เมื่อมีการกล่าวหา: หน้าที่ของผู้กล่าว ผู้ถูกกล่าว และผู้รับฟัง
ข้อปฏิบัติ

เมื่อมีการกล่าวหา: หน้าที่ของผู้กล่าว ผู้ถูกกล่าว และผู้รับฟัง

โจทนากณฺฑํ

ปริวารวางขั้นตอนเมื่อภิกษุรูปหนึ่งกล่าวหาอีกรูปหนึ่ง ตั้งแต่เป้าหมายของการเตือน การแยกสิ่งที่เห็นเอง ได้ยินมา และแค่สงสัย การฟังทั้งสองฝ่าย ไปจนถึงหลักของผู้ถูกกล่าวหาคือตั้งอยู่ในความจริงและไม่โกรธ

๘ ข้อ

ปริวารเป็นคัมภีร์เล่มสุดท้ายของพระวินัยปิฎก รวบรวมและจัดหมวดหมู่เรื่องวินัยไว้ในรูปถามตอบและคาถา ส่วนหนึ่งว่าด้วยการโจท คือการที่ภิกษุรูปหนึ่งกล่าวว่าอีกรูปหนึ่งต้องอาบัติ และวิธีที่สงฆ์จะพิจารณาเรื่องนั้นอย่างเป็นธรรม

ในคาถาสังคณิกะอีกนัยหนึ่ง พระอุบาลีทูลถามว่าการโจทมีเพื่ออะไร พระพุทธเจ้าตรัสว่าเพื่อให้ระลึกถึงความผิด ต่อด้วยคำสอนแก่ผู้สอบสวนว่าอย่าด่วนพูด อย่าพูดเสียงดุดัน อย่ายั่วความโกรธ ส่วนโจทนากัณฑ์วางวิธีซักถามผู้กล่าวหาว่าเห็นเอง ได้ยินมา หรือเพียงสงสัย และระบุว่าโจทก์ จำเลย สงฆ์ และผู้วินิจฉัย แต่ละฝ่ายควรปฏิบัติอย่างไร

ในมหาสงคราม ปริวารยังสอนให้สังเกตคำต้นคำหลังของผู้ให้การ ว่าปฏิเสธแล้วกลับรับ รับแล้วกลับปฏิเสธ หรือย้ายเรื่องไปมาหรือไม่

รายละเอียดเป็นกระบวนการของสงฆ์ แต่หลักคิดใช้ได้กับการจัดการข้อร้องเรียนในครอบครัว โรงเรียน และที่ทำงาน

  1. ๑

    เตือนเพื่อให้ระลึกได้ โจทนา สารณตฺถาย

    พระอุบาลีทูลถามว่าการโจทเพื่ออะไร การสอบสวนเพื่ออะไร สงฆ์เพื่ออะไร การลงมติเพื่ออะไร พระพุทธเจ้าตรัสว่า การโจทเพื่อให้ระลึกถึงความผิด สงฆ์มีไว้เพื่อช่วยกันพิจารณา และการลงมติเพื่อให้การวินิจฉัยแต่ละเรื่องเสร็จสิ้นไป

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ก่อนเรียกใครมาคุยเรื่องความผิด ตั้งเป้าว่าจบการคุยแล้วเขาเห็นและแก้ไขได้ ไม่ใช่ให้เขาอับอายต่อหน้าคนอื่น

  2. ๒

    ไม่ด่วน ไม่ดุดัน ไม่ยั่วโทสะ มา โข ตุริโต อภณิ

    คาถาสอนผู้สอบสวนว่า อย่าด่วนพูด อย่าพูดเสียงดุดัน อย่ายั่วความโกรธ อย่าพูดผลุนผลัน อย่ากล่าวถ้อยคำชวนวิวาทที่ไม่มีประโยชน์ และให้ซักถามเรื่องที่มีประโยชน์ในเวลาที่เหมาะ ด้วยใจที่หวังประโยชน์เกื้อกูล

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เวลาต้องสอบถามลูกหรือพนักงานเรื่องที่อาจผิด ใช้น้ำเสียงปกติและคำถามเปิด เช่น "เล่าให้ฟังหน่อยว่าเกิดอะไรขึ้น"

  3. ๓

    แยกเห็นเอง ได้ยินมา หรือแค่สงสัย กทา เต ทิฏฺฐํ กตฺถ เต ทิฏฺฐํ

    ผู้วินิจฉัยพึงถามโจทก์ว่ากล่าวหาด้วยเรื่องที่เห็น ที่ได้ยิน หรือที่รังเกียจสงสัย ถ้าว่าเห็น ให้ถามว่าเห็นอะไร เห็นอย่างไร เห็นเมื่อไร เห็นที่ไหน ตอนนั้นท่านอยู่ที่ไหน ทำอะไรอยู่ ถ้าว่าได้ยิน ให้ถามว่าได้ยินอะไร เมื่อไร ที่ไหน และได้ยินจากใคร

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อได้ยินข่าวเสีย ๆ หาย ๆ เรื่องใคร ถามคนเล่าว่า "เห็นเองหรือได้ยินจากใคร เมื่อไร" ถ้าตอบไม่ได้ อย่าส่งต่อ

  4. ๔

    ไม่เชื่อคำผลุนผลัน ฟังทั้งสองฝ่าย สหสา โวหารํ มา ปธาเรสิ

    คาถาสอนว่าอย่าเชื่อถือสำนวนที่กล่าวอย่างผลุนผลันของทั้งจำเลยและโจทก์ เมื่อโจทก์ว่าต้องอาบัติ แต่จำเลยว่าไม่ได้ต้อง ต้องสอบสวนทั้งสองฝ่าย แล้วตัดสินตามคำรับสารภาพและถ้อยคำสำนวน

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อลูกสองคนทะเลาะกัน ฟังให้ครบทั้งสองคนก่อนตัดสิน และอย่าเชื่อคำที่พูดตอนยังโกรธอยู่เต็มที่

  5. ๕

    ผู้ถูกกล่าวหา: ความจริงและไม่โกรธ สจฺเจ จ อกุปฺเป จ

    เมื่อถามว่าจำเลยควรปฏิบัติอย่างไร ปริวารตอบว่า จำเลยพึงตั้งอยู่ในธรรมสองประการ คือในความสัตย์และในความไม่ขุ่นเคือง ในมหาสงครามก็สอนให้ผู้วินิจฉัยสังเกตว่าจำเลยตั้งอยู่ในสองข้อนี้หรือไม่

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เมื่อถูกตำหนิ ให้ตอบตามจริงทั้งส่วนที่ผิดและส่วนที่ไม่ผิด หายใจลึก ๆ ก่อนตอบ และอย่าตอบโต้ด้วยการกล่าวหากลับ

  6. ๖

    ผู้รับฟังแยกคำที่เข้าประเด็น โอติณฺณาโนติณฺณํ ชานิตพฺพํ

    เมื่อถามว่าสงฆ์ควรปฏิบัติอย่างไร ปริวารตอบว่า สงฆ์พึงรู้คำที่เข้าประเด็นและไม่เข้าประเด็น ส่วนผู้วินิจฉัยพึงระงับเรื่องนั้นโดยธรรม โดยวินัย โดยคำสอนของพระศาสดา

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ในการประชุมแก้ปัญหา จดประเด็นหลักไว้บนกระดาน เมื่อมีคนดึงเรื่องเก่าหรือเรื่องส่วนตัวเข้ามา ชวนกลับมาที่ประเด็น

  7. ๗

    สังเกตคำต้นและคำหลัง อวชานิตฺวา วา ปฏิชานาติ

    ในมหาสงคราม การรู้คำต้นและคำหลัง คือสังเกตว่าผู้ให้การย้ายจากเรื่องหนึ่งไปอีกเรื่องหนึ่ง ย้ายจากความผิดหนึ่งไปอีกความผิดหนึ่ง ปฏิเสธแล้วกลับรับ รับแล้วกลับปฏิเสธ หรือเอาเรื่องอื่นมากลบเรื่องนี้หรือไม่

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    เวลาฟังคำชี้แจงที่เปลี่ยนไปมา ไม่ต้องรีบจับผิด แต่จดลำดับคำพูดไว้ แล้วถามทวนอย่างสุภาพว่าส่วนไหนคือข้อเท็จจริง

  8. ๘

    คำรับของผู้มีหิริจึงฟังขึ้น สญฺจิจฺจ อาปตฺตึ อาปชฺชติ อาปตฺตึ ปริคูหติ

    คาถากล่าวว่าการตัดสินตามคำรับสารภาพใช้ได้กับผู้มีความละอาย (ลัชชี) แต่ใช้ไม่ได้กับผู้ไม่มีความละอาย (อลัชชี) ซึ่งแม้พูดมากก็ให้ตัดสินตามถ้อยคำสำนวน อลัชชีคือผู้จงใจทำผิด ปกปิดความผิด และลุอคติ ส่วนลัชชีคือผู้ไม่จงใจทำผิด ไม่ปกปิด และไม่ลุอคติ

    นำไปใช้ในชีวิตประจำวัน

    ถ้าอยากให้คำพูดของเรามีน้ำหนักในวันที่เกิดปัญหา ให้เริ่มจากวันนี้ คือไม่จงใจทำผิด และเมื่อพลาดก็ไม่ปิดบัง

ลองใช้ในชีวิตประจำวัน

เมื่อมีคนมาเล่าว่าคนอื่นทำผิด คำถามแรกที่ดีคือ "เห็นเองหรือได้ยินมา" คำถามง่าย ๆ นี้แยกข้อเท็จจริงออกจากข่าวลือได้มาก และถ้าเห็นเอง ให้ถามต่อว่าเห็นอะไร เมื่อไร ที่ไหน

ถ้าเราเป็นฝ่ายถูกกล่าวหา หลักสองข้อของผู้ถูกกล่าวหาคือพูดความจริงและไม่โกรธ ทั้งสองข้อช่วยทั้งตัวเราและกระบวนการ ความโกรธทำให้เราพูดเกินจริงหรือปฏิเสธสิ่งที่ควรยอมรับ ส่วนความจริงทำให้เรื่องจบได้เร็ว

ถ้าเราเป็นคนกลาง อย่าตัดสินจากคำของฝ่ายที่มาถึงก่อน ฟังทั้งสองฝ่าย และแยกให้ออกว่าคำไหนตรงประเด็น คำไหนเป็นเรื่องอื่นที่ถูกลากเข้ามา

ที่มาในพระไตรปิฎก

คลิกเพื่อไปอ่านเนื้อหาจริงในหน้าที่อ้างถึง

หลักธรรมอื่นที่น่าสนใจ

พักกุลเถราปทาน: ผู้สังเกตเห็นความป่วยและรีบหายามาถวาย

พกฺกุลตฺเถราปทานํ

อดีตชาติของพระพักกุละตามคัมภีร์อปทาน ดาบสผู้มีศิษย์มาก สังเกตอิริยาบถแล้วรู้ว่าพระอโนมทัสสีพุทธเจ้าประชวรด้วยโ…

ประทีป ดอกไม้ และเสียงกลอง: อปทานว่าด้วยเจตนาที่อยู่หลังเครื่องบูชา

เตน กมฺเมน สุกเตน เจตนาปณิธีหิ จ

อปทานของผู้ถวายประทีป คบเพลิง ดอกไม้ และของหอม พร้อมคำลงท้ายที่ซ้ำแทบทุกเรื่องว่า เพราะกรรมที่ทำไว้ดีแล้วนั้น …

EN TH
เข้าสู่ระบบเพื่อรับ ๔๐ แต้มบุญจากการอ่านหน้านี้