้าไปยั่วยวนพระพุทธเจ้าครั้งแล้วครั้งเล่าแต่ไม่สำเร…
พระสูตรแรกของสุตตนิบาต — ผู้ที่กำจัดความโกรธได้เหมือนยาถอนพิษงู ละความกำหนัดได้เหมือนเด็ดดอกบัวในน้ำ ย่อมละฝั่…
อดีตชาติของพระพักกุละตามคัมภีร์อปทาน ดาบสผู้มีศิษย์มาก สังเกตอิริยาบถแล้วรู้ว่าพระอโนมทัสสีพุทธเจ้าประชวรด้วยโ…
อปทานของผู้ถวายประทีป คบเพลิง ดอกไม้ และของหอม พร้อมคำลงท้ายที่ซ้ำแทบทุกเรื่องว่า เพราะกรรมที่ทำไว้ดีแล้วนั้น …